قاشان «قازاق الةمئ» يدةياسئ تامئرلانادئ؟

 استانا. 2 - تامئز. قازاقپارات - الةمدة دياسپورا ماسةلةسئنة كوپ كوثئل ءبولئپ، جذيةلئ تذردة جذمئس ئستةيتئن ساناؤلئ ةل بار. ولار أةنگريا، يزرايل، ق ح ر، گ ف ر. اتالعان مةملةكةتتةردئث شةتةلدةگئ قانداستارئمةن قارئم-قاتئناس جاساؤ ساياساتئ وزگةشةلةؤ.
None
None

 ولار شةتةلدةگئ ءوز قانداستارئن جاپپاي ةلگة قايتارؤدئ ماقسات تذتپايدئ. كةرئسئنشة، سئرتتا ءجذرئپ تة ةلگة قئزمةت ةتؤدئث الؤان ءتذرلئ جولدارئن ذسئنادئ. قولئنداعئ سوثعئ تيئنئنا دةيئن وتانئنا اؤدارئپ سالؤعا دايئن تذراتئن ا ق ش-تاعئ قئتايلئقتاردئث داؤ-دامايئ اقپارات كوزدةرئ ارقئلئ الةمگة تاراپ كةتتئ.

 سوثعئ تيئن دةمةكشئ، ةأرةي دةگةنگة كئشكةنتاي عانا جةرئ بار يزرايلگة بذيرةگئ مةن باؤئرئن جذلئپ بةرؤگة دايئن تذراتئندار بئزدة دة بار. شةتةلدة ءجذرئپ-اق، ءوز وتانئنا ةثبةك ءسئثئرئپ جذرگةن 80 ميلليون قئتايعا باعئت-باعدار بةرئپ، ولارمةن قارئم-قاتئناستا وتئرؤ - قئتايدئث مةملةكةتتئك دةثگةيدة قولعا العان، جارتئ عاسئرلئق تاجئريبةسئ بار ذستانئمئ. بذل باعئتتئ رةسةي فةدةراسياسئ دا زاماناؤي تذرعئدا جاثعئرتتئ. تاعئنا قايتا جايعاسقان رةسةي پرةزيدةنتئ أ. پؤتين الئس-جاقئن شةتةلدةردة تذراتئن قانداستارئنئث ماسةلةسئن قايتا قاراؤعا بئلةك سئبانا كئرئسئپ كةتتئ. بذل جولئ ديپلوماتيالئق جانة كونسؤلدئق مةكةمةلةرئنة تاپسئرما بةرئپ، قاجةت بولسا رةسةيدئث ازاماتتئعئن بةرؤ تؤرالئ جايتتئث شةت جاعاسئن شئعاردئ. سول ارقئلئ «ورئس مذددةسئ ت م د ةلدةرئنئث ئشكئ ساياساتئ جانة قولدانئستا جذرگةن زاثئنان جوعارئ تذرادئ» دةگةن استارلئ ساياساتئن قولدانئسقا ةنگئزبةك نيةتئن بايقاتئپ قويدئ. ةستةرئثئزدة بولسا، 1996-2000 - جئلدارئ رةسةي فةدةراسياسئ سول كةزدةگئ پرةزيدةنتتةرئ بوريس ةلسيننث تذسئندا دا ءوزئن ورئسپئن دةپ سةزئنةتئن ازاماتتاردئ ةلگة قايتارؤ ماسةلةسئ بويئنشا ءبئردئ-ةكئلئ جوبا جاساعان بولاتئن. الايدا ارئسئ پاتشا وكئمةتئنئث، بةرئسئ كةثةس وداعئ تذسئنداعئ ساياساتتئث جةتةكتةؤئمةن ءبئرشاما جةرگة جايئلئپ كةتكةن 35 ميلليون رةسةيلئكتةردئ جيناپ الؤ وثايعا سوقپاعان ةدئ.

