اكىمدەر وتان قورعادى ما؟
وسى ءسوز قازىر ەل اۋزىندا مۇلدەم ايتىلمايدى. اسكەرگە بارۋ ماقتانىش ەمەس. اسكەردە بولۋ ماقسات ەمەس.
«ءومىر كورىپ، شىڭدالىپ، شىنىعىپ، شەكارا كۇزەتەمىن» دەپ تەپسىنىپ تۇراتىن وقۋشى دا جوق. كەرزى ەتىكتىڭ وكشەسىن تەسىپ كەلگەن ساربازعا قىزىعا قارايتىن بويجەتكەن دە بايقالمايدى.
ەرىكتى اسكەرگە قازىر امالى قۇرىعاندار، بولماسا اسكەري بيلەتكە قىزىققاندار عانا بارۋدا. بيلەت بولسا، كەز كەلگەن مەكەمەدەگى كۇزەتشىلىك بولسىن، جۇمىس تابىلار دەگەن ءسوز. كەلىسىمشارتپەن قارۋ ۇستاعانداردىڭ ماقساتى كوپ جاعدايدا وتباسىن اسىراۋدىڭ امالى. راس، اكە جولىن سانالى تۇردە قۋىپ، وفيتسەر اتانعىسى كەلەتىندەر دە بار. ءبىراق، ولار سونشالىقتى كوپ ەمەس. جالپىحالىقتىق سيپاتتا ەمەس.
ال، بۇرىن باسقاشا بولاتىن. اسكەرگە بارۋ ابىروي، بەدەل ەدى. ءبىر اۋىل بولىپ شىعارىپ سالىپ، اۋداننان بارىپ قارسى الاتىن. جاڭا كەلگەن سولداتتار اۋىل ىشىندە اسكەري كيىمىن ايلاپ شەشپەي، ماقتانىپ جۇرەتىن. اسكەردە بولماعاندارعا قىزدار دا قاراي بەرمەيتىن. سودان دا شىعار، كولحوز، سوۆحوزداعى باسشىلار بالالارىن سۇيرەپ ءجۇرىپ، جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسىرسە، ولاردىڭ ءبىرسىپىراسى اكە- شەشەسىنە ايتپاستان، ارى قاراي اسكەرگە قاشىپ كەتەتىن.
سونداي رومانتيكالىق بۋىننىڭ وكىلدەرى قازىر ەل باسقارىپ ءجۇر. جاستار الدىنا شىعىپ، وتانسۇيگىشتىك تۋرالى جالىندى سوزدەر ايتۋدا. ءبىراق، بىزدەگى شەنەۋنىكتىڭ ءبارى انگليانىڭ پاتشايىمى سەكىلدى ەمەس. بالالارىن شىڭدالسىن دەپ ساربازدىق ءومىردى كورۋگە كوبىسى جىبەرمەيدى.
ال، اسكەردەن بۇرىن شەتەلگە شىعىپ، ءبىلىم الۋدى اڭسايتىن شەنەۋنىكتەردىڭ بالالارىن ايتپاعاندا بۇگىنگى اكىمدەردىڭ وزدەرى كەزىندە قولدارىنا قارۋ ۇستاپ، كوز ىلمەي قايسىسى شەكارا كۇزەتتى؟ جاس جاعىنان الىپ قاراعاندا اكىمدەردىڭ اقساقالى اتانعان اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ ءومىربايانىنان اسكەري بورىشىن وتەدى دەگەن ءسوزدى تاپپادىق.
ال، ەلدەگى ەڭ جاس اكىم، اقتوبەنىڭ «قوجايىنى» ارحيمەد مۇحامبەتوۆ رەسەيگە بارىپ، ءبىلىم العانى بولماسا، ول دا سولداتتىق كوجەنىڭ ءدامىن تاتپاعان سەكىلدى. الماتى قالاسىنىڭ اكىمى احمەتجان ەسىموۆ اندا- ساندا تانكىگە ءمىنىپ، وقۋ- جاتتىعۋلارعا بارىپ، تاپانشا اتقانى بولماسا، ول دا ساپتا تۇرىپ كورمەگەن سارباز ەكەن.
ارينە، جاستايىنان قىزمەتكە ىلىككەن بۇگىنگى اكىمدەر جوعارى وقۋ ورىندارىندا ارنايى دايىندىق كۋرستارىنان ءوتىپ، اسكەري بيلەت العانى انىق. سەبەبى، سوۆەت كەزەڭىندە بۇل مىندەت بولاتىن. سول كەزدەگى جاعدايعا قاراساق، جاعرافيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى بويىنشا ساۋاتىن اشقان بۇگىنگى استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ەكى اياعىنا كەرزى ەتىك كيسە، بالكىم اسكەردە تىڭشىلىق قىزمەت اتقارار ما ەدى؟ ال، اقمولا وبلىسىنىڭ باسشىسى قوسمان ايتمۇحامبەتوۆ قۇرىلىسشى بولىپ، ءۇي سالعانداي ەكەن.
الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اڭسار مۇساحانوۆ مال دارىگەرلىك ماماندىعىنا وراي شەكارا كۇزەتەتىن يتتەردى باپتار ما ەدى؟ ءسويتىپ، بۇگىنگى جاستاردىڭ الدىندا وزدەرىنىڭ اسكەردەگى تاجىريبەسىمەن بولىسەر مە ەدى؟
ءبىز 14 وبلىس، الماتى مەن استانا قالالارى اكىمدەرىنىڭ ءومىرباياندارىن بارىنشا اقتارىپ كوردىك. ءبىر قىزىعى، 16 اكىمنىڭ ىشىندە ەكى اكىم عانا ەكى جىلعى ءومىرىن اسكەرگە ارناپتى. ماسەلەن، شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ باسشىسى بەردىبەك ساپاربايەۆ 1971-1973 -جىلداردىڭ ارالىعىندا تۋعان جەرى قازاقستاندى اڭساپ، اعايىن- تۋىسقا الىستان حات جازىپتى.
سونداي- اق، قاراعاندى وبلىسىنىڭ «قوجايىنى» باۋىرجان ابدىشيەۆ 1987-1989-جىلدارى ساپتا تۇرىپتى. ءومىربايانىندا قاي جەردىڭ قارا كوجەسىن جەگەنى جازىلماسا دا، ب. ابدىشيەۆ ءۇشىن 1986-جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنەن كەيىن اسكەري بورىشىن وتەۋ وڭايعا سوقپاعانىن توپشىلاي بەرۋگە بولاتىنداي. دەگەنمەن، ونىڭ كەدەن قىزمەتىنىڭ پولكوۆنيگى دەگەن اسكەري اتاعى دا بار. ياعني، بۇگىنگى اكىمدەردىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە، وسى ب. ابدىشيەۆ قانا اسكەري شەن جاعىنان بارىنەن جوعارى. قالعاندارى لەيتەنانت دەڭگەيىندە قالعانداي.
بۇرىنعى كەزدەگى قاراپايىم جۇرتتىڭ ساناسىنداعى تۇسىنىكپەن قاراساق، بۇگىنگى وبلىس اكىمدەرىنىڭ باسىم بولىگى وتان قورعاماعان بولىپ شىعادى. الايدا، زاماناۋي تەزگە سالساق، وتاندى اسكەرگە بارماي- اق قورعاۋعا دا بولاتىنداي. قالاي ەكەنى مۇلدەم بولەك تاقىرىپ.
رۋسلان ەربوتا
«رەيتينگ»
