يران-يراک سوعئسئنا قاتئسقان قازاقتار
سوعئسقا قاتئسقان قازاقتار اشئلئپ سويلةسکةندئ اسا ذناتا بةرمةيدئ. ولاردئث کةيبئرئ يراننان قازاقستانعا کوشئپ کةلگةن. يران تذرئکمةندةرئ تذراتئن کذمبةد (گومبةد-ة-کابؤس - رةد.) قالاسئندا تؤئپ-وسکةن ءابدوللا قارجاؤ - بذگئندة اقتاؤ تذرعئنئ. ول يرانداعئ شاح بيلئگئ کةزئندة اسکةري بورئشئن وتةپ، مايدانعا سوعئستئث ءبئرئنشئ جئلئ - شاح رةجيمئن قذلاتقان يسلام رةسپؤبليکاسئ ورناعاندا کئرئپتئ.
- سوعئس باستالعاندا اسکةردةن کةلگةنئمة ةکئ جئل بولعان ةدئ. مذعالئم ةدئم. سوعئسقا سذرانئپ کةتتئم. کةتپةسةم دة بولار ةدئ. جةتئم وسکةنمئن. کةرةکتئ قول جيناسام، قالار ةدئم. ءبئراق ذکئمةتتئث سةنئمئنة ية بولايئن دةدئم دة سوعئسقا کةتتئم، - دةيدئ ءابدوللا قارجاؤ. ونئث اثگئمةلةؤئنة قاراعاندا، يراندا 1979 - جئلئ يسلام رةأوليؤسياسئ بولعاندا «تذرئکمةن ساحرا» (تذرئکمةن ولکةسئ) اتالاتئن ايماق تذرعئندارئ، ياعني تذرئکمةندةر اأتونوميا تالابئن قويادئ. قازاقتار دا وسئ تذرئکمةندةر اراسئندا قونئستانعان ةدئ. قازاقتاردئث کةيبئرئ تذرکئمةن جاعئنا «بولئسئپ»، ذکئمةتکة قارسئ شئعادئ. کذمبةدتة وسئعان قاتئستئ ةکئ رةت قاقتئعئس بولعان. ءابدوللا قارجاؤ ازاتتئققا سوعئسقا قاتئسقان العاشقئ کذندةرئ تؤرالئ اثگئمةلةپ بةردئ.
- 1980 - جئلئ کةرمانشاح، سارپول زاحاب، گيلان عارب دةگةن قالالاردا بولدئم. يراک ول کةزدة جةتئ-سةگئز قالانئ باسئپ العان. گيلان عاربقا بارعانئمئزدا، يراکتئقتاردئث شةگئنئگةن کةزئ ةکةن. ادام دةگةندئ کورمةيسئث. ءيت پةن مئسئق قانا. ادام کورگئسئز جاعدايدا ةکةن. دايئندئعئ بارئن قوسا العاندا باس-اياعئ التئ اي سوعئستا بولدئم. ونئث 40 کذنئ الدئثعئ شةپتة ءوتتئ، - دةيدئ ول.
ءابدوللانئث ايتؤئنشا، ولار وسئ 40 کذندة حابار-وشارسئز الدئثعئ شةپتة جذرگةن. الدئثعئ شةپ 40 کذن سايئن جاثا قذراممةن الماسئپ تذرئپتئ.
- بئردة 48 ساعات بويئ اتئس بولدئ. قاسئمدا جذرگةن پارسئ جانة تذرئکمةن ةکئ سةرئگئم تانکئنئث ئشئندة قازا تاپتئ. وقيعا تذندة بولعان تاثةرتةث بئلدئک. وق جاؤدئرئپ تذرعان سوث بارا المادئق. ةکئ کذننةن کةيئن بارئپ، تانکئنئث ئشئندةگئ ءمايئتتئ کوردئک. ليؤکتةن شئعارا الماي قاتتئ قينالدئق. کةيئنئرةک تاعئ ءبئر دوسئمئزدئث کوزئنةن وق ءتيئپ، جةلکةسئمةن قوسئپ، باسئن جذلئپ کةتتئ. سول ةکئ ءولئمدئ کورئپ قاتتئ قينالدئم، - دةدئ ول.
