دةپؤتاتتار ماسةلةنئ قازاقشا كوتةرؤگة ارلانا ما؟
ال زاث تذزةلمةي ءمئن تذزةلمةيتئنئنة بذعان دةيئن تالاي كوز جةتپةدئ مة؟ دةگةنمةن ماجئلئستةگئ مةملةكةتتئك ءتئلدئث ماسةلةسئن سول باياعئ جاناشئر روزاقذل مئرزا حالمذرادوأ تاعئ كوتةرئپ، ارئپتةستةرئنة ذندةؤ تاستادئ.
ءماجئلئستئث مئنبةرئندة مةملةكةتتئك ءتئلدئث مةرةيئ ذستةم بولماي تذرئپ، باسقا جةردة ونئث ةلدئك مارتةبةسئ تؤرالئ دارئپتةؤدئث رةتئ جوقتئعئن بذعان دةيئن دة ايتقانبئز. دةگةنمةن زاث شئعارؤشئ بيلئكتة تئلگة قاتئستئ تذك ايتئلمادئ دةؤ ابةستئك. ارئعا بارماي-اق، بئلتئرعئ شاقئرئلئمداردا ماجئلئستة مةملةكةتتئك ءتئل مارتةبةسئ تؤرالئ دةپؤتاتتار اثگئمة دةثگةيئندة ءبئرشاما ءئس تئندئرئپ تاستاعان-دئ. ماسةلةن، قازاقتئث تئلئنة قايعئراتئن روزاقذل حالمذرادوأ ورئسشا كوسئلةتئندةردئ «ءوز ءتئلئثدئ نةگة مةنسئنبةيسئث؟» دةپ تئيئپ تاستايتئن. الدان سمايئلدئث ءتئل تؤرالئ: «تؤعان تئلگة ئنتا ويانعان تذستا، قازاق ءتئلئنئث شئن مانئندة مةملةكةتتئك مارتةبةگة ية بولؤئن بذكئل ةل بولئپ تئلةپ وتئرعان شاقتا پارلامةنت ءماجئلئسئنئث انا تئلئندة سويلةؤئ ماثئزدئ. رؤحئث توردة بولماسا - يمانئث كةندة بولار، ءتئلئث وردة بولماسا - نامئسئث جةردة بولار، قازاقتئث ءتئلئ ازات بولماعئ دا، مازاق بولماعئ دا - حالئق قالاؤلئلارئنان.
ةندةشة، ماجئلئستة مةملةكةتتئك ءتئل ابئرويلئ بولماسا، انا ءتئلئمئز قاي جةردة ارداقتئ بولادئ؟» دةگةنئ دة ةسئمئزدة. ءدال وسئ ةكئ دةپؤتات قازاق ءتئلئنئث قذقئعئ مةن مارتةبةسئنة كذنئ بذگئنگة دةيئن قايعئرئپ كةلةدئ. الايدا ماجئلئستة رةسمي ءتئل ءالئ ذستةم، مةملةكةتتئك ءتئل جايئ ءالئ دة مذشكئل. ءبئر سوزبةن ايتقاندا، «باياعئ جارتاس سول جارتاس» نةمةسة «ايتا-ايتا التايدئ، جامال اپاي قارتايدئ» دةگةننئث كةبئ.
دةگةنمةن اسسامبلةيادان سايلانعان (وزبةك) دةپؤتات روزاقذل حالمذرادوأ تئلگة قاتئستئ تذيتكئلدةردئ ارئپتةستةرئ الدئندا اقتارؤدان ءالئ دة «قارتايماپتئ» (قارتايماسئن دةپ تئلةثئز - اأتور). باسقا ماجئلئسمةندةر بيلئكتئث باسقا تارماقتارئنا ورئس تئلئندة ساؤالداردئ بذرقئراتئپ جاتقانئنا باس شايقاعان روزاقذل ساتئبالدئ ذلئ كةشةگئ وتئرئستا دةپؤتاتتئق ساؤالدئ باسقاعا ةمةس، سول دةپؤتاتتاردئث وزدةرئنة جولدادئ. «قازاقستان پرةزيدةنتئ ن.نازاربايةأتئث «قازاقستان-2050» ستراتةگياسئ - قالئپتاسقان مةملةكةتتئث جاثا ساياسي باعئتئ» اتتئ جولداؤئندا مةملةكةتتئك تئلگة بايلانئستئ: «ةگةر ءاربئر قازاق انا تئلئندة سويلةؤگة ذمتئلسا، ءتئلئمئز الدةقاشان اتا زاثئمئزداعئ مارتةبةسئنة لايئق ورنئن يةلةنةر ةدئ. قازاق ءتئلئ تؤرالئ ايتقاندا، ءئستئ الدئمةن وزئمئزدةن باستاؤئمئز كةرةكتئگئ ذمئت قالادئ. ذلتتئق مذددةگة قئزمةت ةتؤ ءذشئن اركئم وزگةنئ ةمةس، الدئمةن ءوزئن قامشئلاؤئ ءتيئس...
