اقمئرزانئث اماناتئ نةمةسة قايئرئمدئ فاشيست

استانا. قازاقپارات - شامامةن وتكةن عاسئردئث 80-جئلدارئنئث سوثئ.
None
None

قذمداعئ اؤئلدا سابان-توپئراقتئ يلةپ سوققان ءبئر قابات سةگئز جئلدئق ورتا مةكتةپتة وقيمئن.

ماي ايئ تؤعان سوث مةكتةپتة قئزؤ مةرةكة باستالادئ. اؤةلئ، 1-مامئر بةيبئتشئلئك كذنئن اتاپ وتةمئز.

ودان كةيئن 9-مامئر - جةثئس كذنئ جةتةدئ جةلپئنئپ. اؤئلدا سوعئسقا قاتئسقان بار-جوعئ 7-8 اقساقال بولؤشئ ةدئ، ءبئز وقئپ جذرگةندة  ذشةؤئ ءتئرئ-ءتئن. 

ءبئر قئزئعئ وسئ ءذش ارداگةردئث ءبئرئ جانعالي اتامئزدئ ذناتپايمئز. نة ءذشئن ذناتپايمئز، ونئ وزئمئز دة بئلمةيمئز. جةثئس كذنئ بولاتئن ذلان-اسئر مةرةكةگة جاكةث قاريا بئردة قاتئسئپ، بئردة قاتئسپاي شةتتةپ قالئپ ءجذردئ. نةگة ولاي؟ ءيتئم ءبئلئپ پة؟

بةرتئندة، ياعني 90-جئلدارئث ورتاسئ ينستيتؤت بئتئرگةن سوث ءوزئم وقئعان مةكتةپتة 4 جئل قئزمةت اتقاردئم. ءارئ مةكتةپتئث تاربية سالاسئنا جاؤاپتئ بولدئم. باياعئ 9-مامئر - جةثئس كذنئن جةلپئنتئپ اتاپ وتؤگة بةل بايلادئق. اؤئلدا ارداگةر اتاؤلئدان جالعئز تذياق جانعالي اتامئز قالئپتئ. ادةتتةگئدةي اقساقالدئ كةزدةسؤگة شاقئردئق. كةلدئ.

ءالئ ةسئمدة، اق شالعان بيئك قاسئن كةرة كوتةرئپ، توبئلعئ تاياعئن ذمسئنا سوزئپ، ةدةننئث جئرئعئنا تئرةپ وتئردئ. بوزتورعايدئث ذرپةك بالاپانئنداي شذپئرلةپ وتئرعان وقؤشئلاردئ ءبئر شولئپ ءوتئپ، قاسئندا تئزة قوسئپ (مادةني شارانئ جذرگئزؤشئ ةدئم) جايعاسقان ماعانء بئر قارادئ دا، تاماعئن كةرنةپ الئپ ءسوز باستادئ.

-  مةنئث سوعئسقا قاتئسقانئم راس، - دةپ، ءبئر ءتذيئپ قويدئ. تاعئ دا تاماعئن كةرنةدئ. - ءبئراق، تذتقئندا بولدئم - دةدئ. اقساقال وسئلاي دةدئ دة ءذنسئز وتئرئپ قالدئ. وقؤشئلارعا ءبارئبئر، سةلت ةتكةن ةشكئم جوق. جاكةثنئث نةگة شةتتةي بةرةتئنئن سوندا بارئپ ءتذسئندئم.

قئسقاسئ، سوعئسقا قاتئسقان، ءبئراق نةمئستةردئث قولئندا تذتقئندا بولعان جالعئز تذياق ارداگةرمةن شذرايلئ سذحباتئمئز وسئلاي باستالدئ. ءذرپيئپ وتئرا بةرةتئن ةمةس، ةندئ مةن ئثئرانا ءتئل قاتئپ (شولاق باستئقپئن عوي) سذراق قويدئم:

-  تذتقئندا كوپ ازاپ شةكتئثئز بة؟

-  قايداعئ ازاپ، ول ءبئر ةستةن كةتپةس باقئتتئ كذندةر عوي...