پؤتين داؤئرئندة رةسةيدئث ورئس دياسپورالارئمةن جذمئس ئستةؤئ وزگةشة ارناعا ءتذستئ. بذل №1 جانة № 2 رةسةي پرةزيدةنتتةرئ ةلسين - پؤتين ساياساتئنداعئ جالعاسئن تاپقان الةؤمةتتئك، رؤحاني سيپاتئ بار ساياسي جوبا رةتئندة تاريحتا قالدئ. بذعان دةيئن ذراندالئپ كةلگةن «وتانعا ورالايئق» تئركةسئ بذدان بئلاي «ءوز وتانئمئزعا قئزمةت ةتةيئك» بولئپ وزگةرتئلدئ. ياعني رةسمي ذكئمةت شةتةلدة جذرگةن ورئستاردئث وتانعا ورالؤئن ءناسيحاتتامايدئ جانة قالامايدئ دا. ناتيجةسئندة، وسئ ؤاقئتقا دةيئن رةسةيگة كوشئپ بارعاندارعا بةرئلةتئن الةؤمةتتئك جاردةماقئلارعا بولئنةتئن قارجئ قئسقارئپ، ونئث ورنئنا ورئس ءتئلئنئث، مادةنيةتئنئث دامؤئنا باعئتتالدئ. ال تذركيانئث ذكئمةت باسشئسئ رةجةپ ةردوعان شةتةلدة تذراتئن تذركئلةردئ عانا ةمةس، جالپئ تذركئلةردئ قولداپ، دةمةپ وتئراتئن ذكئمةتتئك دةپارتامةنت قذردئ. تذرئك ذلتئنئث مذددةسئنة كوز جذمئپ قارامايتئنئن ايداي الةم الدئندا جاريالاپ وتئرعان ةل بذعان دةيئن الةمنئث 58 ةلئندة «ادامزاتتئث ئزگئلئكتئ ويئ جولئندا» ذرانئمةن تذرئك ليسةيلةرئن اشئپ ذلگةرگةن. ال ءبئزدئث ةلدة رةتتئك سانئ بويئنشا №30 قازاق-تذرئك ليسةيئ جاقئندا استانادا اشئلدئ. ال ايدئث باسئندا وزبةك زيالئلارئ دا شةتتة جذرگةن قانداستارئنئث جاعدايئنا الاثداپ، «وزبةك يدةياسئنئث» تامئرلانئپ كةلة جاتقانئن بايقاتئپ قويدئ. سول ةلدئث ذلت زيالئلارئ «وزبةكستاندا جانة قئرعئزستانداعئ باؤئرلارئمئز تاريحي وتانئنان قول ءذزئپ بارا جاتئر. ءبئز ولارمةن تامئرلئ بايلانئسئمئزدئث ءذزئلئپ قالماؤئنا بارئنشا جاعداي جاساؤئمئز قاجةت» دةيدئ وزبةك زيالئلارئ.

 ةندئ عانا كذش الئپ كةلة جاتقان ةلدةردئث كورشئ ةلدةردةگئ قانداستارئنا الاثداؤئ جان-جاعئنداعئ مةملةكةتتةرگة قولايسئزدئق تؤعئزعانمةن، وزدةرئ ءذشئن ءورئسئن كةثةيتؤدئث ةأوليؤسيالئق تاسئلئ. ءبئراق ءبئز ساباق الاتئن تذستارئ بارشئلئق. سةبةبئ سوثعئ جئلدارئ كوشئ-قون ساياساتئندا ئركئلئس بار رةسةي، قئتايداعئ قازاق كوشئ توقتاپ تذر. كوشئ-قون ساياساتئن كةيئنگئ كذننئث ةنشئسئنة قالدئرئپ وتئرعان ءبئز ءذشئن بذل - ذلگئ بولارلئق باستاما.

