ەرجان الىمبەتوۆ، «ۇلىتاۋ» توبىنىڭ مۇشەسى: جەكە ءومىرىم ونەرىمە باعىنادى

استانا. قازاقپارات - دومبىراعا دەگەن ىڭكارلىك بالا كەزدەن ويانعان بولار؟

 - ءوزىم  قىزىلوردا ءوڭىرىنىڭ تۋماسىمىن. كىشكەنتاي كەزىمنەن دومبىرانىڭ «قۇلاعىندا وينايمىن» دەسەم دە بولادى. نەگىزى ءبىزدىڭ اۋلەتتە داۋلەسكەر دومبىراشى بولماعان. راحمەت اتام جىراۋ بولعان ەكەن. ءوز بەتىمشە تالاپتانىپ مۋزىكا مەكتەبىن، ودان كەيىن ۋچيليشەنى ءبىتىردىم. الماتىداعى قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريادا وقىپ جۇرگەنىمدە ءقىدىرالى اعامنان ۇسىنىس ءتۇستى. 1990 - جىلداردىڭ اياعىندا جۇمىس تابۋ وتە قيىن بولاتىن.

كەز كەلگەن جۇمىستى ىستەۋگە قۇلشىنىس بىلدىرەتىندەر كوپ-ءتىن. ەڭ الدىمەن ىرىكتەۋ جۇرگىزدى. تاڭداۋ ماعان تۇسكەندە قاتتى قۋانعانىم راس. بۇگىنگى بيىگىمىزگە جەتۋ ءۇشىن ايانباي تەر توگىپ، كۇن ءتۇن دەمەي جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلدى. توپتا جۇمىس ىستەۋ وزىمە قاتتى ۇنايدى. ەڭ باستىسى «تىرىدەي» ويناۋ ۇنايدى. كەز كەلگەن توپتا مۇنداي مۇمكىنشىلىك بولا بەرمەيدى. ءوزىمدى «ۇلىتاۋدان» ءبولىپ قاراي المايمىن. بۇل توپتان كەتەم دەگەن جوسپارىم جوق. باستى ماقسات -  قازاقتىڭ قارا دومبىراسى مەن شەجىرەلى كۇيىن، كلاسسيكالىق مۋزىكاسىن الەمگە تانىتۋ. وسى جولدا قاماۋ تەردى الارلىقتاي ايانباي ەڭبەك ەتۋ. باستىسى - قازاق ءۇشىن، قازاق ونەرىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن.

- الەمنىڭ بىرنەشە ەلىندە گاسترولدىك ساپاردا بولدىڭىزدار. ولاردىڭ قازاق مۋزىكاسىنا دەگەن كوزقاراستارى قالاي؟ «ۇلىتاۋدى» قالاي قابىلدايدى؟

 - وتە جاقسى قابىلدايدى. ويتكەنى ولار ءۇشىن بۇل تىڭ دۇنيە عوي. مۋزىكالىق وڭدەۋدى سولاردىڭ روك جانرىندا جاسايمىز. روك دەگەن شەتەلدىكتەردىڭ جاندارىنا جاقىن جانر عوي. كەرەمەت قابىلدايدى. دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتارى وتە جوعارى.

- « ۇلىتاۋدىڭ» ورىنداۋىنداعى شىعارمالاردى جۇرتتىڭ ءبارى كەرەمەت قابىلدايدى دەپ ايتا المايمىز. بۇل ەكسپورتقا باعىتتالعان دۇنيە. وسىعان ىشتەي رەنىش جوق پا؟

- دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ەڭ تانىمال مۋزىكا - روك. شىعارمالارىمىزدىڭ ءبارى قۇر داڭعازا مۋزىكا ەمەس، وندا باتىستىڭ سىرباز سكريپكاسىنا كۇمبىرلەگەن دومبىرانىڭ قوڭىر ءۇنىن قوسىپ، ەرەكشە جانر جاسادىق دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ول - وزگەشە ونەر، ول - وزگەشە ولشەم.

