قايىرشىلىق كۇنكورىس پە، بيزنەس پە؟

استانا. قازاقپارات - الماتى-مادەنيەت پەن قاراجاتتىڭ، سونداي- اق قارابايىم تىرشىلىكتىڭ ورتالىعى.

ونەردىڭ قالاسى، ءبىلىمنىڭ ورداسى، ءتۇرلى مادەنيەتتىڭ توعىسقان تۇسى بولعان ارۋ الماتىدا ءومىردىڭ اۋىر جولدارىمەن ءجۇرىپ كەلە جاتقان ادامدار دا بار.

بۇل جولى الىپ شاھاردىڭ «قايىرشى» اتىن يەمدەنگەن تۇرعىندارىمەن تىلدەسۋدى ءجون كوردىك.

ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك توپتىڭ ءبىرى - قايىرشىلار. تىلەنشىلىكتى «كاسىپ» ەتۋشىلەردىڭ سانى كۇن ساناپ ارتپاسا، كەمىمەي تۇر. ولاردىڭ اراسىندا جاسى دا، كارىسى دە بار. ءتىپتى زاعيپ، كەمتار، جارىمجان، ەڭبەككە جارامسىز ادامدارمەن قوسا قارت كىسىلەر دە، بالالى ايەلدەر دە (كوبىنە تسىعاندار) ، جۇمىسسىز قالعان كەز-كەلگەن جاستاعى ادامدار دا قايىرشىلىقتان قىمسىنبايتىن بولدى.

 «نە نارسەنىڭ جايىن باسىڭا تۇسكەندە تۇسىنەرسىڭ» دەۋشى ەدى ۇلكەندەر جاعى. قايىرشىلارمەن ءبىر كۇندى بىرگە وتكىزىپ، جاندارىندا سايراعان سىردى ۇعۋعا تىرىستىق.

نەگىزىنەن قايىرشىلار ادامدار كوپ شوعىرلانعان جەرلەردە «كاسىبىن» جاساپ، وڭاشالاۋ جەردە تىرشىلىك ەتەدى ەكەن. ال ءبىز الماتى كوپ شوعىرلانعان جەرلەر دەپ، ورتالىق كوك بازار ماڭىن، ساياحات، «وپتوۆكا» ، التىن وردا بازارى ايماعىن جاعالاعان قايىرشىلارمەن تىلدەسىپ كوردىك. ورتالىق كوك بازاردان ساياحاتقا قاراي تومەن تۇسەتىن جولداردا وتىرعان بىرنەشە قايىرشىنىڭ بىرىنە جاقىندادىم.

- جانىڭىزعا وتىرۋعا بولادى ما؟

- قايىرشىعا ۇقسامايسىڭ، سۇلۋىم!

- مەن ءجاي، جالعىزسىراپ، كوڭىل- كۇيىم بولماي.. .

- سىرلاسقىڭ كەلدى مە؟ وسى ەلدەر جابىقسا، قايىرشىمەن سىرلاساتىندى شىعارىپتى.. .

 العاشقىدا ونشا جاقتىرمادى. دەسە دە جانىنا وتىرا قالىپ ونى-مۇنى اڭگىمەلەي جونەلدىم.

- تابيعاتتىڭ اسەمدىگىن قاراڭىزشى! جاڭبىر جاۋىپ، اسپان جىلاپ تۇرسا دا ادەمىلىگى جوعالمايدى. ادام تابيعاتى دا ەرەكشە. سول جاڭبىردىڭ استىندا ءسىز دە وتىرسىز.

- سەن سۋرەتشى مەدىڭ؟

 -  جوق.

- تابيعاتتى سۋرەتتەگەنىڭە قاراپ ايتقانىم عوي، - دەپ باستادى قايىرشى اتاي. - جاس كەزىمدە بەينەلەۋ ونەرىنە بەيىم، سۋرەتكە قۇشتار ەدىم. جاس ەدىم. اۋىلدان الماتىنىڭ ارباتىنا بولا كەلگەنمىن. سونداعى باياعىدان وتىراتىن سۋرەتشىلەرگە قىزىعاتىن ەم. ءبىراق مەن قالاعا كەلگەن جىلدارى ەلدە قاتتى توقىراۋ بولدى دا، ەلدەر سۋرەتكە تۇگىلى، ومىرگە دەگەن ىنتاسى ازايا بەردى. قيىن زامان بولدى. وتباسىمدى اسىراۋ ءۇشىن قۇرىلىسقا شىقتىم. تەك سۋرەت ونەرىنە ارنايمىن دەگەن اياۋلى قولدارىمدى اۋىر جۇمىسقا سالدىم. وسىلايشا جيىرما جىلداي قۇرىلىستا ىستەدىم.