  - شةتةلدةگئ قازاق تذگئلئ، قازاقستانداعئ قازاقتئث ناقتئ سانئن شئعارا الماي وتئرمئز. ميللياردتاعان قارجئنئ وسئ ماقساتقا ءبولدئ. ءبئزدئث نةگئزگئ سذيةنةتئنئمئز - شةت مةملةكةتتةردة جذرگئزئلگةن ساناقتار. ماسةلةن، قئتايداعئ ءارتذرلئ ساناق دةرةكتةرئنة جذگئنئپ كةلدئك. ال تذركيا، يران، ةؤروپا، اؤعانستاندا حالئق ساناعئ جذرگئزئلگةنئمةن، وندا ذلتتاردئث سانئن جةكة-جةكة كورسةتپةيدئ. سوندئقتان سول ةلدةگئ قازاقتاردئث ءوز دةرةكتةرئنة سةنةمئز. وزبةكستاندا وسئدان 20 جئل بذرئنعئ جذرگئزئلگةن حالئق ساناعئنئث مالئمةتتةرئ بويئنشا، ول ةلدة 1،5 ميلليون قازاق بولعان. ءسويتئپ، جوبامةن شةتتة 5 ميلليون قازاق بار دةيمئز، - دةيدئ سذلتانالئ بالعاباي. سونداي-اق ول شةتتةگئ قازاقتئث كةيبئرةؤئ وزگة ذلت رةتئندة جازئلئپ كةتكةنئن ايتئپ، تاجئكستانداعئ ءبئر قازاق وتباسئن مئسالعا كةلتئردئ:

 - اتاسئ - قازاق، بالاسئ - وزبةك، نةمةرةسئ - تاجئك بولئپ كةتكةن ادامدار بار. ولار قئزئلوردا وبلئسئنان وتكةن عاسئردئث 30-جئلدارئ كةتكةن ءبئزدئث اعايئندارئمئز، - دةيدئ سذلتانالئ اعا.

  قازاقستاننئث مادةنيةت جانة اقپارات مينيسترلئگئ ءتئل كوميتةتئنئث رةسمي سايتئندا تاراتئلعان مالئمةتتة شةتتةگئ قازاق دياسپوراسئنئث ةث كوپ شوعئرئ وزبةكستاندا دةلئنگةن. ولار وزبةكستانداعئ قازاقتاردئث سانئن - 1،5 ميلليون دةپ كورسةتةدئ. الايدا سذلتانالئ بالعاباي بذل وسئدان 20 جئل بذرئن جذرگئزئلگةن ساناقتئث كورسةتكئشئ ةكةندئگئن ةسكةرؤ كةرةكتئگئن ايتادئ.

 - كةشةگئ كةثةس وداعئ تذسئندا حالئق ساناعئ ءبئرشاما جذيةلئ جذرگئزئلدئ. سول سةبةپتئ دة، ت م د ةلدةرئ بويئنشا تذرئپ جاتقان قازاقتاردئث سانئن ناقتئ بئلؤگة مذمكئندئك بار ةدئ. قازئرگئ كةلتئرئلئپ جذرگةن مالئمةتتةردئث كوبئ وسئدان 20 جئل بذرئنعئ مالئمةتتةر. ودان كةيئن بذل مالئمةتتةر جاثارتئلعان جوق. ول كةزدةرئ قئتايمةن ةشقانداي بايلانئس جوق بولعاندئقتان، ونداعئ قازاقتئث ناقتئ سانئن بئلة المادئق. تمد بويئنشا ايتار بولساق، تذرئكمةنستاندا - 100 مئثعا جؤئق، وزبةكستاندا - 1،5 ميلليون، رةسةيدة - 600 مئثداي، تاجئكستاندا - 80 مئثداي قازاق بولدئ، - دةيدئ ول. رةسةيدة جالپئ حالئقتئق ساناق 2002 - جئلئ جذرگئزئلدئ. سول ةسةپ بويئنشا، رةسةيدة - 1،2 ميلليون قازاق بولدئ. سونئث ئشئندة، ومبئدا - 81 مئث، سامارادا - 15 مئث، ورئنبوردا - 125 مئث، ساراتوأتا - 80 مئث قازاق بار، - دةيدئ. الماتئداعئ «جةبةؤ» قوعامدئق قورئنئث ديرةكتورلار كةثةسئنئث ءتوراعاسئ راحئم ايئپتئث كورسةتكةن دةرةگئ بويئنشا، 2005 - جئلئ قئتايدا جذرگئزئلگةن جالپئ حالئقتئق ساناق. سول ساناق ناتيجةسئ بويئنشا، قازاقتار سوثعئ ون جئلدا %15-عا وسكةن ةكةن. رةسمي دةرةك بويئنشا، قئتايداعئ قازاقتار - 1ميلليون 413900 ادام بولعان. وسئ ماقالانئ دايئنداؤ بارئسئندا «ت م د ةلدةرئندة، ونئث ئشئندة ماسكةؤ نةمةسة ءوزئمئزدئث تاشكةنتتة قازاق مةكتةبئ بار ما؟» دةگةن ساؤالعا جاؤاپ ئزدةگةن ةدئك. 15 ميلليون تذرعئنئ بار ماسكةؤ قازاق مةكتةبئن اشؤدئ قاجةت دةپ تاپپاپتئ. ال تاشكةنتتة جةتئ قازاق مةكتةبئ بار ةكةن. ءبئراق سوثعئ بةرةر جئلدا كةيبئر پاندةر وزبةك تئلئندة وقئتئلئپ، ارالاس مةكتةپكة اينالا باستاعان. ال ئزگئلئكتئ يدةيالار دةأيزئمةن الةمدة 58 تذرئك ليسةيئن اشئپ وتئرعان تذركيانئث ئستامبذلئندا اباي اتئنداعئ قازاق ليسةيئ بار ةكةن. ءمارءمار تةثئزئنئث جاعاسئندا يزمير پروأينسياسئندا، انكارا قالاسئنا جانة ئستامبذل قالاسئنئث «زةيتذنبؤرنؤ» اؤدانئندا شوعئرلانعان. مةكتةپ جاثادان سالئنئپ، اشئلعان كةزدة ةلباسئمئزدئث ارنايئ بارئپ تذساؤئن كةسكةنئ دة راس. ءبئراق ول - تذرئك ورتا مةكتةبئ. ارنايئ اشئلعان قازاق سئنئپتارئ دا جوق. مذنئ سول مةكتةپكة اباي ةسئمئن بةرؤگة مذرئندئق بولعان پروفةسسور ءابدئؤاقاپ قارا دا راستايدئ.

