بالاعا قانداي ەسىم بەرىپ ءجۇرمىز؟
ال بۋەنوس-ايرەستە شامامەن 100 بالاعا ليونەل، تاعى سونشا نارەستەگە لەونەليا اتتارى قويىلعان ەكەن.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە ايتۋلى كۇندەرى دۇنيەگە كەلگەن سابيلەردىڭ ەسىمدەرى سول شارامەن بايلانىستى قويىلىپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس.
مىسال ءۇشىن ايتار بولساق، رەسپۋبليكامىزدا تۇڭعىش رەت 2011 - جىلى وتكەن ازيادا ويىندارىندا ازيادا ەسىمىن 40 ءسابي العان بولاتىن. ال لوندون وليمپياداسى كەزىندە يليا ەسىمدى ۇلدار مەن زۋلفيا ەسىمدى قىزدار دۇنيەگە كەلگەن.
سونداي-اق سامميت ەسىمدى 22 ەر بالا، سامميتا اتتى ءۇش قىز، 15 سامميتحان بار ەكەن. ءتىپتى قىزىلوردا وبلىسىنا قاراستى ماحامبەت اۋىلىندا ۋساما بەنلادەن ەسىمدى بالا ءومىر سۇرۋدە. بەنلادەننىڭ اكەسىنە ءبىر كەزدەرى «ءال- كايدا» قوزعالىسىنىڭ جەتەكشىسى ۇناعان كورىنەدى.
ستاتيستيكا اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا، وتكەن جىلى ەلىمىزدە ەراسىل مەن ايزەرە ەسىمدەرى وتە تانىمال بولعان. ياعني، بىلتىرعى جىلى دۇنيە ەسىگىن اشقان 2500 دەن استام ءسابيدىڭ ازان شاقىرتىلىپ قويعان ەسىمى ەراسىل بولسا، 4300 گە جۋىق قىز بالاعا اتا-اناسى ايزەرە ەسىمىن تاڭداعان ەكەن.
سونداي-اق اگەنتتىكتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا ءسابي ەسىمدەرىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستىرىپ قويۋ ءجيى كەزدەسەدى. ولاردىڭ اراسىندا ءنۇرابيناز، ەلباسى ەسىمدەرى دە بار.
نەگىزى تەك قازاقتا عانا ەمەس، الەم حالىقتارى اراسىنان دا نەشە ءتۇرلى ادام تاڭعالارلىق ەسىمدەردى كەزدەستىرۋگە بولادى. ماسەلەن، الەمدەگى ەڭ ۇزىن ەسىم ءۇندىستان ازاماتىندا ەكەن. ونىڭ اتى 1478 ارىپتەن تۇرادى. ەسىمىن تولىق ايتىپ شىعۋ ءۇشىن 10 مينۋت ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن كورىنەدى. سونداي-اق، يسپانيادا وتەتىن قىزىقتى ەسىم يەلەرىنىڭ سيەزىنە قاتىسۋشىلار اراسىندا «ەكى كەلى كۇرىش»، «مەن كارتوپتى جاقسى كورەمىن» ەسىمدى ادامدار دا كەزدەسكەن. ولار ءۇندىستاننىڭ كاندماحال اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى ەكەن. ال ا ق ش-تىڭ چيكاگو قالاسىندا ەرلى- زايىپتى دارىگەرلەر بەس قىزىنا مەنينگيت، لارينگيت، اپپەنديتسيت، پەريتونيت، تونزيليت دەپ ات قويىپتى.
ەرتەرەكتە اتالارىمىز بالاسىنا ات قويۋدا اۋرە بولماي-اق دۇيسەنبى كۇنى تۋسا - دۇيسەنباي، جۇما كۇنى تۋسا - جۇمابەك، اۋىلىنا، ۇيىنە حان كەلسە - حانگەلدى دەپ، تۇڭعىش بالاسىنا تۇڭعىشباي، كەنجە قىزىنا كەنجەگۇل ەسىمدەرىن بەرگەن. بولماسا اكەسىنىڭ قانشا جاسقا كەلگەندىگىنە وراي بالاسىنا قىرىقباي، ەلۋباي، الپىسباي، جەتپىسباي، سەكسەنباي، توقسانباي دەپ ات قويا بەرەتىن بولعان. نەمەسە كەڭەس زامانىندا مەلس، سيەز، سوتسيال، سوۆحوزبەك دەگەن اتتار ءجيى كەزدەسكەن. قازىر، قۇدايعا شۇكىر، ول ادەتتەن ارىلدىق. بۇلدىرشىندەرىمىزدە ماعىنالى، ادەمى ەسىمدەر دە جەتەرلىك.
الاش ارىستارىنىڭ قۇرمەتىنە وراي قويىلعان ءاليحان، احمەت، ءىلياس، نىعمەت، ءالىبي ەسىمدى سابيلەر دە بار. جىگىتتەر كۆارتەتىنىڭ ءانشىسى باعلان ءابدىرايىموۆ تۇڭعىشىنىڭ ەسىمىن توپ رەپەرتۋارىنداعى ايقاراكوز انىمەن بايلانىستىرىپ قويعان كورىنەدى. ونداعى ماقساتى ۇمىتىلا باستاعان حالىق اندەرىن دارىپتەي وتىرىپ، قىزىنا ەلدە جوق ەرەكشە ەسىم بەرۋ ەكەن.
ال استانالىق تۇرعىن داۋرەن تەلبايەۆ كەنجە قىزىنا بەگىم-سۇلۋ ەسىمىن تاڭداعان.
«اققۋعا اينالعان بەگىم انا تۋرالى اڭىز ماعان بۇرىننان ۇنايتىن. سىر جەرىندە بەگىم انا مۇناراسى بار. بۇل اڭىزبەن تانىس ادامدار بەگىم سۇلۋدى كىرشىكسىز تازالىقتىڭ بەلگىسى سانايدى. ۇرپاقتان-ۇرپاققا تاراپ، ۇلاعات بولىپ كەلە جاتقان ەرەكشە وقيعا ۇمىتىلماسىن، حالىق جادىنان وشپەسىن دەگەن نيەتپەن مەن قىزىما وسى ەسىمدى تاڭدادىم»، - دەيدى ءۇش بالانىڭ اكەسى د. تەلبايەۆ.
ءبىزدىڭ دانا حالقىمىزدا: «بالاعا قانداي ات قويىلسا، ونىڭ بولاشاق تاعدىرى سوعان بايلانىستى بولادى»، - دەگەن نانىم-سەنىم دە بار. سوعان وراي اتا-بابالارىمىز بالالارىنا قول باستاعان باتىرلاردىڭ، ءسوز باستاعان شەشەندەردىڭ ەسىمدەرىن بەرگەن.
ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى بولىپ تابىلاتىن بۇلدىرشىندەرىمىز قانداي ەسىمدى يەلەنسە دە، جەرىن سۇيەر ازامات بولىپ ءوسسىن دەپ تىلەيىك.
وسپانوۆا گۇلدەن
