قازاق تاريحئنداعئ قئتاي قئزدارئ

 استانا. 16 - شئلدة. قازاقپارات - ءبئزدئث قولئمئزعا قئتاي حالئق رةسپؤبليكاسئنان ءبئر كئتاپ كةلئپ ءتذستئ. ونئث اتئ "قئتاي تاريحئنداعئ ايگئلئ ءجذز ايةل" دةپ اتالادئ. بذل ةثبةك 2000 - جئلئ ق ح ر-دئث گؤاثدؤث قالاسئنداعئ "حالئق" باسپاسئنان 20 مئث دانامةن جارئق كورگةن.
None
None

 ونئ قذراستئرؤشئلار سياو-لي، ما-باؤدجؤ دةگةن قئتاي وقئمئستئلارئ، دةپ جازادئ «ةگةمةن قازاقستان» باسئلئمئ. گؤاثدؤث قالاسئندا جارئققا شئققان بذل "قئتاي تاريحئنداعئ ايگئلئ ءجذز ايةل" كئتابئن ءتارجئمالاعان ل.ن.گؤميلةأ اتئنداعئ ةؤرازيا ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئ شئعئستانؤ كافةدراسئنئث دوسةنتئ، فيلولوگيا عئلئمئنئث كانديداتئ دذكةن ءماسئمحان.

كئتاپتئث اتئ ايتئپ تذرعانداي، مذندا سول ةل تاريحئندا ةرةكشة ورنئ بار ءجذز ايةل زاتئنئث ءومئرئ مةن ةثبةكتةرئ جذرتشئلئققا ءوز رةتئنة قاراي جةكة-جةكة تانئستئرئلادئ. ويلاپ قاراساق، بةس مئث جئلدئق تاريحئ بار، بذگئندة حالقئ 1،5 ميللياردتان اسئپ جئعئلاتئن الئپ مةملةكةت ءجذز-اق ايةلدئ ساناپ، سارالاپ كئتاپقا ةنگئزئپ وتئرسا، ولاردئث تاريحتاعئ ورنئن ايتپاي-اق تذسئنؤگة بولاتئن سياقتئ. ءبئزدئ قئزئقتئرئپ وتئرعانئ وسئلاردئث ئشئندةگئ 7-8-نئث قازاق حالقئنئث ارعئ تةگئن قذرايتئن ءذيسئن، قاثلئ، عذن، تذرك تايپالارئمةن قاتئستئلئعئندا بولئپ وتئر. ياعني، بذل حانشالاردئث دةنئ سول زامانداعئ قئتايدئث وسئ ةلدةرگة، ولاردئث كذنبيلةرئنة، قاعاندارئ مةن بةكتةرئنة ذزاتقان قئزدارئ.

ارينة بةس مئث جئلدان بةرئ قئتايلاردئث وزگة جذرتقا كةلئن ةتئپ جئبةرگةن قئزدارئ وسئ ونشاقتئ ايةل زاتئ عانا ةمةس ةكةنئ بةلگئلئ. باستئ ماسةلة، سول بيكةشتةردئث بارعان ةلئنة باعالئ كةلئن بولا ءجذرئپ، وزدةرئنة جذكتةلگةن مئندةتتئ قالاي ورئنداعاندئعئندا جاتئر. دةمةك ءبئزدئث تاريحئمئزبةن قاتئسئ بار قئتاي حانشالارئنئث عذمئرناماسئن وقئپ وتئرئپ، ةث كةمئندة، سول زامانداعئ قئتاي بيلةؤشئلةرئ قايسئ قئزئن قاي ةلگة قانداي ماقساتپةن ذزاتتئ، ولارعا نةندةي مئندةتتةر جذكتةدئ، ال حانشالار ونئ قالاي ورئندادئ دةگةن سةكئلدئ سذراقتارعا جاؤاپ الؤعا بولاتئن سياقتئ. وسئنئ ةسكةرة كةلئپ، ءبئز جوعارئدا اتئ اتالعان كئتاپتاعئ ةكئ ماقالانئ وقئرماندارئمئزعا تانئستئرعئمئز كةلدئ.

1. شي-دجؤن حانشا

شي-دجؤن حانشا اسئلئندة حان پاتشالئعئنئث ؤاث-ليؤزيان ةسئمدئ ءؤازئرئنئث قئزئ بولاتئن. كةيئن ول حانشا سالاؤاتئمةن باتئس وثئردةگئ ءذيسئن مةملةكةتئنة ذزاتئلدئ. نة ءذشئن شي-دجؤن حانشانئث قيانداعئ باتئس وثئرگة ذزاتئلؤئ كةرةك بولدئ دةگةن سذراققا جاؤاپ بةرؤ ءذشئن اثگئمةنئ ارئدةن قوزعاؤعا تؤرا كةلةدئ.

چين، حان داؤئرئندة (بذل ب.ز.ب. 221- ب.ز. 220 جئلدارئنا تؤرا كةلةدئ - د.م.) قيلان، داحاتا (دذن حؤاث) وثئرئندة ءذيسئن دةپ اتالاتئن ءبئر حالئق ءومئر ءسذردئ. باتئس حان داؤئرئنة كةلگةندة (ب.ز.ب 206 - ب.ز. 25 ج.) سول ماثدا ءومئر ءسذرئپ جاتقان ناتشة (يؤزيلةر) دةپ اتالاتئن تاعئ ءبئر حالئقتئث ادامدارئ ءذيسئن ةلئنة شابؤئل جاساپ، پاتشاسئن ءولتئرئپ كةتكةن بولاتئن. ءبئزدئث زامانئمئزدان بذرئنعئ 160 - جئلدارئ ءذيسئن پاتشاسئنئث بالاسئ عذنداردئث قولداؤئمةن كذنبي بولئپ ةلئ مةن جةرئن قالپئنا كةلتئردئ. وسئدان كةيئن ناتشةلةر باتئسقا اؤا كوشةدئ. ولاردئ قالئث قولئمةن وكشةلةي قؤعان ءذيسئن كذنبيئ ئلة وزةنئ مةن ئستئقكول ارالئعئندا قايتا ةلدئك قذرئپ، چيكوك (شئعؤ، قئزئلاثعار دةپ تة اؤدارئلئپ ءجذر - د.م.) قالاسئن استانا ةتئپ بةلگئلةيدئ. مال شارؤاشئلئعئن نةگئزگئ كاسئپ ةتكةن، حالقئنئث سانئ 630 مئثنان استام ذيسئندةر مذندا تةز كوتةرئلئپ، قؤاتتانادئ. ءتئپتئ بئرتة-بئرتة ولار باتئس وثئردةگئ اسا قذدئرةتتئ يمپةرياعا اينالئپ شئعا كةلةدئ.