تاعئ بئردة قاتةردةن امان قالعانئ جايلئ:
- بئردة جارئقشاق ءتذسئپ، شاتئرئمئز ورتةنئپ کةتتئ. بئزگة دئم بولعان جوق. سئرتتا ةدئک. ئشئندةگئ وق-دارئلةرئمئز جارئلئپ جانئپ کةتتئ. سوعئستا ءذش کذن اش قالعانئمئز بار. گيلان عارب پةن سارپول زاحاب اراسئندا ةدئک. بئزگة بولئنگةن تاماق تاسيتئن کولئککة بومبا ءتذسئپ، ءذش کذندةي اش قالدئق. ارميانئث نانئ مةن کامپيتئ بولادئ. سول نان-کامپيتئمئز دة ءبئتئپ قالئپ، وقپانانئث ئشئندة تئشقان کةمئرئپ تاستاعان نانمةن قورةکتةندئک، - دةيدئ ءابدوللا قارجاؤ. ونئث ايتؤئنشا، جوعارئ قولباسشئلئق تاراپئنان جاياؤ اسکةر قذرامئنا بةلگئلئ ءبئر ؤاقئت ارالئعئندا بةلگئلئ ءبئر شاقئرئمعا دةيئن ئلگةرئلةپ، جاؤدئ شةگئندئرؤگة بذيرئق بةرئئلةدئ. «وق تية مة، باسقا ما، ةشکئمنئث جذمئسئ جوق، بذيرئق ورئندالؤئ کةرةک» دةگةن ءابدوللا قارجاؤدئث قذرامئ العئ شةپتةگئ 40 کذن ئشئندة ءذش رةت ئلگةرئلةگةن ةکةن.
- کةيئن سوعئستان کةلگةندة باسقا مذعالئمدةرگة قاراعاندا مةنئث جالاقئما 5-6 مئث تذمان (يران اقشاسئنئث ةل ئشئندةگئ اتاؤئ) قوسئلئپ وتئردئ. جةثئلدئکتةر جاسالدئ. سوعئسقا قاتئسقانئم تؤرالئ کؤالئکتئث کوپ جةردة کومةگئ بولدئ، - دةيدئ ول. ونئث ايتؤئنشا، سوعئستا تةگئنة بايلانئستئ کةمسئتؤ بايقالماعان. سوعئسقان قازاقتاردئث ئشئندة 19 جاستاعئ جاس جئگئتتةر بولعان.
- «باسيجدةر» (ةرئکتئ جاساق) بولدئ، 13 جاسئندا تانکئنئ جارعان جانکةشتئ بالالار بولدئ. ولار اثئزعا اينالدئ. قازاق پةن تذرئکمةننئث اراسئندا ونداي بالالار بولمادئ. اسکةر بولعان سوث پارئزئث. بارؤئث کةرةک. قاسئمدا وق تيگةن دوستارئم ةستةن شئقپايدئ، سوعئستان قايتقاندا ءبئرتالايعا دةيئن شوشئپ وياناتئن ةدئم. کةيئن مايدانداستارمةن حابارلاسئپ تذردئق. قازئر بايلانئس جوق، - دةپ ةسکة الادئ ءابدوللا قارجاؤ.
ال ابدولکاريم قازاق يران-يراک سوعئسئندا اسکةري بورئشئن وتةپتئ. سول ؤاقئتتا يراندا اسکةري بورئش ةکئ جئل بولعان. ول اسکةرگة 1984 - جئلئ الئنئپتئ.
- ةکئ-ءذش اي دايئندئقتان وتتئک. احأازدا، انديمةشک جانة دةحلوران ايماقتارئندا جانة شئعاناقتاعئ ءماجنذن ارالئندا بولدئم. جذمئسئم قارؤ-جاراق تاسؤ ةدئ. ءبئزدئ ءئرئ سوعئس وپةراسيالارئ بولاتئن جةرگة اپاردئ. "کةربالا-6" دةگةن سوعئس وپةراسياسئ بولدئ، سوعان قاتئستئق، - دةگةن ابدولکاريم ءوزئنئث اجالدان قالاي امان قالعانئ تؤرالئ دا اثگئمةلةپ بةردئ.
- پؤلة چاندساري دةگةن جةردة قارؤ تاسئپ جذرگةندة، تذندة ماشينانئث جارئعئن ءسوندئرئپ، تانکئنئث وقتارئن تولتئرئپ الئپ کةتتئک. ارامئزدا اسکةري قئزمةتئ اياقتالؤعا ءبئر اي قالعان جةرگئلئکتئ ءازئربايجاندار دا بار ةدئ. کولئکتئث ذستئنة وق تيةلگةن، ءبئز سول وقتئث ذستئنة جاتئپ الدئق. «ةگةر بئردةثةگة ذشئراساق، قينالماي ولةمئز» دةپ ويلادئق. قورئقساق تا، وق-ءدارئنئ جةتکئزدئک. جةتکةندة، بئرنةشة سنارياد جارئلدئ. ءبئراق بئزگة تيمةدئ. سوندا ءبئر قاتةردئ باستان وتکئردئک. اسئرةسة، ءازئربايجاندار امان قايتقانئنا قؤاندئ، - دةدئ ابدولکاريم. يراک يراننئث قارؤ قويمالارئن ءجيئ بومبالاپ تذرئپتئ.