 ءابدئؤاقاپ مئرزانئث ايتؤئنشا، ءبذتئن قازاق مةكتةبئن اشؤعا بالا سانئ جةتپةيدئ. ساياساتتانؤشئ، ديپلومات سايلاؤ باتئرشا: «ب ذ ذ ساناتئندا تئركةلگةن كةز كةلگةن مةملةكةت جات جةردة جذرگةن قانداسئنئث حال-جاعدايئمةن حاباردار بولؤعا قذقئ بار» دةيدئ. ونئ حالئقارالئق زاثدار دا تةرئس كورمةيدئ. ءبئراق ءبئزدئث ةلدة بذل مئندةت - سول ةلدةردةگئ قوعامدئق بئرلةستئكتةردئث ذلةسئندة ةكةن. ولاردئث قارجئسئ مةملةكةت ةسةبئنةن ةمةس، قوعامدئق قورلار ةسةبئنةن تولئعئپ تذرادئ. مئسالئ، رةسةيدة 255، وزبةكستاندا 57 قازاق مادةني ورتالئقتارئ ءار وبلئس ورتالئقتارئندا جذمئس ئستةيدئ. ءبئراق ولاردئث بئردة-ءبئرئنئث ساياسي ماسةلةلةرمةن ارالاسؤئنا زاث جول بةرمةيدئ. قذزئرةتتةرئ دة شةكتةؤلئ. ال بئزدة يؤري زاحاروأ باستاعان كةيبئر قوعامدئق بئرلةستئكتةردئث رةسةيلئك باسئلئمدارعا بةرگةن سذحباتتارئنداعئ مةملةكةتتئلئگئمئزگة كذمان كةلتئرة ايتقان اششئ سئنئن ءالئ ذمئتقان جوقپئز. الئس-جاقئن كورشئلةرئمئزدئث «قانداستارئمئز جاپا شةگئپ جاتئر» دةپ بئزگة ناز ايتؤعا قذقئ جوق. 2010-2011 - وقؤ جئلئ قازاقستاندا ورئس تئلئندة وقئتاتئن مةكتةپتةردئث سانئ - 1598 بولعان، قازاق تئلئندةگئسئ - 3811. ةكئ تئلدة وقئتاتئن مةكتةپ سانئ - 2089. ءبئزدئث ةل جةرئمئزگة تابان تئرةگةن ءبئرلئ-ةكئلئ ذلت وكئلئن ةتنوس رةتئندة قابئلداپ الؤعا، ونئ ةلئمئزدة تذرئپ جاتقان ذلت ةسةبئندة تئركةپ، قازاقستان حالقئ اسسامبلةياسئنان ورئن بةرؤگة دايئن ةكةنئ جان-جاعئمئزعا ءمالئم. ال سئرت ةلدةردةگئ قانداستارئمئزدئث جايئ، شئن مانئندة الاثداتارلئق. بئزگة دة رةسةي بيلئگئنئث «ورئس الةمئ» يدةياسئنئث بالاماسئن جةرسئندئرةتئن، سول ارقئلئ شةتتةگئ باؤئرلارئمئزدئ دا قازاق ةلئنئث مذددةسئنة جذمئس ئستةتةتئن كةز الدةقاشان كةلدئ.