ول زاماندا عذندار حان پاتشالئعئنئث (ةجةلگئ قئتايداعئ بةكتئكتئث اتئ - د.م.) سولتذستئگئندة ءومئر سذرةتئندئكتةن حان پاتشالئعئنئث قاؤئپسئزدئگئنة ئلعي دا قاتةر ءتوندئرئپ تذرؤشئ ةدئ. باتئس حان پاتشالئعئ جاثادان قذرئلئپ جاتقان العاشقئ جئلداردا ةلدئث كذش-قؤاتئ ءالئ دة قالپئنا كةلة قويماعاندئقتان ولار عذندارعا تةك قذداندالئق سئي كورسةتؤ (قئز بةرؤ) نةمةسة ءارئ كةتكةندة ولاردئث شابؤئلئنان قورعانؤ شارالارئن قاراستئرؤمةن شةكتةلةتئن. الايدا، بذل ارةكةتتةر دة عذنداردئث شابؤئلئنا اسا ءونئمدئ توسقاؤئل بولا العان جوق. وسئلايشا حان پاتشالئعئ مةن عذنداردئث شةكاراسئندا ئلعي دا اتئس-شابئس ءورتئ قاؤلاپ، قئتاي حالقئ الاثسئز ءومئر سذرؤدةن قالدئ. ءتئپتئ عذندار حان-أئندي پاتشانئث تذسئندا (ب.ز.ب. 150 ج. - د.م.) چاث-ان قالاسئنا شابؤئلداپ كئرئپ، ةل استاناسئنا ويران سالدئ.

تةك ةرجذرةك، اقئل-پاراساتتئ حان-ؤدي تاققا وتئرئپ، ةل ءبئراز جئل ةس جيئپ، ةتةك جاپقاننان كةيئن عانا حان پاتشالئعئنئث الةؤمةتتئك-ةكونوميكالئق جاعدايئ وثالا باستادئ. مئنة، وسئ كةزدة ءوز ةلئنئث مةيلئنشة نئعايعان كذش-قؤاتئنا يةك ارتقان حان-ؤدي پاتشا عذندارمةن اراداعئ ماسةلةنئ تذبةگةيلئ شةشئپ، شةكاراداعئ قاؤئپتةن ءبئرجولا قذتئلؤدئث جولئن قاراستئردئ.

سول كةزةثدة باتئس حان پاتشالئعئ مةن عذندار اراسئندا ءذش رةت زور كولةمدئ قاندئ شايقاس بولعان بولاتئن. ونئث ةث سوثعئسئ ب.ز.ب. 119 - جئلئ بولدئ. بذل جولئ حان پاتشالئعئنئث ايگئلئ سانعذندارئ (اسكةري قولباسئلارئ) أةي-چيث مةن حؤو-چؤيبيث وزدةرئ قالئث قولعا باسشئلئق ةتئپ، عذنداردئ ويسئراتا جةثدئ. وسئدان كةيئن عذندار حان پاتشالئعئنئث شةكاراسئنان اتتاپ باسپايتئن بولعان-دئ.

ال سئرتقئ ساياساتتا، باتئس حان پاتشالئعئ ئلعي دا "عذنداردئث سول جاق قاناتئن كةسؤ" ساياساتئن جذرگئزئپ وتئردئ. بذل دةگةنئمئز عذنداردئث باتئس وثئردةگئ ةلدةرمةن بولعان ستراتةگيالئق قارئم-قاتئناسئن ءذزئپ تاستاپ، ولاردئ جةكة-دارا قالدئرئپ، سوسئن سوققئ بةرؤ ءتاسئلئ بولاتئن. وسئ رةتتةن كةلگةندة ءذيسئن ةلئ باتئس وثئردةگئ اسا ءئرئ يمپةريا بولعاندئقتان، باتئس حان ذكئمةتئنئث "قولعا كةلتئرسةك" دةپ ارمانداعان ماثئزدئ وبيةكتئسئنة اينالئپ قالدئ. سونئمةن حان-ؤدي پاتشا العاش رةت ب.ز.ب. 139 - جئلئ چجاث-چيان ةسئمدئ ةلشئسئن باتئس وثئرگة اتتاندئردئ. ول ساپاردان قايتئپ ورالعاننان كةيئن حان-ؤدي پاتشاعا حات جولداپ، ةگةر ءبئز ذلئ ءذيسئن يمپةرياسئن قولعا كةلتئرة الساق، وندا كوكارتتئث (پامير ءذستئرتئ) باتئسئنداعئ دادؤان (ةجةلگئ فةرعانا - د.م.)، قاثلئ، ناتشة جانة ذلئ باكتريا قاتارلئ ةلدةر بئزگة وزدئگئنةن قوعاداي جاپئرئلعالئ تذر. سوندئقتان ءبئز ةث اؤةلئ ذيسئندةرمةن ساياسي وداق قذرئپ، سونئمةن ءبئر ؤاقئتتا باتئس وثئردةگئ وزگة دة ةلدةرمةن قارئم-قاتئناستئ بئرتة-بئرتة كذشةيتئپ، عذنداردئ جالعئز قالدئرؤئمئز كةرةك دةگةن ذسئنئسئن بئلدئرةدئ.