تئلگة دةگةن كوزقاراس، شئنداپ كةلگةندة، ةلگة دةگةن كوزقاراس ةكةنئ داؤسئز. سوندئقتان وعان بةيجاي قارامايئق» دةپ ايتقان بولاتئن. ال ءبئز، حالئق قالاؤلئلارئ، بذعان قالاي قاراپ جاتئرمئز؟ قازاق ءتئلئ جاپپاي قولدانئس تئلئنة اينالؤئ ءذشئن قانداي ذلةس قوسئپ جاتئرمئز؟ بذل سذراقتئث جاؤابئن وزدةرئثئز وزدةرئثئزگة بةرئپ جاتئرسئزدار»، - دةپ باستادئ اعالئق نازئن روزاقذل ساتئبالدئ ذلئ. سويتسةك، پارلامةنتتةگئ اقساقال حالمذرادوأ 2007 - جئلدان بةرئ ءماجئلئستئث جالپئ وتئرئستارئندا دةپؤتاتتئق ساؤالدار قاي تئلدة جاريالاناتئنئن زةرتتةؤمةن اينالئسئپ كةلئپتئ. مذندا دا قالاؤلئمئز باسقاسئنا ةمةس، ذلتئ قازاق دةپؤتاتتاردئث ورئسشاسئ مةن قازاقشاسئن نئساناعا العانئ بايقالادئ.
ماسةلةن، ونئث ايتؤئنا قاراعاندا، ءتورتئنشئ سايلانعان ماجئلئستة دةپؤتاتتئق ساؤالداردئث 60 پايئزئ قازاق تئلئندة، 40 پايئزئ ورئس تئلئندة جاريالانعان ةكةن. ال قازئرگئ بةسئنشئ سايلانعان ءماجئلئستئث وتكةن ءبئر جئلئ ئشئندة ذلتئ قازاق دةپؤتاتتار تاراپئنان بارلئعئ 186 دةپؤتاتتئق ساؤال جاريالانسا، سونئث 78 ئ نةمةسة 42 پايئزئ قازاق تئلئندة، ال 108 ئ نةمةسة 58 پايئزئ ورئس تئلئندة جاريالانئپتئ. «مةن بذل تؤرالئ، مذمكئن، جاريا تذردة ايتپاس تا ةدئم. ءبئراق 30 - قاثتارداعئ جالپئ وتئرئستا جاريالانعان دةپؤتاتتئق ساؤالدار مةنئ وسئعان ءماجبذر ةتتئ. سول وتئرئستا 11 قازاق ارئپتةسئمنئث 9 ئ وزدةرئنئث دةپؤتاتتئق ساؤالئن ورئس تئلئندة، ةكةؤئ عانا قازاق تئلئندة جاريالادئ. بذل - ةلباسئنئث جولداؤئن وثئرلةرگة بارئپ، حالئققا ءناسيحاتتاپ قايتقاننان كةيئن بولئپ وتئرعان جاعداي»، - دةپ تذيئندةدئ ءسوزئن روزاقذل حالمذرادوأ.
سوسئن دةپؤتات: «كةيبئر ارئپتةستةرئم ءبئز قاي تئلدة سويلةگةنئمئزدة نة شارؤاث بار دةپ تة ايتاتئن شئعار. ول راس، مةنئث شارؤام ةمةس. دةگةنمةن مذنئ بئرةؤدئ سئناؤ ءذشئن ةمةس، ءوزئمنئث ازاماتتئق بورئشئم دةپ ساناعاندئقتان، جذرةگئمنئث اؤئرعانئنان ايتئپ وتئرمئن»، - دةپ قئنجئلدئ. بذدان ءارئ ول تاؤةلسئزدئكتةن بةرئ مةملةكةتتئك ءتئلدئ ذيرةنؤگة بارلئق جاعداي جاسالعانئن ايتئپ، قازئرگئ كذنئ قازاقشاعا ذمتئلئپ جذرگةن باسقا ذلت وكئلدةرئن، ونئث ئشئندة سةرگةي دياچةنكو، أيكتور روگالةأ، أيكتور كيانسكيي، ةگور كاپپةل سةكئلدئ ماجئلئسمةندةردئث ارةكةتئن قذپتاپ، «كةيبئر قازاق باؤئرلارئنئث قازاقشا سويلةمةيتئنئنة» قايعئردئ.
