دارعا اسىلعالى تۇرعان ءبىلالدىڭ ايانىشتى حيكاياسى- فوتو
كوشەدەگى توبەلەس كەزىندە جاسوسپىرىم جىگىتتى پىشاقتاپ ولتىرگەن ءبىلال ءساۋىردىڭ 16- كۇنى دارعا اسىلۋى ءتيىس بولعان. ءبىلالدىڭ ءولىم جازاسى يراننىڭ سولتۇستىگىندەگى مازانداران قالاسىندا، قازا تاپقان بوزبالانىڭ تۋىستارىنىڭ، جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ كوز الدىندا ورىندالعالى جاتقان.
ءبىلال ەسىمدى جازالانۋشى 7 جىل بۇرىن 17 جاستاعى ابدوللا ەسىمدى جاس جىگىتتى ولتىرگەنى ءۇشىن ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن ەدى.
دارعا تارتۋ كۇنىنە ءبىر تاۋلىك قالعاندا ءبىلالدىڭ اناسى بالاسى امان قالادى دەگەن بارلىق ءۇمىتىنىڭ جەلگە ۇشقانىن ايتقان
مازەنداران ءۋالاياتىنداعى نۇر قالاسىندا دارعا تارتۋ جازالاۋ شاراسىن كورۋگە جينالعان جۇرت
جابىرلەنۋشىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە دارعا تارتىلۋشى تۇرعان ورىندىقتى جۇلقا تارتىپ الۋعا رۇقسات ەتىلەدى. جەرگىلىكتى شاريعات بويىنشا بۇل ارەكەت «قيساس» دەپ اتالادى.
دارعا تارتىلاتىن ءبىلالدىڭ تۋىستارى جىلاپ تۇر.
مارقۇم جابىرلەنۋشىنىڭ تۋىستارى دار تۇبىندە تۇر.
ءبىلالدىڭ دارعا تارتۋ جازاسى ورىندالمادى. سوڭعى ساتتە ۇلى ولگەن ايەل جابىرلەنۋشىنىڭ بەتىنەن شاپالاقپەن تارتىپ جىبەردى دە، «كەشىردىم» دەپ مالىمدەدى.
كەشىرىم بەرۋ تۇتقىندى ءولىم جازاسىنان قۇتقارىپ قالاتىن سوڭعى امال. ءبىلالدىڭ تۋىستارى ونىڭ موينىنان دار تۇزاعىن شەشىپ الىپ جاتىر.
قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ وكىلى مارقۇم جابىرلەنۋشىنىڭ اكەسى ابدۋلعاني حۋسەينزادەگە راقمەت ايتتى
ءتىرى قالعان ءبىلالدىڭ اناسى (سول جاقتا) مەن مارقۇم جابىرلەنۋشى ابدوللانىڭ اناسى قوسىلا جىلاپ تۇر
ءبىلالدىڭ تۋىستارى مارقۇم ابدوللانىڭ اكەسىنە العىس جاۋدىرىپ جاتىر.
ءبىلالدىڭ تۋىستارى قۋانىشتان جىلاپ تۇر. كەشىرىم العانمەن ول ءالى بىردەن بوساتىلمايدى.
مارقۇم ابدوللانىڭ اكە- شەشەسى مەن قارىنداسى ۇيلەرىنە كەلدى. جاقىندا ولاردىڭ 11 جاستاعى تاعى ءبىر ۇلى موتوتسيكلدەن قۇلاپ ولگەن
****
ءبىلالدان باستالعان قۇبىلىس
سوڭعى ساتتە مەرت بولعان بالانىڭ اناسى قىلمىسكەردىڭ موينىنداعى قىل ارقاندى شەشىپ، ونى كەشىرگەنىن ءبىلدىردى. دارعا اسىلعالى تۇرعان جەرىنەن ءتىرى قالعان ءبىلالدىڭ ايانىشتى حيكاياسى ب ا ق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى الەمگە تاراپ كەتكەن ەدى.