چجاث-چيان ءذيسئن ةلئنة بارعاندا، كذنبيگة مول تارتؤ-تارالعئ ذسئنئپ، وعان ءوز پاتشاسئنئث: "ذيسئندةر ةگةر شئعئستاعئ ةجةلگئ مةكةنئنة قايتا ورالاتئن بولسا، حان پاتشاسئ ءوزئنئث حانشاسئن كذنبيگة توقالدئققا بةرگةلئ وتئر. ال مذنداي قذداندالئق ءوز كةزةگئندة ءبئزدئث تئزة قوسا وتئرئپ عذندارمةن كذرةسؤئمئزگة سةپتئگئن تيگئزةر ةدئ"،- دةگةن سالةمئن جةتكئزةدئ. الايدا، ءبئر جاعئنان ذيسئندةردئث بذل كةزدة باتئسقا قونئس اؤدارئپ كةتكةنئنة تالاي زاماندار بولعاندئقتان ولاردئث حان پاتشالئعئنئث جاعدايئنان حابارئ شامالئ ةدئ. تاعئ ءبئر جاعئنان ءذيسئن كذنبيئ تئم قارتايئپ وتئرعاندئقتان، ؤازئرلةرئنئث دةنئ عذنداردئث ئقپالئنا باياعئدا-اق ءوتئپ كةتكةن بولاتئن. سوندئقتان ولاردئث شئعئسقا قايتا ورالعئلارئ كةلمةدئ. وسئلايشا شئعئستاعئ مةكةنئنة قايتا ورالؤدان ءذزئلدئ-كةسئلدئ باس تارتقان كذنبي ءوزئنئث ءبئر ةلشئسئن چجاث-چيانعا قوسئپ چاثانعا جئبةردئ. ونداعئ ماقساتئ ءارئ حان پاتشاسئنا جاؤاپ رةتئندة ءوز ئرزالئعئن ءبئلدئرؤ، ءارئ حان پاتشالئعئنئث جالپئ جاعدايئمةن تانئسؤ بولاتئن.

ءذيسئن ةلشئسئ ءوز ةلئنة قايتئپ ورالعاننان كةيئن حان پاتشالئعئنئث ادامئ كوپ، بايلئعئ مول قؤاتتئ مةملةكةت ةكةندئگئن ايتئپ كةلةدئ. وسئدان كةيئن عانا ءذيسئن پاتشاسئ مةن ؤازئرلةرئ حان پاتشالئعئنا ءبئرشاما ءمان بةرة باستايدئ.

ذيسئندةردئث حان پاتشالئعئمةن تئعئز قارئم-قاتئناس ورناتا باستاعانئن ةستئگةن عذندار ولاردئ جازالاؤ جورئعئنا دايئندالادئ. مذنئ ةستئپ قاتتئ ساسقان كذنبي حان پاتشاسئنئث حانشاسئن توقالدئققا الؤعا، ءسويتئپ ولارمةن جذرات ةلدةر بولؤعا كةلئسئمئن بةرةدئ. كذنبيدئث بذل تالابئن حان-ؤدي پاتشا دا قذپ كورة كةتةدئ. كوپ وتپةي ذيسئندةر قالئثمال رةتئندة حان پاتشالئعئنا مئث ارعئماق ايداپ اكةلةدئ.

حان-ؤدي پاتشا كذنبيدئث تئلةگئنة كةلئسئمئن بةرؤئن بةرگةنئمةن، جةمة-جةمگة كةلگةندة تؤعان قئزئن ءيت ارقاسئ قيانداعئ ءذيسئن ةلئنة ذزاتؤعا قيماي قالادئ. سونئمةن وردادا جذرگةن ليؤ-زياننئث قئزئ ليؤ-شيدجؤندئ "حانشا" دةپ ذزاتؤدئ ذيعارادئ. ليؤ-زيان زياث-دؤ حانئ ليؤ-فةيدئث ذلئ بولاتئن. ال ليؤ-فةي بولسا حان-زيندي پاتشانئث چئث-فةي دةگةن ايةلئنةن تؤعان ذلئ، ياعني تاق مذراگةرئ بولئپ وتئرعان حان-ؤدي پاتشانئث اكةسئ ءبئر، شةشةسئ بولةك باؤئرئ. دةمةك، شي-دجؤن حان-ؤدي پاتشانئث نةمةرة قئزئ ةسةپتئ ةدئ.

ءوزئن ءذيسئن ةلئنة ذزاتقالئ جاتقانئن ةستئگةن ليؤ-شيدجؤندئ ئشتةي سان الؤان ؤايئم-قايعئ مذجي باستادئ. ءسويتئپ ونئث كوز الدئنا وسئدان 16 جئل بذرئن بولعان قاندئ وقيعا ةلةستةپ ءوتتئ. پاتشا ورداسئنئث ئشكئ قئرقئسئندا ونئث اكةسئ ليؤ-زيان مةن شةشةسئ چئن-گؤاث ةكةؤئ بئردةي قاستاندئقپةن ولتئرئلگةن بولاتئن. ولاردئث الدئندا اكةسئنئث تؤمالارئ ليؤ-ان مةن ليؤ-سي بةكتةر دة قاستاندئقتئث قذربانئ بولئپ ةدئ. قئسقاسئ قاتئگةز قاستاندئق ليؤ اؤلةتئنئث ءذش وتباسئن تذك قالدئرماي جالماپ كةتكةن. ال شي-دجؤننئث ءوزئنئث اتا-اناسئ عانا ةمةس، ولاردئث تؤعاندارئ مةن اقئلماندارئ دا ءولتئرئلدئ. قئسقاسئ بذل حان ورداسئ ونئث تؤعاندارئ مةن جاقئن-جاناشئرلارئنئث قانئنا بةلشةدةن بوگئپ جاتقان. ال ءوزئ ول كةزدة كئشكةنتاي قئز بالا بولعاسئن دا اجالدان امان قالعان شئعار. الايدا، بذل جانتذرشئگةرلئك وقيعانئث ونئث جانئنا سالئپ كةتكةن جاراسئ ئشئنة شةمةن بوپ قاتئپ قالئپ ةدئ. ويتكةنئ، كةشةگئ باقئتتئ-باياشات ءومئر قاس-قاعئم ساتتة تذلدانئپ، وعان تئم ةرتة كارلةنة-زارلةنة قارادئ. بذل كةزدة قورعانسئز تذل جةتئم شي-دجؤننئث پاتشا ورداسئندا تذرئپ جاتقانئ بولماسا، ونئث بئلايعئ قارا حالئقتان ةش ايئرماسئ جوق بولاتئن. كةرئسئنشة اكة-شةشةسئنئث قاسئندا جذرگةن كةدةي قئزئ بذدان الدةقايدا باقئتتئ ةدئ. مئنةكي، 16 جئلدان كةيئن جةر تذبئندةگئ باتئس وثئرگة ذزاتئلؤ تاعدئرئ تاعئ دا اينالئپ كةلئپ بذنئ تاؤئپ وتئر. بذعان قؤانؤ كةرةك پة، الدة قذسالانؤ كةرةك پة؟! تاعدئردئث قذيئنئ بذنئ قايدا ذشئرئپ اپارا جاتئر؟! وثتذستئكتئث وسئ ءبئر نازئك تة ادةمئ، بيازئ دا كئنامشئل قئزئ وسئنداي اؤئر ويلاردئث شئرماؤئندا ءبئراز كذن مازاسئز كذي كةشتئ.