- سوندايدا کوزدئ جذمئپ الئپ، قذم تولتئرعان قاپپةن قورشالعان جةرتولة ئشئنة کئرئپ کةتةمئز. باسقا امالئمئز جوق. قويمانئث قاسئن قازئپ، جةرتولة جاساپ قوياتئن ةدئک. ونئث توثئرةگئن تاؤ-توبة قئلئپ قذممةن قورشاپ قوياتئن. کةيبئر جاعدايدا بولماسا، ماعان قاتتئ قاتةر تونبةدئ، - دةدئ ول.
ابدولکاريم قازاق بوس ؤاقئتتا جةرتولةدة راديو تئثداعاندارئن ايتتئ. الماتئداعئ جةلتوقسان وقيعاسئ تؤرالئ دا سول جةرتولةدة جاتئپ ةستئپتئ.
- ВВС-دةن پارسئ تئلئندة الماتئداعئ ستؤدةنتتةردئث جةلتوقسان وقيعاسئ تؤرالئ ةستئدئم. سوندا «قازاقتار باس کوتةرئپ جاتئر ةکةن عوي» دةپ قاتتئ قؤاندئم. ءبئزدئث قذرامدا وزئمنةن باسقا قازاق جوق ةدئ. باستئعئما ايتتئم. ولار ءبئزدئ قازاق ةمةس، تذرئکمةن نةمةسة ماشحاد ماثئندا شئثعئسحان زامانئنان قالدئ دةلئنةتئن باربارلار رةتئنئدة تانيتئن ةدئ. "تذرئکمةنسئث بة، باربارسئث بة؟» دةپ سذرايتئن. سوندا "قازاقپئز" دةپ، ماثعئشلاقتان، رؤسيادان کةلگةنئمئزدئ تذسئندئرةتئن ةدئم. اکةمنئث قذجاتئندا "ماثعئشلاق، رؤسيا" دةپ جازئلاتئن، سونئ ايتاتئنبئز، - دةپ ةسکة الادئ ابدولکاريم.
ونئث ايتؤئنشا، سوعئستا اسکةري قئزمةتئن وتةپ قايتقاندا وعان ماقتاؤ قاعازئن جازئپ بةرگةن. کةيئن سوعئسقا قاتئسقانئ ءذشئن ةرةکشة جةثئلدئک تة جاسالماعان. مذنئ ابدولکاريم قازاق ءوزئنئث جارالانباي، امان-ةسةن کةلگةنئنةن کورةدئ.
- سوعئس کةزئندة ازعانتاي بولسا دا ايلئق بةرئپ تذردئ. کةلگةن سوث جالاقئعا ذستةمة بولعان جوق، - دةدئ ول. ابدولکاريم قازاق تا قازئر يراننان قازاقستانعا کوشئپ کةلگةن، اقتاؤ قالاسئندا تذرادئ.
مذسا ؤالي دة - سوعئستا اسکةري قئزمةتئن وتةگةن قازاقتاردئث ءبئرئ. ول قازئر يراننئث بةندةر-تذرئکمةن قالاسئندا تذرادئ. انديمةشک، حؤررامشاحر قالالارئنداعئ اسکةري وپةراسياعا قاتئسقان مذسا ؤالي زةثبئرةکشئ بولعان.
- ءذش ايداي دايئندئقتان ءوتئپ، زةثبئرةکشئ بولدئق. 155 ميلليمةترلئک امةريکالئق زةثبئرةکپةن اتاتئنبئز. "ؤالفاجر-1"، "ؤالفاجر-2" دةگةن جورتؤئلدار (اسکةري وپةراسيانئ ايتئپ وتئر - رةد.) بولدئ عوي، سوعان دا قاتئستئم. حؤررامشاحردئ ازات ةتکةن "بةيتؤلمؤقاددةس" جورتؤئلئندا دا بولدئم. ون شاقتئ کذن سوعئستئق. ادام کورمةگةن قئرعئن بولدئ. شةکاراداعئ بذل قالانئ يراندئقتار "حؤنينشاحر" (قاندئ شاحار - رةد.) دةپ اتاپ جذرةتئن، ازات ةتکةن سوث قايتادان حؤررامشاحر دةپ اتاي باستادئ. زةثبئرةک بولعان سوث ءبئز ءتورت-بةس شاقئرئم العئ شةپتئث سوثئنان ئلةسئپ وتئردئق، - دةيدئ مذسا ؤالي
قؤانئشبةک قاري