نة دةيدئ، مئنا شال، تذتقئنداعئ ادام باقئتتئ بولا ما؟! سونئث ئشئندة وأچاركاسئ ارسئلداعان فاشيستةردئث (كينودان تالاي كوردئك ةمةس پة) كانسلاگةرئ ادامداردئ تئرئدةي ورتةپ جاتپاؤشئ ما ةدئ... اقساقالدئث مئنا جاؤابئ باسئما بوق كذرةيتئن ةرنئ جئرئق تةمئر كذرةكپةن پةرئپ كةپ جئبةرگةندةي اسةر ةتتئ. مذمكئن ادةيئ قالجئثداپ وتئرعان شئعار. بئراق بذل كئسئ قالجئثنئث ادامئ ةمةس. ميئم اثكئ-تاثكئ. وقؤشئلار دا ءبئرتذرلئ بئزگة تاثئرقاپ قارايدئ. تذرمةدة شاتتئق بولمايتئنئن ولار دا بئلةتئن سياقتئ.

-  اقساقال شئن ايتئپ وتئرسئز با، تذرمةدة باقئتتئ بولدئم دةگةندئ... داؤئسئم ءبئر ءتذرلئ دئرئلدةپ، جةردئث استئندا قئلؤةتتة سويلةپ وتئرعان سوپئنئث ذنئندةي مئثگئرلةپ شئقتئ.

ارداگةر كورئك كةؤدةسئن ءبئر كوتةرئپ الدئ دا: «راس ايتام»، - دةپ نئق ءتذيدئ. ودان كةيئن بارئمئزگة: «مةن ءبارئن باسئنان باياندايئن، سةندةر تئثداپ الئثدار»، - دةپ، كونة دومبئرانئث قيؤئ قاشقان جئرتئق تاقتايئن جارئپ، تارعئلدانئپ ةستئلةتئن جارئقشاق كذيدئث ذنئندةي قوثئر داؤئسئمةن كذثئرةنة ءسوزئن باستادئ اقساقال.

سوعئس باستالماي تذرئپ ارمياعا شاقئرئلدئم. ارال ستانساسئنان ءبئزدئ وتارباعا مئنگئزدئ. ءبئر اپتا جول جذردئك. ءتذن قاراثعئسئندا پويئزدان ءتذسئردئ. نؤ ورمانعا الئپ باردئ. ول جةردة جاياؤ اسكةر ديأيزياسئ بار ةكةن. سوندا ورنالاستئق. ءبئر جئلدان سوث سوعئس باستالدئ. شايقاساتئن قارؤ جوق. ةكئ ادامنئث ورتاسئندا ءبئر مئلتئق. كةزةكتةسئپ اتامئز. ءتورت كذننئث ئشئندة نةمئستةر ويرانئمئزدئ شئعاردئ.

قئزئل اسكةرلةر ءبولئنئپ-ءبولئنئپ ورمان كةزئپ كةتتئك. نة بولئپ جاتقانئن ادام ءبئلئپ بولمايدئ. كةشئكپةي قولعا تذستئك. نةمئستةر جاياؤ ايداپ قالاعا الئپ كةلدئ. سول جةردةن ئرئكتةپ دةنئ ساؤ جئلئك مايئ ءبذتئن جاستاردئ ةشولونعا تيةپ گةرمانياعا جونةلتتئ. ئشئندة مةن دة كةتتئم. تذتقئنداردئ گةرمانيانئث باتئس جاعئندا ورئن تةپكةن ذلكةن كانسلاگةرگة الئپ كةلدئ. وندا جةر استئ جانة جةر ءذستئ ةكئ شاقتا بار ةكةن. قول-اياعئمئزعا كئسةن سالئپ، تاس قوپارتئپ قويدئ. جذمئس اؤئر. قيت ةتسةث قاراؤئلدا تذرعان نةمئس سولداتتارئ قاسقا ماثدايدان وق قاداي سالادئ.

ءبئر كذنئ بارلئق تذتقئن جذمئسشئلاردئ جيئپ ساپقا تذرعئزدئ. شاماسئ 10 مئثداي ادام بار ةكةن. كذن سالقئن، ونئث ذستئندة ارسئلداعان ءيت جةتةكتةگةن قاراؤئلدار قاهارلئ. ذلكةن قالادان قذدئرةتتئ باستئق كةلگةن ةكةن. ول سوناؤ شةتتةن باستاپ ءتورت قاتارعا ورنالاسقان تذتقئنداردئ جاعالاي ءسذزئپ كةلةدئ. ساپتئث باسئنا تامان تذرعان وزبةك پة، قازاق پا بئرةؤدئ ساپتان شئعارئپ، سوستيتئپ تذرعئزئپ كةتتئ. نةمئستةر اتاتئن ادامئن وسئلاي ساپتان شئعارئپ الؤشئ ةدئ.. قذداي ساقتاسئن!