شي-دجؤندئ ذزاتئپ كةلة جاتقان كوش-كةرؤةن مةثئرةؤ شولدةر مةن شةكسئز-شةتسئز ساحارالاردئ باسئپ ءوتئپ، ءذيسئن ةلئنئث استاناسئ چيكوك قالاسئنا دا جةتئپ كةلدئ. قؤانئشتان ةسئ كةتكةن كذنبي دذرئلدةتئپ سالتاناتتئ توي جاسادئ. الايدا، بذل كةزدة كذنبيدئث ساقال-شاشئ اعارئپ، ابدةن شاؤ تارتئپ قالعان كةزئ بولاتئن. ونئث ذستئنة تذرمئس سالتئ بوتةن، ءتئلئ باسقا ةلدة كوثئلئ قاتتئ قذلازئعان شي-دجؤننئث كذن وتكةن سايئن اؤئلئنا دةگةن ساعئنئشئ كذشةية بةردئ. ول كذنبيگة وزئنة ارناتئپ قئتاي ذلگئسئندةگئ ساراي سالدئرئپ الدئ دا، كذتؤشئ قئزدارئمةن بئرگة سوندا تذرئپ جاتتئ. جئل ون ةكئ ايدا كذنبيدئث ءوزئن ءبئر-ةكئ رةت قانا كورةتئن شي-دجؤن جاپادان-جالعئز جات ةلدة سذيمةگةن "قوناقتئ" كذتؤمةن كذندةرئن وتكئزئپ جاتتئ. قاثئراعان ساحارادا ابدةن ءئشئ پئسقان شي-دجؤننئث تؤعان ةلئنة دةگةن ساعئنئشئ تئپتةن ءورشئپ، تاعدئرئنا نالةت جاؤدئردئ. وسئنداي ساعئنئش پةن قاسئرةت ونئث قولئنا ةرئكسئز قالام الدئردئ:

ةلئم مةنئ ذزاتتئ ءبئر شالعايعا،

ءذيسئن كذنبي جازئلئپتئ ماثدايعا.

دوثگةلةك ءذي، كةرةگةسئ كيئزدةن،

ةت پةن ايران تيةتئنئ تاثدايعا.

ةلئمدئ ويلاپ، جارالاندئ جذرةگئم،

قذس بوپ ذشئپ جةتةتئن ءبئر تاث قايدا؟!

حان-ؤدي پاتشا ءار ةكئ جئل سايئن ءوزئنئث ةلشئلةرئن جئبةرئپ، شي-دجؤننئث حال-احؤالئن ءبئلئپ، وعان مول سالةم-ساؤقات جئبةرئپ وتئرعانئمةن، بذل دا شي-دجؤننئث تؤعان ةلئنة دةگةن ساعئنئشئن ءبئر ساتكة باسةثدةتة المادئ.

كارئلئك ابدةن مةثدةگةن كذنبي ءوزئنئث ةندئ ساناؤلئ كذندةرئ عانا قالعانئن ويلاپ، ءذيسئن سالتئ بويئنشا شي-دجؤندئ بولاشاق كذنبي، ءوزئنئث تؤعان نةمةرةسئ جونشئگة قوسؤعا شةشئم قابئلدادئ. بذل شئن مانئنة كةلگةندة قئتاي ةلئنئث سالت-ساناسئندا جوق قذبئلئس بولعاندئقتان، بذنداي ءئستئ قئتايلئقتاردئث بئردةن قابئلداي قويؤئ وتة قيئن ةدئ. و باستا شي-دجؤن دة بذل جاعدايعا اسا كونئثكئرةمةي، حان-ؤدي پاتشاعا حات جولداپ، ونئث ارا ءتذسؤئن ءوتئندئ. الايدا، شي-دجؤندئ بةرؤ ارقئلئ ءذيسئن ةلئن شئرعالاؤدئ ماقساتتاپ وتئرعان حان-ؤدي پاتشا ءذشئن ساياسي مذددة بارئنةن دة ماثئزدئ ةدئ. كوپ ذزاماي حان-ؤدي پاتشادان: "ذيسئن ةلئنئث سالتئ بويئنشا جونشئگة تيگةنئث ءجون بولار، ويتكةنئ بذنئث ءوزئ ذيسئنمةن ءبئزدئث وداقتاستئعئمئزدئ نئعايتئپ، عذندارمةن ورتاق كذرةسؤگة سةپتئگئن تيگئزبةك"، - دةگةن جاؤاپ حات العان شي-دجؤن جونشئمةن نةكةلةندئ. وسئدان كوپ وتپةي، ةلجاؤ كذنبي قايتئس بولدئ دا، ونئث تاعئنا جونشئ وتئردئ. جونشئ پاتشا شي-دجؤننةن ءبئر قئز ءسذيئپ، ونئث اتئن شوپان قويدئ. شوپاندئ ومئرگة اكةلگةننةن كةيئن، ذزاقتان بةرگئ قايعئ-قاسئرةت پةن ساعئنئشتئث زار-مذثئ شي-دجؤندئ جذتئپ تئندئ...