«قاراپايئم حالئق بارلئق ماسةلةدة پارلامةنتكة قارايدئ. سةبةبئ ءبئزدئ سولار سايلادئ. «پارلامةنت قاي تئلدة سويلةيدئ؟»، «پارلامةنتتئث قازاقشاسئ قانداي؟» دةگةن سياقتئ ماقالالار بذقارالئق اقپارات قذرالدارئندا باسئلئپ، حاتتار كةلئپ جاتادئ. وثتذستئك وثئردة ءئس ساپارمةن بولئپ قايتقان ءبئر توپ دةپؤتات مذنئ ءوز كوزئمةن كورئپ، قذلاعئمةن ةستئپ قايتتئ. سايلاؤشئلارئمئز ةلئمئزدة قازاق ءتئلئ جاپپاي قولدانئس تئلئنة اينالئپ، مةملةكةتتئك ءتئل مارتةبةسئنة لايئق توردةن ورئن الؤئندا وزدةرئ سايلاعان دةپؤتاتتاردئث الدئثعئ قاتاردا بولؤلارئن قالايدئ. وسئ سةنئمگة لايئق بولئپ، وزگة ءتئلدئث ءبارئن بئلةيئك، ءوزئمئزدئث مةملةكةتتئك ءتئلئمئزدئ قذرمةتتةيئك. ةلباسئمئز ايتقانداي، قازاقستاننئث بولاشاعئ قازاق تئلئندة ةكةندئگئن ذمئتپايئق، اعايئن»، - دةپ اياقتادئ دةپؤتاتتارعا ارنالعان دةپؤتاتتئق ساؤالئن روزاقذل حالمذرادوأ مئرزا.
ذكئمةت رةسةيدئكئ ةمةس، قازاقتئكئ
شئندئعئندا، ءتئل تؤراسئنداعئ وسئدان بةس جئل ةمةس، 10 جئل، ءتئپتئ 20 جئل بذرئن ايتئلعان اثگئمةنئث ءبارئ «كوش جذرة تذزةلةدئ» دةگةنگة يتةرئلئپ كةلئپ ةدئ. سول كوش ءالئ تذزةلگةن ةمةس. باسقاسئن قويئپ، ةلباسئ نةشة مارتة قايتالاعان «قازاق قازاقپةن قازاقشا سويلةسسئن» دةگةن قاعيدانئث ورئندالؤئ نةشئك؟ ةندةشة، بيلئكتئث ءبئر بذتاعئ سانالاتئن پارلامةنتتة مةملةكةتتئث سيپاتئنان سانالاتئن مةملةكةتتئك ءتئل مذشكئلدئك كورمةؤئ كةرةك ةدئ. ال دةپؤتات روزاقذل حالمذرادوأتئث كوتةرگةنئ ماسةلةنئث بةرگئ جاعئ عانا دةپ ءبئلئثئز. ايتپةسة ساؤالداردئث رةسمي سيپاتئنا قاراعاندا، دةپؤتاتتار ءذشئن «ورئستئث ءتئلئ ءوتئمدئ، قازاقتئث ءتئلئ جارامسئز» بولئپ تذرعانئ بايقالادئ. سونئمةن قاتار ساؤالدئث باسئم بولئگئ ذكئمةتكة قاراتئپ جولداناتئندئقتان، «ذكئمةت تذسئنسة بولدئ» دةگةن نيةت دةيئن دةسةث، وعان دا كةلئسئثكئرةمةيدئ. ويتكةنئ ءبئزدئث ذكئمةت ايدالاداعئ رةسةيدئث ذكئمةتئ ةمةس، تاؤةلسئز قازاقستاننئث ذكئمةتئ.
سوندا دةپؤتاتتار ماسةلة كوتةرسة، تةك ورئس ءتئلدئ ورتا ءذشئن، ورئس باسپاءسوزئ ءذشئن كوتةرئپ، سول ارقئلئ تةك ورئس تئلدئلةرگة كورئنؤ ءهام جاعئنؤ ءذشئن ساؤال جاساي ما دةگةن ويعا دا قالاسئث. بذرئنئراقتا «بارئنة تذسئنئكتئ بولؤئ ءذشئن» دةگةندئ جةلةؤ ةتئپ، ورئسشا ءسوز ساپتايتئندارعا كذيئنؤشئ ةدئك. ةندئگئ كذنئ ئلةسپة اؤدارماسئ ابدةن جةتئلگةن پارلامةنت مئنبةرئندةگئ مةملةكةتتئك تئلگة مةنسئنبةي قاراؤشئلئقتئ قالاي باعالاساق بولادئ؟ وعان جاؤاپ تا سول جذرت سايلاعان پارلامةنتتةگئلةردئث ةنشئسئندة بولسئن.
اأتور: قانات قازئ، استانا
دەرەككوز:«الاش ايناسئ» گازەتئ