2001-جىلى اقمولاداعى قۇرىلىس كەزىندە 7-قاباتتان قۇلاپ، مىنە، مىنا ەكى اياقتان ايىرىلدىم. بىرنەشە جىلداي توسەك تارتىپ جاتتىم دا، ءبىراز ويلاندىم. العاشقىدا، ءوزىم دە، بالا- شاعام دا قاتتى نامىستاندىق. ءبىراق ۇيدە قاراپ جاتقىم كەلمەدى. ۇيگە وتاعاسى رەتىندە قارا نان مەن قارا سۋ كىرگىزگىم كەلدى. وسىلايشا 12-13-جىلدان بەرى وسى وتىرىسىم - وسى وتىرىس. ۋاقىت وتە قايرات تا قايتادى. بالا- شاعا ءۇي-جاي بولدى. كەمپىر قايتتى ومىردەن. ەندى مىنا مۇگەدەكتىگىممەن بالالارىم مەن كەلىندەرىمە ماسىل بولعىم كەلمەيدى. ۇيدەن كەتتىم،-دەدى مۇراتحان اعاي.

 قايىر سۇراپ وتىرعان ونەر ادامىن كورگەندە جانىڭ اۋىرادى ەكەن. ەگەر تاعدىر باسقالاي بولسا، كىم ءبىلسىن، ول كىسى قازاقتى الەمگە تانىتار سۋرەتشى بولار مەدى... اعاي اڭگىمەسىن ايتىپ بولعاندا تۇسكى ۋاقىت ەدى. بىرگە تۇستەنۋدى ۇسىندىم. ال ول مىنا جاعدايىمەن ءدامحانالارعا كىرگىسى كەلمەيتىنىن ايتىپ، ۇيىنە شاقىردى. ارباسىن سۇيرەپ، ءوزى ايتقان مەكەن جايعا قاراي اقىرىنداپ سەرۋەنمەن جىلجىدىق. ت. جۇرگەنوۆ كوشەسىندە ورنالاسقان ۇلكەن ءۇيدىڭ ءبىر بولمەسىن جالعا العان مۇراتحان اعاي وسىندا سەگىز جىلدان بەرى تۇرادى ەكەن. قولىندا كىشى ۇلى بار كورىنەدى.  ۇلىمەن جولىعا المادىق.

 -  ازىرگە بويداق. ۇيلەنسە مۇنىڭ كەلىنشەگىنە دە ماسىل مەن ۇيات بولامىن- اۋ،-دەپ كوزىن ءسۇرتتى «قايىرشى» ونەر يەسى.

 سوسىن تۇستەن كەيىنگى «جورىقتى» «التىن ورداعا» قاراي باعىتتادىق. الماتى جۇرتشىلىعى تالاي كورىپ تە جۇرگەن بولار، بالكىم. جول ءۇستى كوپىردىڭ ەتەك جاعىندا ەكى اياعى تىزەدەن كەسىلگەن ۇيعىر ۇلتىنىڭ وكىلى ەڭبەكتەپ جۇرەدى. وتكەن- كەتكەن وعان تيىن- تەبەن قالدىرادى. الدىنان شىعىپ، قولىنا ۇستاعان باس كيىمىنە قاعاز اقشا تاستاعانىمىزعا باسىن كوتەرىپ، بىزگە قارادى. جانارىنىڭ وتى سونگەندەي مە، قالاي... كوزقاراسى سولعىن ەكەن. دۇنيەدەن باز كەشىپ، جاراتقان جانىن الماعان سوڭ امالسىز جۇرگەن جانداي كورىندى. تىلدەسۋگە تىرىسىپ ەدىك، «قوجايىنىم كورسە، ايامايدى» دەپ باس تارتتى. ەڭبەكتەگەن بويى سۇيرەتىلىپ جىلجي بەرگەن قايىرشىنىڭ سوڭىنان ۇزاق قارادىق. تەك سىرىن ۇعىنا الماعانىمىزعا وكىندىك. دەسەك تە سول ماڭداعى ساۋداگەرلەردەن سۇراپ بىلۋىمىزشە، ونىڭ «قوجايىنى» بار ەكەنى راس.

- وسىندا 5-6 قايىرشىنى تاڭەرتەڭ اكەپ تاستاپ، كەشكە الىپ كەتەتىن ءبىر كىسى بار. ۇلتى قىتاي. ءوزى ەشكىممەن سويلەسپەيدى، «قايىرشىلارىن» دا ەشكىممەن تىلدەستىرمەيدى. ونىڭ كىم ەكەنىن مۇندا ەشكىم بىلمەيدى. ول تۋرالى تەك بازار باسشىسىنان بىلە الۋىڭىز مۇمكىن. ويتكەنى ولار وسى جەردىڭ قوجايىنىمەن دە كەلىسىمشارت جاساسىپ، سالىعىن بەرىپ تۇرادى عوي،-دەدى اتىن جاسىرعان ساتۋشى ايەل.

ال تيمۋر ەسىمدى كۇزەت قىزمەتىندەگى جاس جىگىت بازار باسشىسىمەن جولىعا المايتىنىمىزدى ايتىپ شىعارىپ سالدى.

ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، دامۋشى قازاقستاننىڭ ازاماتتارىنىڭ 17 پايىزىن كەز-كەلگەن «تيپتەگى» قايىرشىلار قۇرايدى ەكەن. ال ەلدى ارالاپ، ءارقايسىنىڭ حالىن ءبىلىپ شىقساق، بۇل پايىز ودان دا جوعارى بولۋى بەك مۇمكىن.

اقبوتا مۇسابەك قىزى
arhar.kz