اؤةلئندة، شي-دجؤندئ وث تئزةسئن باسار توقال ةتئپ العان ةلجاؤ كذنبي، كةشئكپةي عذن ةلئنئث ءبئر قئزئن سول تئزةسئن باسار توقال ةتئپ تاعئ العان بولاتئن. بذل كةزدةگئ ءذيسئن ةلئنئث ويلاعانئ حان پاتشالئعئن دا، عذن يمپةرياسئن دا رةنجئتپةي، بةيتاراپ ساياسات ذستانساق دةگةنگة ساياتئن. الايدا، ءذيسئن ةلئنة ذزاتئلئپ بارعان شي-دجؤن حانشا حان پاتشالئعئ دئتتةگةن ساياسي مذددةنئث جذزةگة اسؤئنا ئرئقسئزدئق تانئتقانئمةن، ءبارئبئر عذندارعا بئرلةسة شابؤئلداؤ ئسئنة جاقسئ نةگئز قالاپ بةرگةنئ انئق.

ءيت ارقاسئ قيانعا ذزاتئلئپ كةلئپ، ارتئنان اتالئ-نةمةرةلئ ةكئ ادامعا ايةل بولؤ - شي-دجؤن ءذشئن، ارينة، زور قاسئرةت ةدئ. الايدا، ول حان پاتشالئعئ مةن ءذيسئن ةلئنئث دوستئق قارئم-قاتئناسئن قالئپتاستئرؤ جولئندا ءوزئنئث عذمئرئ مةن باقئتئن قذربان ةتتئ. اتاپ ايتاتئن بولساق، ءذيسئن ةلئنة شي-دجؤن ذزاتئلئپ بارعاننان كةيئن حان پاتشالئعئنئث ساؤداگةرلةرئ مةن ةلشئلةرئ مذندا ءجيئ-ءجيئ كةلئپ-كةتئپ تذردئ. ولار ءتئپتئ ءذيسئن ةلئ ارقئلئ ودان دا ارئدةگئ دادؤان، ناتشة، پارفيا ةلدةرئنة تاباندارئن تيگئزدئ. سول ارقئلئ حان پاتشالئعئنئث توقئما، تةمئر بذيئمدارئ، تةمئر قورئتؤ ونةرئ ءذيسئن ةلئنة، ءتئپتئ ونئث ار جاعئنداعئ ةلدةرگة دة جةتتئ. ال ورتالئق ازيا مةن كئشئ ازيادان قئتاي ةلئنة جذننةن توقئلعان بذيئمدار، تذلپارلار مةن جةلمايالار، انار، ءجذزئم تاعئ باسقا دا تولئپ جاتقان نارسةلةر كةلدئ. مئنة، وسئلايشا حان پاتشالئعئ مةن ورتالئق ازيا، كئشئ ازيا ةلدةرئ اراسئنداعئ قارئم-قاتئناستئث مازمذنئ بايئپ، حالئقتار اراسئنداعئ بايلانئس نئعايا ءتذستئ. بذعان شي-دجؤن حانشانئث ارؤاعئ ئرزا شئعار دةپ سةنةمئز.

2. دجية-يؤ حانشا

دجية-يؤ حانشا حان پاتشالئعئ چؤ بةكتئگئنئث بيلةؤشئسئ ليؤ-ؤ دةگةن ادامنئث نةمةرة قئزئ ةدئ. شي-دجؤن حانشا قايتئس بولعاننان كةيئن ءذيسئن ةلئمةن بولعان وداقتاستئقتئ ودان ءارئ نئعايتؤ ءذشئن حان-ؤدي پاتشا تاعئ دا وسئ دجية-يؤ دةگةن قئزدئ "حانشا" سالاؤاتئمةن ءذيسئن پاتشاسئ جونشئگة توقالدئققا بةردئ.

دجية-يؤدئث اتاسئ ليؤ-ؤ كةزئندة "ؤ، چؤ جةتئ بةكتئك بذلئگئن تئنئشتاندئرؤعا" قاتئسئپ، مايداندا ونئث قولئ ويسئراي جةثئلگةندئكتةن، ول ءوزئن-ءوزئ ولتئرگةن بولاتئن. سونئث سالدارئنان دجية-يؤدئث پاتشا ورداسئنداعئ ورنئ ءبئرشاما تومةن ةدئ. ول ومئرگة كةلگةندة-اق، تؤعان شاثئراعئ كذيرةپ بئتكةندئكتةن، باتئس وثئرگة ذزاتئلؤ ماسةلةسئ ونئ قايعئرتقان دا، قؤانتقان دا جوق. ياعني، ول ءبارئن دة بةي-جاي قابئلدادئ.

ءذيسئن ةلئنة ذزاتئلئپ بارا سالئسئمةن، ول جةرگئلئكتئ حالئقتئث تذرمئس-سالتئنا ذيلةسؤگة، ءذيسئن جذرتئنئث ءتئلئن ذيرةنؤگة، ةكئ ةل قارئم-قاتئناسئن نئعايتؤعا بار كذشئن سالدئ. الايدا بئرنةشة جئل وتةر-وتپةستةن جونشئ پاتشا قايتئس بولدئ دا، ونئث ورنئنا نةمةرةلةس باؤئرئ وثعاي بي تاققا وتئردئ. سونئمةن ءذيسئن سالتئ بويئنشا دجية-يؤ حانشا وثعاي بيمةن نةكةلةندئ.

ءبئزدئث جئل ساناؤئمئزدان بذرئنعئ 87-جئلئ حان-ؤدي پاتشا دذنية سالدئ دا ونئث پاتشالئق تاعئنا حان-دجاؤدي وتئردئ. تؤرا وسئ كةزدئ ورايلئ ءسات دةپ بئلگةن عذندار حان پاتشالئعئنئث ؤ-يؤان، شو-فاث دةگةن جةرلةرئنة (بذل بذگئنگئ ئشكئ موثعول، ءيا مةن نيث-سيا دذثگةن ايماعئنداعئ اؤداندار - د.م.)، سونئمةن ءبئر ؤاقئتتا ذيسئندةرگة دة شابؤئل جاسادئ.