  - ناق وسئ ماسةلةنئ مةملةكةتتئك دةثگةيدة كوتةرةتئن كةز كةلدئ. سةبةبئ از ؤاقئتتا شةتةلدةگئ قانداستارئمئزدئث اراسئنان ةل دةپ ةلةثدةيتئن قازاق قالاتئندئعئنا كذمانئم بار. سةبةبئ رةسةيدة، وزبةكستاندا جانة قئتايدا قازاق مةكتةپتةرئنئث سانئ ازايئپ بارادئ. «نةگة؟» دةپ مةملةكةتتئك دةثگةيدة سذراؤ سالؤعا قذقئمئز جوق. بذل شةشئم - ولاردئث ئشكئ ساياساتئ. دةگةنمةن سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ دةثگةيئندة شةتتةگئ قانداستارئمئزبةن جذمئس ئستةؤمةن اينالئساتئن دةپارتامةنت قاجةت-اق. مذنداي قذرئلئمنئث شةتةلدةردةگئ ةلشئلئكتةرئمئزدئث جذمئسئمةن ذيلةستئرئپ وتئرساق ءجون بولار ةدئ، - دةيدئ سايلاؤ باتئرشا. ال جاس ساياساتتانؤشئ راسؤل جذمالئ بذل جايتقا باسقا قئرئنان قاراؤئمئزدئ ءوتئندئ. ساياساتتانؤشئنئث پايئمداؤئنشا، ءبئزدئث، قازاق حالقئنئث وتارلانؤ دةثگةيئن رةسةيمةن نةمةسة وزبةكستانمةن سالئستئرؤعا مذلدةم بولمايدئ. رةسةي، قئتاي، وزبةكستان قازاقتارئ اراسئندا قازاق مةكتةبئنة دةگةن سذرانئس دةثگةيئن تذبةگةيلئ زةرتتةپ، پئسئقتاپ الؤ قاجةت. مئسالئ، رةسةي مةن قئتايدا 3 ميلليونداي قازاق بار. ةرتةث قازاق مةكتةبئ اشئلعان كذندة، ولار بالالارئن قازاق مةكتةبئنة جئبةرؤگة دايئن با؟ سول مةكتةپتئ ساؤاتتئ ماماندارمةن قامتاماسئز ةتؤگة دايئنبئز با؟ ةث الدئمةن ولاردئث تاراپئنان ئنتا، سذرانئس بولؤئ شارت. سةبةبئ شةتةلدة قازاق مةكتةبئن اشقان كذندة ءبئلئم باعدارلامالارئ سول ةلدئث ساياساتئنا نةگئزدةلةدئ. ورئس نةمةسة تذرئك يدةياسئنئث ارتئندا تذرعان كذشتةر تئم سالماقتئ - الپاؤئت ةلدةر. ول ةلدةردةگئ مةملةكةتتئك ءتئلدئث جاي-كذيئن بئزبةن سالئستئرؤعا بولمايدئ. رةسةي، قئتاي، تذركيا ازاماتتئعئن العان ازاماتتار ءبئر جئل وتپةي-اق جةرگئلئكتئ ذلتتئث قاتارئن تولئقتئرئپ تذرعانئن وزدةرئ دة سةزبةي قالادئ. بذل - ساياسات. وعان رةسةي بيلئگئ مذددةلئ. بئزدة قازاق يدةياسئن الةمدئك دةثگةيدة كوتةرؤ ءذشئن، قازاق ءذنئن الةمدئك دةثگةيدة تاراتؤ ءذشئن بذل يدةيانئ ءوز جةرئمئزدة قالئپتاستئرئپ العانئمئز جانة ونئث جذيةسئن جان-جاقتئ ويلاستئرئپ العانئمئز دذرئس.