وسىدان كەيىن يراندا ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن قىلمىسكەرگە قۇنىكەردىڭ كەشىرىم بەرۋى كوبەيدى. بۇل - ءولىم جازاسىن قولدايتىن يران بيلىگىنىڭ ساياساتىنا قايشى كەلەتىن قۇبىلىس. رەفورماشىل «Shargh» باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا، تەك وتكەن اپتانىڭ وزىندە ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن توعىز ادامعا جابىرلەنۋشى جاق كەشىرىم بەرگەن.
باقىلاۋشىلار «بۇعان ادەيى ۇيىمداستىرىلعان ناۋقاننىڭ دا اسەرى بار» دەيدى. ونىڭ سىرتىندا، اقشانىڭ دا از ءرول وينامايتىنى بايقالادى. ارتىستەر، تانىمال تەلەديدار جۇرگىزۋشىلەرى، قۇقىق قورعاۋشىلار «ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن جانداردى كەشىرەيىك» دەگەن ناسيحات ناۋقانىن جۇرگىزىپ جاتىر.
بىلالگە كەلسەك، تانىمال تەلەجۇرگىزۋشى ادەل فەردوۋسيپوۋر ميلليونداعان كورەرمەن الدىندا سويلەپ، وعان راقىمشىلىق جاساۋدى وتىنگەن ەدى.
«كەشىرىم بيزنەسى»
ءبىراق بەلگىلى يراندىق ادۆوكات، ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن ءبىراز ادامعا قورعاۋشى بولعان ابدولساماد حورامشاحي ب ا ق «راقىمشىلىق ناۋقانى» دەپ اتاعان قۇبىلىستىڭ «بيزنەسكە اينالعانىن» ايتادى.
يسلام زاڭىنا ساي، يراندا ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن قىلمىسكەردىڭ وتباسى جابىرلەنۋشىنىڭ جاقىندارىنا اقى تولەپ، تۋىسىنىڭ باسىن ولىمنەن بوساتىپ الۋىنا بولادى. «قانعا- قان» تولەمىنىڭ رەسمي كۋرسى - 150 ميلليون تومان (شامامەن 50 مىڭ دوللار) ، ءبىراق ادەتتە «ءومىر قۇنى» بۇدان اسىپ كەتىپ جاتادى.
اقپاراتتارعا قاراعاندا، ءبىلالدىڭ وتباسى قۇنىكەر تاراپقا 300 ميلليون تومان بەرگەن. وسى ايدىڭ باسىندا fararu.com سايتىنا سۇحبات بەرگەن حورامشاحي «ماعان جەتكەن دەرەكتەر بويىنشا، قىساستاعى (شاريعاتقا ساي تولەم جاساۋ - رەد. ) ءبىتىمنىڭ كوبى قۇنىكەرگە وتە كوپ اقشا تولەۋمەن بىتەدى» دەيدى.
تەگەراندا قىزمەت ەتەتىن ادۆوكات «باسپا ءسوز جۇرتتى كەشىرىمىن ساتۋعا يتەرمەلەمەۋى كەرەك» دەيدى.
يراننىڭ باس پروكۋرورى گولام حوسسەين موحسەني ەدجەي.
ءساۋىر ايىندا يراننىڭ باس پروكۋرورى گولام حوسسەين موحسەني ەدجەي «ءبىر جىل ىشىندە (2013 - جىلعى ناۋرىزدان - 2014 - جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيىن) ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن 358 ادامنىڭ قۇن تولەۋ ارقىلى امان قالعانىن» ايتتى.