ءبئزدئث جئل ساناؤئمئزعا دةيئنگئ 74-جئلدئث كوكتةمئندة عذندار ذيسئندةرگة ةلشئ جئبةرئپ، ءذيسئن پاتشاسئنا قوقان-لوققئ جاساپ، دجية-يؤ حانشانئ توركئنئنة قايتارئپ جئبةرؤئن تالاپ ةتةدئ. وسئعان بايلانئستئ دجية-يؤ حانشا حان-دجاؤدي پاتشاعا حات جولداپ، ونئث قول ءذشئن بةرؤئن ءوتئندئ. تؤرا وسئ كةزدة حان-دجاؤدي پاتشا قايتئس بولئپ، ونئث بذل ءوتئنئشئ ءبئر ءسات اياقسئز قالعان بولاتئن. سول جئلدئث كذزئندة پاتشالئق تاققا حان-شؤاندي وتئردئ. وسئدان كةيئن ءذيسئن ةلئ پاتشاسئ مةن دجية-يؤ حانشا حان-شؤاندي پاتشاعا تاعئ دا حات جولداپ: "عذندار ءالسئن-ءالسئن ءذيسئن ةلئنة اسكةري شابؤئل جاساپ، قازئرگة دةيئن ولار ءبئزدئث چايان، وثةش دةگةن جةرلةرئمئزدئ جاؤلاپ الدئ. ءتئپتئ دة قورلئعئ ونداعئ حالئقتئ تذتقئنداپ الئپ، ويئنا كةلگةن جاماندئقتارئنئث ءبارئن ئستةؤدة. بذنئمةن تئنباي ولار بئزگة حانشانئ تةز ارادا عذندارعا تاپسئرئپ بةر دةپ ةلشئ جئبةرئپ وتئر. ونداعئ ماقساتتارئ حان پاتشالئعئ مةن ءبئزدئث قارئم-قاتئناسئمئزدئ ءذزئپ تاستاؤ. ءبئز ةلدةگئ جاؤئنگةر-باهادذرلةردةن تاثداپ وتئرئپ 50 مئث قول اتتاندئرئپ، عذندارمةن كةسكئلةسكةن مايدان اشؤعا ءازئر وتئرمئز. كوكتئث ذلئ (قئتايلاردا پاتشانئ "كوكتئث ذلئ" ياعني قذدايدئث بالاسئ دةپ اتاؤ ءداستذرئ بولعان، ءهام بذل ءداستذر ХХ عاسئردئث باسئنا دةيئن جالعاستئ - د.م.) - حان يةم، حانشا ءذشئن وتئنةمئز، شذعئل تذردة زور قوسئن اتتاندئرئپ، كومةككة كةلة كورگةيسئز!" - دةگةن وتئنئشتةرئن جةتكئزدئ. بذل ءوتئنئش حاتتئ العاننان كةيئن حان-شؤاندي پاتشا عذندارمةن سوعئسؤعا دايئندالؤ جونئندةگئ بذيرئققا قول قويدئ. ءسويتئپ، ءبئزدئث جئل ساناؤئمئزعا دةيئنگئ 71-جئلئ 150 مئث سايلاؤئت جاساقتئ بةس باعئتقا ءبولئپ، ذيسئندةرگة كومةكتةسؤ ءذشئن باتئسقا اتتاندئردئ. بذدان تئس حان پاتشالئعئ جاساق باسئ چاث-حذيدئث قولئنا ةلشئلئك اساسئن ذستاتئپ، ونئ ذيسئندةرمةن سةلبةسة سوعئس جذرگئزؤگة جونةلتتئ. ءذيسئن پاتشاسئ ؤاعدا بويئنشا 50 مئث اتتئ جاساقتئ ءوزئ باستاپ، عذندارعا باتئس بذيئردةن شابؤئلدادئ. چاث-حذي مةن وثعاي بي ءذيسئن جاساقتارئن باستاپ، عذن ةلئنة ئشكةرئلةي شابؤئلداپ كئرئپ، ولاردئث ءتاثئرقذتتارئنان، كوكةلةرئنةن، بةكتةرئنةن، باس ساردارلارئنان، مئثباسئلارئنان تاعئ باسقا تولئپ جاتقان يگئ جاقسئلارئنان 40 مئثداي ادامنئث باسئن الدئ. 70 مئثنان استام ءتئرئ مال ولجالادئ. وسئلايشا عذندار ويسئراي جةثئلدئ.

وسئ جئلدئث قئسئندا عذن ءتاثئرقذتئ 10 مئث قولدئ ءوزئ باستاپ، ذيسئندةردةن كةك الؤ جورئعئنا شئقتئ. بذل رةتكئ سوعئستا ول ذيسئندةردئث كوپتةگةن كارئ-قذرتاث، جارئمجان كئسئلةرئن تذتقئنداپ الئپ كةتتئ. ءبئراق ولار، قايتار جولئندا قاتتئ قارلئ بورانعا تاپ بولئپ، جاساقتارئنئث وننان توعئزئنان ايرئلئپ قالدئ. ذيسئندةر مةن ماثايداعئ وزگة دة دةثلةث، اعؤان سةكئلدئ ذساق ةلدةر دة وسئ ءساتتئ پايدالانئپ، عذندارعا سئلةيتة سوققئ بةردئ. بذل سوققئدان كةيئن مذلدة تذرالاپ قالعان عذنداردئث حان پاتشالئعئنا قارسئ كةلةر قاؤقارئ قالمادئ. ءسويتئپ، حان پاتشالئعئنئث شةكاراسئندا اقئرئ سوعئس ءورتئ سةيئلئپ، بةيقذت ءومئر ورنادئ. تؤرا وسئ كةزدة عذنداردئث ئشئندة الاؤئزدئق تؤئلئپ، بةرةكةلةرئ قاشا باستادئ. ياعني، عذن بيلةؤشئلةرئنئث ءبئرازئ حان پاتشالئعئنا بةت بذرئپ، قذداندالئق قارئم-قاتئناستئ باستاپ تا جئبةردئ. جالپئ، وسئ جولعئ سوعئس كةيئنگئ كةزدةگئ عؤحانزا ءتاثئرقذتتئث حان ةلئنةن قئز الؤئنا، حان پاتشا اعزامئنئث سولتذستئككة ساپارلاي بارؤئنا (بذل ارادا ذلئ قئتاي قورعانئنئث سئرتئ مةثزةلئپ وتئر - د.م.)، قئتاي-عذن ةلدةرئنئث بةيبئت قاتار ءومئر سذرؤئنة بةلگئلئ دةثگةيدة يگئ رول اتقاردئ. ءذيسئن ةلئمةن ساياسي وداق قذرا وتئرئپ، عذندارعا سةلبةسة شابؤئلداؤ ماقساتئ نةگئزئنةن جذزةگة استئ دةسةك، بذل رةتتة دجية-يؤ حانشانئث زور ةثبةك سئثئرگةنئن ةرةكشة اتاپ وتكةن ورئندئ.