 - قازئر پؤتيننئث قانداستارئنا قاتئستئ ت م د ةلدةرئندة جذرگئزئپ وتئرعان ساياساتئ حالئقارالئق زاثدارعا قايشئ كةلةدئ. ءتئپتئ «وتة قاتةرلئ» دةپ باعا بةرؤگة بولادئ. ورئس ازاماتتارئنا ةكئ ةلدئث ازاماتتئعئن بةرؤدئث سوثئ ذلكةن پروبلةمالارعا الئپ كةلةدئ. راس، قازاقتئث ذشتةن ءبئرئ - سئرتتا ءجذر. ولاردئ بذگئن- ةرتةث كوشئرئپ، ةلگة الدئرؤدئث رةتئ جوق. رةسةي، وزبةكستان نةمةسة قئتاي قازاقتارئنئث ءبئرازئ جةتئ اتاسئ جةرلةنگةن اتا قونئستارئندا وتئر. ولارعا كومةك كورسةتؤ - ءبئزدئث پارئزئمئز. قايتالاپ ايتامئن، مةملةكةتتئك تئلگة دةگةن قاجةتتئلئكتئ الدئمةن ءبئز ءوز ةلئمئزدة، ءوز ءئشئمئزدة ءسئز بةن ءبئزدئث ورتامئزدان باستاپ قالئپتاستئرؤئمئز كةرةك. شةتتةن كةلگةن قانداستارئمئز وسئ ماسةلةگة كةلگةندة تذيئققا تئرةلگةندةي بولادئ. بئزگة شةتةلدةردةگئ قانداستارئمئزدئث قازاق تئلئنئث مارتةبةسئ ارقئلئ قازاق يدةياسئنا دةگةن قئزئعؤشئلئعئن وياتؤ ءذشئن ساياسي جئگةر جانة قارجئ كةرةك. ءوز ئشئمئزدة قازاق تئلئنة دةگةن سذرانئستئ ارتتئرؤ سول ساياسي كذش-جئگةردئث العئشارتئ بولماق. بئزگة وعان دايئن ةمةسپئز. ءبئز كةشةندئ تذردة قولعا الامئز دةسةك، كوپ بولئپ، ةل بولئپ قازاق تئلئنة قاتئستئ تذيتكئلدةردئث ءتذيئنئن تارقاتئپ الايئق. سول كةزدة عانا جةر بةتئندةگئ بار قازاق قازاق مذددةسئنة جذمئس ئستةيتئن بولادئ، - دةيدئ راسؤل جذمالئ.

 الةمدئ قازئر ذلت يدةياسئ كةزئپ ءجذر. بذل - يزرايلدئث سينونيزم، تذركيانئث تذرئك يدةياسئ جانة رةسةيدئث پؤتيننئث «ورئس الةمئ» يدةياسئ. تئزة بةرسةك، تئزئم جالعاسا بةرةدئ. جةردئث ءتورت بذرئشئنا تارئداي شاشئلئپ كةتكةن جةكةلةگةن ذلتتار قارا شاثئراقتارئ - الپاؤئت ةلدةرئنئث قارجئلاي-ءمورالدئق، ءتئپتئ قاجةت بولسا ساياسي قولداؤئن سةزئپ-اق جاتئر. رةسةي ءتارئزدئ قوسارلانعان سيپاتئ بار قئزئل ءتولقذجات بةرة الماساق تا، قازاق يدةياسئنئث جةرسئنؤئنة مةملةكةتتئك دةثگةيدة جاعداي جاسايتئن كةز كةلئپ جةتتئ.

   گذلبارشئن ايتجانباي

دةرةككوز:«ايقئن» گازةتئ           

سوڭعى جاڭالىقتار