- ەتنوروك باعىتىنداعى توپتاردىڭ اراسىندا ەلەۋسىز قالىپ كەتەمىز بە دەگەن قاۋىپ جوق پا؟

- بۇل قانشاما جىلدان بەرى زەرتتەلىپ كەلگەن دۇنيە. بەتالدى شىعىپ جاتقان جوقپىز. ءوز وزىمىزگە سەنىمدىمىز. ەڭ الدىمەن شىعارماشىلىق ماقساتتى ايقىنداپ بارىپ قانا ساحناعا شىقتىق. حالىق جامان قابىلداعان جوق. جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزدى سانامالاي بەرۋدىڭ دە قاجەتى شامالى. ەڭ باستىسى گەرمانيالىق الەمدەگى ەڭ ءىرى دىبىس جازاتىن كومپانيالاردىڭ ءبىرى Musik Rekords كومپانياسىمەن كەلىسىم شارتقا وتىرعانىمىزدى ايتساق قانا جەتكىلىكتى شىعار. ول جاققا سۇرانىپ بارا جاتقان جوقپىز. وزدەرى قولقالاپ شاقىرىپ جاتىر. مۇنى دا ەڭ ۇلكەن جەتىستىك دەۋگە بولمايتىن شىعار. ءبىز باعىندىرار بيىكتەر ءالى الدا.

- دومبىرامەن ءوز الدىڭا ەكسپەريمەنت جاسايسىڭ با؟

- «ءبىر وزەندى ەكى رەت كەشىپ وتە المايسىڭ» دەيدى عوي. سول سياقتى ءبىر شىعارمانى ەش ۋاقىتتا دا بىردەي قىلىپ ورىنداي المايسىڭ. دايىندىقتىڭ ءوزى يمپروۆيزاتسيا عوي. ونەردى ءبىرىنشى جۇرەكپەن قابىلدايسىڭ، ەكىنشى ميمەن وڭدەيسىڭ. وعان ۋاقىت، دايىندىق كەرەك. ودان كەيىن عانا سۇرىپتاپ شىعاراسىڭ. قۇر تەحنيكامەن الىسقا بارا المايسىڭ. وعان ۇلكەن شەبەرلىك قاجەت. كونسەرت بارىسىندا البەتتە جەكە كۇي ورىندايمىن. بۇل ءبىزدىڭ قازاقتىڭ ونەرىنە دەگەن قۇرمەتىمىز. بۇگىندە ەلىمىزدە بەلگىلى كۇيلەردىڭ ءوزى 6 مىڭنان اسادى ەكەن. ال بەلگىسىزى قانشاما؟ اتا بابالارىمىز باي مۇرا قالدىرعان عوي. اسىل جاۋھارلارىمىز ەلدە تۇنىپ تۇر. تەك وڭدەپ حالىققا ۇسىنا ءبىلۋ كەرەك. ءبىراز شىعارمالار بار. ماكسيم گيتاراشىمىز ءوز جانىنان شىعارما جازادى. بۇل جەردە باستى ماسەلە ساپا عوي.

- وزىڭە شەرتپە كۇي ورىنداعان ۇناي ما، الدە توكپە كۇي مە؟

- شەرتپە كۇي بولسىن، توكپە كۇي بولسىن ولاردىڭ ءارقايسىسىنا بولەك بولەك وڭدەۋ كەرەك. قايسىسى بولسا دا، جانىما جاتتىعى جوق. قازاقتا ناشار كۇي جوق قوي.

- ءبىر شىعارمانى وڭدەۋگە قانشا ۋاقىت كەتەدى؟

- ءاۋ باستا ءبىر نۇسقاسىن دايىندايسىڭ. سوسىن ونى زەرتتەي وتىرىپ، ناقتى ناتيجەگە جەتكەنشە وزگەرە بەرەدى. ءوزىنىڭ دەڭگەيىنە جەتكەنشە. وعان ءبىر اي ما، ءبىر جىل كەتە مە بەلگىسىز. ءبارى ساتىنە قاراي.

- ءقىدىرالى بولمانوۆتى ەلىمىزدەگى ەڭ مىقتى پروديۋسسەر دەپ اتاۋشىلار باسىم. وسىنداي ادامنىڭ قول استىندا جۇمىس ىستەۋ قيىن ەمەس پە؟

- ناشار ادام بولسا وسىنداي توپتى وسىنشاما جىل ۇستاپ وتىرا الماس ەدى عوي. باستارى سىيىسپاي تاراپ كەتىپ جاتقاندار قانشاما. جۇمىسقا كەلگەندە ول كىسى قاتال. ومىردە ءوز اعام سياقتى. ونداي بولماسا دا بولمايدى عوي.

- جەكە ومىرىڭە ۋاقىت قالا ما؟

- جەكە ءومىرىم جۇمىسىما باعىنادى. ۇيلەنگەنمىن.

- توپتاعىلاردى ونەردەن باسقا نە بايلانىستىرادى؟

- ومىردە دە، ونەردە دە دوسپىز.

اۆتور: گۇلجان كوشەروۆا

«الاش ايناسى»