دجية-يؤ حانشا وثعاي بيدةن ءذش ذل، ةكئ قئز - بةس پةرزةنت ومئرگة اكةلدئ: ذلكةن ذلدارئ نويانقذت بي. ورتانشئ ذلئ بانةن كةيئن ساكا ةلئنة حان بولدئ. ءذشئنشئ ذلئ داتلذق وسة كةلة ءوز ةلئندة سول قول ساردار بولدئ. ذلكةن قئزئ دةش كذسةن ةلئنئث حانئ كذثپةنگة كذيةؤگة شئقتئ. كئشئ قئزئ ساؤعام نوحايابحؤعا كذيةؤگة شئقتئ.

وثعاي بي مةن دجية-يؤ حانشا ذلكةن ذلدارئ نويانقذت ءبيدئ تاق مذراگةرئ ةتئپ بةلگئلةپ ءارئ ونئ حان پاتشالئعئنئث قئزئمةن ذيلةندئرمةك بولئپ شةشتئ. ءسويتئپ، ولار ءبئزدئث جئل ساناؤئمئزعا دةيئنگئ 64-جئلئ حان پاتشالئعئنئث ةلشئسئ چاث-حذي ارقئلئ حان-شؤاندي پاتشاعا حات جولداپ: "ءبئز كوكتئث ذلئ - حان يةمنئث جيةنئن - ءوزئمئزدئث ذلكةن ذلئمئز نويانقذتتئ تاق مذراگةرئ بولسا دةيمئز. كوكتئث ذلئ حان يةمنةن وتئنةمئز، ءسئز نويانقذتقا ءبئر حانشاثئزدئ بةرسةثئز - ءبئزدئث قذداندالئعئمئز ودان سايئن كذشةيئپ، عذنداردان ئرگةمئز ماثگئ بولئنةتئن ةدئ... قالئثمال ءذشئن ءبئز ةلدةگئ بارلئق سايگذلئكتئ ايداپ بةرةر ةدئك"، - دةگةن وتئنئشتةرئن جولدادئ. حان-شؤاندي ؤازئرلةرئن جيناپ الئپ، بذل جاعدايدئ جان-جاقتئ تالقئلادئ. ؤازئرلةردئث ئشئنةن جةر تذبئندةگئ ءذيسئن ةلئن مةثگةرؤئمئز قيئن. بذدان بئلاي حانشامئزدئ بةرؤدئ توقتاتساق دةگةندةر دة تابئلدئ. الايدا شؤاندي پاتشا ءذيسئننئث عذنداردئ تالقانداؤداعئ زور ةثبةگئن ةسكةرة وتئرئپ، ولارعا سئيلئق-ماراپات رةتئندة بولسا دا، وثعاي بي مةن دجية-يؤ حانشانئث بذل تالابئن قاناعاتتاندئرؤ كةرةك دةپ شةشتئ. ءارئ ءذيسئن ةلئنة قالئث مالئن ايداپ اكةلئپ، حانشانئ الئپ قايتسئن دةپ، ةلشئ شاپتئردئ. ارينة، ول زامانداعئ قالئث مال توتةنشة مول بولاتئندئقتان، حان-ءذيسئن ةلدةرئنئث قاي-قاي جاعئ دا بذعان ةرةكشة ءمان بةرةتئن.

بذل جولئ شؤاندي پاتشا دجية-يؤ پاتشانئث باؤئرئنئث قئزئ شياث-فؤدئ "حانشالئققا" تاثدادئ ءارئ ونئمةن ةرة بارؤعا تورة-قاراسئ بولئپ جذزدةن اسا ادامدئ ئرئكتةپ الدئ دا، ولاردئث ءبارئن ءذيسئن ءتئلئن ذيرةنؤدئث قئسقا مةرزئمدئ وقؤئنان وتكئزدئ. جذرةر الدئندا حان-شؤاندي تاجئريبةلئ دة كورةگةن ؤازئر چاث-حذي بئرگة بارسئن دةگةن جارلئق شئعاردئ. سونئمةن قئز ذزاتقان كوش-كةرؤةن جولعا شئعئپ، داحاداتاعا (دؤن-حؤاث) جةتكةن كةزدة، بذلارعا: "ذيسئن پاتشاسئ وثعاي بي ءولئپ، ونئث ورنئنا ءذيسئن اقسذيةكتةرئ جونشئنئث عذن ايةلئنةن تؤعان ذلئ ناي ءبيدئ پاتشا تاعئنا وتئرعئزئپ، وعان ةسةر حان دةپ ات قويئپتئ" دةگةن سؤئق حابار كةلئپ جةتتئ. بذل حاباردئ ةستئگةن چاث-حذي شياث-فؤدئ داحاداتاعا ايالداتا تذرئپ، ءوزئ ءذيسئن ةلئنة بارئپ نويانقذتتئ پاتشا تاعئنا وتئرعئزؤدئث قامئنا كئرئسؤ ويئن حان-شؤاندي پاتشاعا ماقذلداتئپ الدئ دا ءجذرئپ كةتتئ. ءذيسئن ةلئندة ةلةؤلئ ساياسي وزگةرئستةر بولعاندئقتان حان-شؤاندي پاتشا ؤازئرلةرئمةن اقئلداسا كةلئپ، شياث-فؤ حانشانئ كةرئ قايتارئپ الدئ.