ذلكةن باستئقتئث قاسئندا ءذيئرلئ قاسقئرداي ءبئر توپ اپيسةر (وفيسةر) قذراق ذشئپ ءجذر. تؤرا مةن تذرعان تذسقا كةلگةندة ذلكةن باستئق ءشذيئلئپ توقتاي قالدئ. ةثسةسئ ةثگةزةردةي ادام ةكةن. ءجذزئ تارعئلدانئپ، ءوثئ قؤقئل تارتقان، ءبئراق جانارئ نذرلئ سياقتئ سةزئلدئ. نوكةرلةرئنئث بئرئنة مةنئ نذسقاپ مئثگئر ةتكةندةي بولدئ. جذلقئنئپ تذرعان ءبئر اپيسةر (وفيسةر) جةلكةمنةن بذرة ذستاپ دةدةكتةتئپ ساپتان الئپ شئقتئ. يمانئمدئ ءذيئرئپ جئبةردئم... ءبئراق ذلكةن باستئقتئث كوزئ ماعان قاراپ كذلئپ تذر.

- قازاقسئث با؟ - دةپ اقئرئپ قالدئ.

قاپةلئمدة اؤزئما ءسوز تذسپةدئ. ءوثئم بة، ءتذسئم بة... ةسةثگئرةپ تذردئم دا قالدئم. ذلكةن باستئق: «ةي، قازاقسئث با، دةيمئن ساعان»، - دةپ تاعئ اقئردئ. مةن: «قازاقپئن» دةدئم. ونئمةن قويماي: «كئشئ ءجذزبئن»، - دةپ قويام. ذلكةن باستئق جئميئپ يةك قاقتئ. ءبئر اپيسةردئث جةتةگئندة دةدةكتةپ كةتئپ بارام...

دةدةكتةگةن كذيئ شتابتئث ةكئنشئ قاباتئنداعئ كةث بولمةدةن ءبئراق شئقتئم. الدئمدا تاعئ ةكئ قازاق وتئر. ارقانئث تارلانبوزئندا جئلقئ جايئپ ءجذرئپ كةزدةسكةن قاراقتار سياقتئ شذقئراي امانداسئپ جاتئرمئز. مةنئث ءئزئمدئ باسئپ تاعئ توعئز قازاق كةلدئ. بارلئعئ 12 بولدئق. ءبارئمئزدئ شذرقئراتا ايداپ بارئپ مونشاعا ءتذسئردئ. شئققان سوث سؤ جاثا كيئم كيگئزدئ. قذداعا كةلگةندةي ئرعاپ-جئرعاپ قالدئق. نة ءذشئن بذلاي؟  ءبارئ قذپييا.

ورتامئزدا جاسئ قئرئقتار شاماسئندا قاراقالپاقستاننئث ءبئر قازاعئ بار ةدئ. ءوزئ اثقاؤلاؤ ادام. سول كئسئ: «مذمكئن ءبئزدئ تويدئرئپ الئپ اتاتئن شئعار»، - دةپ ساقالئن قئرئپ ءماز. مذندا قانداي قذپيا بار، انا ذلكةن باستئق قازاقشا قايدان بئلةدئ... مذمكئن قازاق ةمةس پة ءوزئ..؟ ءاي، قايدام، كوكشةگئر، اقتارعئل قازاق بولؤئ مذمكئن بة؟

ارادا ءبئر اپتا ءوتتئ. تئثايئپ الدئق. تاماق توق، كيئم كوك. نةمئستةر بئزگة بذرئنعئداي وقتئ كوزئن اتپايدئ، جئپ-جئلئ قارايدئ. جةتئنشئ كذن دةگةندة ءبارئمئزدئ جةثئل قاراؤئلمةن جذك ماشيناعا وتئرعئزئپ الئپ ءجذردئ. ةكئنشئ كذن دةگةندة ذلكةن قالاعا كةلئپ كئردئك. بيئك دؤالمةن قورشالعان بةرئك قورعاننئث ئشئنة اكةپ ءتذسئردئ. قوناق ذيگة ورنالاستئردئ. تاماقتاندئردئ. ءتذس اؤعان سوث قازداي ءتئزئلتئپ الئپ ءجذردئ. كةث سارايدئ ورلةپ كةلةمئز. جاعالاي جاساؤئل، قئرعئن قاراؤئل. تذكپئردةگئ بولمةنئث ةسئگئ اشئلدئ. ءماسساعان، انةؤكذنگئ قازاقشا سويلةگةن فاشيست كوكةمئز سوناؤ توردة ماناؤراپ وتئر. تازا قازاقشا:

-  كانة، جئگئتتةر تورلةتئثدةر، - دةپ كذلئپ قويادئ. بئز دة قذراق ذشئپ «اسسالاؤدئ» بئرئنةن سوث ءبئرئن جئبةرئپ جاتئرمئز. باستئق ورنئنان تذرئپ، بةلدئگئن تذزةپ الدئ دا، كةث كابينةتتة ةرسئلئ-قارسئلئ ادئمدادئ. كئلت توقتاپ: «قاراتورعاي ءانئن بئلةتئندةرئث بار ما؟» دةگةنئ. «بئلةمئز»، - دةپ شؤ ةتتئك. ءبئرئنشئ بوپ مةن: «سئردئث قاراتورعايئن» جئبةردئم:

بولعاندا قاسئث قارا، شاشئث سذمبئل،

البئراپ ةكئ بةتئث جانار گذل-گذل.

پةيئشتئث گذل-جازيرا سارايئندا،

سايراعان توتئقذستاي سةن بئر بذلبذل.

سالايئن مةن انئمة قاراتورعاي، قاراتورعاي،

حا-لا-لا-لا-لا-لا-لا-لا-لاي-لاي...

بذرئن بئلمةيدئ ةكةم: «قاراتورعايدئث» ءتذرئ كوپ ةكةن عوي. سئرئمبةت جاقتئث ءبئر جئگئتئ ارقانئث قاراتورعايئنا باستئ. سونئمةن كةزةك-كةزةك قاراتورعايلاتئپ جاتئرمئز. ارةث توقتادئق. فاشيست باستئق ءذنسئز. تةرةث كذرسئنئپ ويلانئپ وتئر. ءبئرشاما ةتئمئز ذيرةنگةن سوث: «ءسئز كئمسئز؟» دةگةندئ ايتتئق. باستئق ورنئنان تذردئ. قاسئمئزعا كةلئپ جايعاستئ.

- ءسئبئر جاقتا تةك قازاقتار قونئستانعان قاراسؤ دةيتئن اؤئل بار. سول  ةلدئث  اقساقالئ اقمئرزانئث وكئل ذلئ بولامئن، قازاقشا اتئم - بالدامةر، -  دةدئ. سودان اثگئمةسئن باستادئ.

ءبئرئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئس كةزئندة وسئ نةمئس بالاسئ ورئستاردئث قولئنا تذتقئن بولئپ تذسكةن ةكةن. سئبئردة تذرمةدة بولعان. سودان 17-جئلئ پاتشا قذلاپ، دذنية بذلئنگةندة جئگئتتئ تذرمةدةن بوساتقان. ءبئراق وكپةگة تيگةن سؤئقتئث كةسئرئنةن ءولئمشئ قالگة تذسكةن. تذرمةنئث قئرئق تةسئك گوستيپالئندا اجالئن كذتئپ جاتادئ. ءبئر كذنئ گوستيپالعا قويؤ قارا مذرتتارئنان ماي تامعان، تذلكئ ئشئكتةرئن قذلپئرتئپ كيگةن قازاقتار كةلةدئ. تذرمة باستئقتارئمةن تامئر بولؤئ كةرةك: «مئنا ولگةلئ جاتقان نةمئستئث بالاسئن ماعان بةرئثدةر»، - دةپ سذراپ الادئ. اؤرؤدئ جئلئ وراپ شاناعا سالادئ دا اؤئلئنا تارتادئ.

شاناعا تاثئلعان نةمئس ةسئن جيسا، مذرتتئ قازاق دةلبةسئن قاعئپ قويئپ، ورماندئ جاثعئرتئپ ءان سالئپ كةلةدئ. سونداعئ ءانئ «قاراتورعاي» ةكةن. بالدامةردئث ماثگئ ةسئندة قالئپ قويعان.

قازاقتار اؤرؤ نةمئستئ ذيئنة اكةپ قئسئراقتئث قئمئزئن بةرئپ، تئثايتادئ. كوك شئققاندا ادام قاتارئنا قوسئلعان بالدامةر (نةمئسشة - أالدةمار) جئلعا جةتپةي قازاقشا ذيرةنئپ الادئ. اقمئرزا الئس-جؤئقتاعئ ةل-جذرتتئ شاقئرئپ توي جاساپ، بالدامةرگة جئلئك ذستاتئپ بالا قئلادئ. جئلجئپ جئلدار، اعئپ ايلار وتةدئ... بالدامةر قازاقتاردئث ورتاسئندا ويناپ-كذلئپ جذرة بةرةدئ. مةكتةپتة نةمئس ءتئلئ بويئنشا ساباق بةرةدئ.