يراننىڭ نورۆەگيادا ورنالاسقان قۇقىق قورعاۋشى ۇيىمىنىڭ باسپا ءسوز- حاتشىسى ماحمۋد اميري موگادام «اقشا الىپ كەشىرىم جاساعانداردىڭ قانشا ەكەنى بەلگىسىز. ءبىراق كەيبىر يراندىقتار كەشىرىم جاساۋ ارقىلى ادامشىلىعىن ساقتاۋدى ماقسات تۇتادى. مەملەكەت ءولىم جازاسىن قانشا جەردەن تىقپالاسا دا، حالىق مادەنيەتى - راقىمشىلىق جاساۋ ءداستۇرى وعان قارسى شىعا باستادى. يرانداعى وسى شارانى باستاعان ازاماتتىق قوعام وكىلدەرى مەن ءولىم جازاسىن ايىپتايتىن توپتاردى قۇرمەتتەۋگە ءتيىسپىز» دەيدى.
«يراننىڭ ادامگەرشىلىك كەلبەتى»
ءولىم جازاسىنا قارسى قۇرىلعان توپتىڭ ءبىرى - «يرانداعى ءولىم جازاسىن بىرتىندەپ توقتاتۋ» ۇيىمى. ونى ەلدەگى زيالىلار مەن قۇقىق قورعاۋشىلار قۇرعان. ارالارىندا تەگەران ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بۇرىنعى رەكتورى موحامماد مالەكي دە بار.
مالەكي ازاتتىققا «يراندا ءولىم جازاسىنا قارسىلار مەن راقىمشىلىق جاساۋدى قولدايتىندار كوبەيىپ كەلە جاتقانىن» ايتتى. ول تۋىسقانىن ولتىرگەن ادامدى جازالاماي، اقشاسىن الىپ، كەشىرىم بەرگەن ادامداردىڭ ارەكەتىن قۇپتايدى. ودان بولەك، قىلمىسكەردى اياعاننان عانا كەشىرىم جاساعان وتباسىلاردىڭ بار ەكەنىن ايتادى.
مالەكي تەگەراننان تەلەفون ارقىلى بەرگەن سۇحباتىندا «راقىمشىلىقتىڭ جاپپاي ادەتكە اينالۋى ءۇشىن ۋاقىت كەرەك. ادامدار قايعىنىڭ ورنىن اقشا تولتىرا المايتىنىن، كوڭىل جاراسىن تەك اياۋشىلىق، راقىمشىلىق ەمدەپ جازاتىنىن بىرتىندەپ تۇسىنەر» دەيدى.
مالەكيدىڭ ايتۋىنشا، «يران مەملەكەتتىك ورگاندارى قىلمىسكەردى كوپشىلىك الدىندا ولىممەن جازالاۋ تاسىلىنەن باس تارتپاي وتىر» . ول «بيلىك تەك زورلىق- زومبىلىق پەن ءولتىرۋدى عانا بىلەدى» دەيدى.
يران استاناسىنداعى ءبىر جۋرناليست «ۇكىمەتكە راقىمشىلىق جاساۋدىڭ ءتيىمدى ەكەنىن، سولايشا الەمگە يراننىڭ ادامگەرشىلىككە تولى كەلبەتى كورىنەتىنىن» ايتتى.
ءبىراق زورلىق- زومبىلىقتىڭ يران قوعامىنا تامىر جايعانى سونشالىق، قاتىگەز «داستۇرلەر» وزگەرگەنشە كوپ زامان وتەر دەپ قورقاتىندار دا بار. يرانداعى ادام قۇقىقتارىن قۇجاتتاۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، 2013 - جىلى 665 ادام ءولىم جازاسىنا كەسىلگەن.
ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى، الەۋمەت تانۋشى موستافا ەگليما «كەشىرىم جاساۋشىلار تىم كوبەيىپ كەتە قويمايدى» دەيدى. ول «بالاسىن ولتىرگەن ادامدى كەشىرۋ كەز كەلگەن ادامنىڭ قولىنان كەلە بەرمەيدى» دەيدى.
(گولناز ەسفاندياريدىڭ ماقالاسىن اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان - دينارا ءالىمجان)
«ازاتتىق» سايتى