ءبئراق زاماننئث تارئلئپ كةلة جاتقانئن اثداعان اقمئرزا ايتادئ: «بالداكة بالام، ساعان ايتار ةكئ ذسئنئسئم بار. قايسئسئن قابئلدايسئث ونئ ءوزئث شةش!» بالدامةر: «ايتئثئز كوكة!» ءبئرئنشئ ايتارئم، ذيلةن دة وسئندا قال، اعا-ئنئلةرئث بار سةنئ جالعئزسئراتپايدئ، ةكئنشئ ايتارئم، زامان تارئلئپ كةلةدئ، الدا قانداي كذن تؤارئ ءبئر اللاعا ايان. نة بولماسا ةلئثة قايت!

سودان ويلانا كةلة بالدامةر ةلئنة قايتؤعا شةشئم قابئلداپتئ. اقمئرزا اكةسئ جيعان التئن بذيئمدارئن ساتئپ، پةتةربورعا ادام اتتاندئرئپ ءتولقذجات جاساتئپ بةرةدئ. سودان 1930 - جئلئ تؤعان قالاسئ درةزدةنگة ورالدئ. - مةنئ ومبئعا دةيئن شئعارئپ سالعان اقمئرزا اكةم: -بالدامةر قاراعئم، ساعان ءبئر اماناتئم بار. قاي جةردة قازاقتئث بالاسئن كورسةث قامقور بول! - دةدئ. مةن كوكةمة انت بةردئم...

قازئر گةرمانيانئث سولتذستئك ءوثئرئ بويئنشا ستراتةگيالئق ماثئزدئ قذرئلئمدئ باسقارئپ وتئرمئن. كوكةمنئث اماناتئن ورئندايئن دةپ تذتقئنداردئ ارالاپ: «وسئ قازاق بولار» دةگةندةردئث ءبارئن قذتقارئپ ءجذرمئن...

بارلئعئمئز بالدامةردئث اثگئمةسئن كوزئمئزگة جاس الئپ تئثدادئق. بالداكةث ءبئزدئ تةككة جاتقئزئپ قويعان جوق، جذمئس ئستةتتئ. جةرگئلئكتئ ادامدارمةن تةث دارةجةدة ءومئر سذردئك. ءتئپتئ وزئنة قاراستئ قذرئلئمنئث بارلئق شةندئ وفيسةرلةرئن جيناپ الئپ، بئزگة كونسةرت قويعئزدئ.  سايرانداؤمةن ةكئ جارئم جئل ءوتتئ.

ءبئر كذنئ ءبارئمئزدئ بالدامةر شاقئردئ. وسئلاي دا وسئلاي، سوعئس تاعدئرئ قيئندادئ. نةمئستةر جةثئلةتئن ءتذرئمئز بار. ةرتةث سةندةر ةلگة بارعاندا ءبارئثدئ تةكسةرةدئ. اتئپ جئبةرؤئ دة مذمكئن. سوندئقتان مةن سةندةردئ باسقا جاققا اؤئستئرماقپئن. يتالياعا باراسئثدار، سوندا امةريكاندئقتاردئث باقئلاؤئنا وتكةن سوعئس تذتقئندارئ بار. سولارعا قوسامئن. بارلئق قذجاتتارئثدئ ساقاداي-ساي جاساتتئم. امةريكاندئقتار قولئندا بولعانداردئ سوأةت ةلئ جازالاي قويماس. ةكئنشئ شارتئم: ءبئر-ءبئرئثدئ ذمئتئثدار جانة ايتپاثدار!

جاثعالي قاريا: - بذل اثگئمةنئ سةندةرگة تذثعئش رةت ايتئپ بةرئپ وتئرمئن. كورةگةن قازاق اقمئرزانئث اماناتئنئث ارقاسئندا تذرمةدةن امان شئقساق، تاعئ ءبئر قايئرئمدئ فاشيست بالدامةردئث ارقاسئندا ةلگة كةلگةن سوث سوتتالماي امان قالدئق، - دةپ اثگئمةسئن اياقتادئ.

بةردئحان قذسايئنوأ
«يسلام» سايتئ

سوڭعى جاڭالىقتار