ال، دجية-يؤ حانشا بولسا، بذل كةزدة ةسةر حانعا ءتيئپ، ودان تةلبي ةسئمدئ ءبئر ذل سذيگةن بولاتئن. ةسةر حان مئنةزئ قوتيئنداؤ، كئسئ كوثئلئنة قاراؤدئ بئلمةيتئن جان ةدئ. سول ءذشئن دة دجية-يؤ حانشا رةتئن تاؤئپ، ونئث كوزئن جويؤعا بةل بؤدئ. ءسويتئپ، دجية-يؤ حانشا ونداعئ حان پاتشالئعئنئث ةلشئلةرئ أةي-حئيئ جانة جةن-چاثمةن استاسا وتئرئپ، تؤرا داستارحان ذستئندة ةسةر حانعا قئلئش جذمسادئ، قئرسئققاندا قئلئش دذرئس دارئماي، جارالئ ةسةر حان قاشئپ قذتئلئپ كةتتئ. بذنئ ةستئگةن ةسةر حاننئث ذلئ شةتةنشوق قول باستاپ كةلئپ، دجية-يؤ حانشا مةن چيكوك قالاسئنداعئ حان پاتشالئعئنئث ةلشئلئگئن قورشاؤعا الدئ. ءوزئ قول باستاپ شئققان دجية-يؤ حانشا ولارمةن بئرنةشة اي بويئ بةرئلمةي قارسئلاستئ. سوثئندا حان پاتشالئعئنئث باتئس وثئردةگئ بيلةؤشئلةرگة ةلدةردةن قول قذراپ، دجية-يؤگة كومةككة كةلگةن كةزدة عانا شةتةنشوق كةرئ شةگئندئ.

حان پاتشالئعئ ورداسئ بار جايدان حابار تاپقاننان كةيئن ءذيسئن ةلئمةن وداقتاستئقتئ ساقتاپ قالؤ ءذشئن بذل ئستة ئمئراعا كةلؤگة بةلسةنة ارةكةتتةندئ. حان-شؤاندي ةث اؤةلئ نوكةر ساردار دجاث-زؤندئ ءذيسئن ةلئنة ةسةر حاننئث جاراقاتئن ةمدةؤگة جئبةردئ، سونئمةن بئرگة ولار ارقئلئ ةسةر حانعا 20 زين (10 كيلوگرام) ساف التئن، الدةنةشة بؤما تورعئن تورقا جونةلتئپ، ونئث كوثئلئن اؤلادئ. بذل ئستة ءوز بةتتةرئمةن قادام جاساؤشئ ةلشئلةر أةي-حئيئ مةن جةن-چاثدئ ءولئم جازاسئنا كةستئ. الايدا ءالئ دة بولسا، ءئستئث اق-قاراسئن انئقتاپ الؤ ءذشئن حان-شؤاندي پاتشا ات كولئكتئلةر سانعذنئنئث زذرعانئ دجاث-ؤئثدئ ءذيسئن ةلئنة بارئپ، دجية-يؤ حانشادان ؤاقيعانئث جالپئ بارئسئن ءبئلئپ قايتؤعا جئبةردئ. دجاث-ؤئث حانشانئ كورگةن جةردةن ونئ قئلمئسكةر دةپ تاپتئ. حانشا دا ةسةر حاندئ ولتئرؤگة سةبةپ جةتكئلئكتئ ةكةنئن ايتئپ، بارئنشا اقتالئپ باقتئ. ءبئراق وعان يلانباعان دجاث-ؤئث دجية-يؤ حانشانئ شاشئنان الئپ ساباپ، كذشتةپ مويئنداتپاق بولدئ. ءبارئ ءبئر ةشتةثةنئ موينئنا الماعان دجية-يؤ حانشا حان-شؤاندي پاتشاعا دجاث-ؤئثنئث بةيباستاقتئعئن، ةسةر حاندئ ولتئرمةك بولعاندئعئنئث سةبةبئن ايتئپ حات جولدادئ.

ءئستئث اق-قاراسئنا ابدةن كوزئ جةتكةن حان-شؤاندي پاتشا تةك شئرعالاؤ تاسئلئمةن عانا دوستئق قارئم-قاتئناس ورنامايتئندئعئن انئق ءتذسئندئ. ةگةر ةسةر حان سةكئلدئ قاتئگةز پاتشانئث كوزئن بذگئن قذرتپاسا، ةرتة مة، كةش پة ةكئ ةل قارئم-قاتئناسئنا سئزات تذسةرئ انئق. سونئمةن دجية-يؤ حانشاعا جاساعان دورةكئ قئلئعئ ءذشئن دجاث-ؤئث ءولئم جازاسئنا كةسئلدئ. ال، دجاث-ؤئثنئث ورئنباسارئ ةسةر حاننئث ولتئرئلؤگة ءتيئستئ ةكةندئگئن بئلة تذرا قيمئلداماي، ورايدئ جئبةرئپ العان قئلمئسئ ءذشئن اتةك ةتؤ (اقتاؤ) جازاسئنا وكئم ةتئلدئ.

حان-شؤاندي ذيسئندةرگة قارسئ وزئنشة شارالار قاراستئرا باستاعان كةزدة ءذيسئن ةلئ بيلةؤشئلةرئندة وزگةرئس تؤا قالدئ. ياعني، ءذيسئن ةلئنئث بذرئنعئ پاتشاسئ وثعاي ءبيدئث عذن ايةلئنةن تؤعان ذلئ ازوعدا عذنداردئث كومةگئمةن ةسةر حاندئ ءولتئرئپ، ءوزئن پاتشا دةپ جاريالادئ. وسئدان كةيئن ءذيسئن ةلئنئث عذندارعا بةت بذرئپ كةتؤ قاؤپئ تؤئلدئ. بذل حاباردئ ةستئگةن حان پاتشالئعئ ءبئر جاعئنان قيانداردئ تالقانداعان سانعذن سين-ؤسياندئ 15 مئث قولمةن داحاداتاعا بارئپ بذيرئق كذتئپ جاتؤعا جئبةردئ. تاعئ ءبئر جاعئنان دجية-يؤ حانشانئث نوكةرئ فئث-لياؤ ارقئلئ ئمئرالاسؤدئث دا جولئن قاراستئردئ.

جاعدايعا انئق كوزئ جةتكةن دجية-يؤ حانشا بةل شةشة ارةكةتتةندئ. فئث-لياؤ ءوز كةزئندة دجية-يؤدئث ةلشئسئ رةتئندة باتئس وثئردةگئ ءبئراز ةلدئ ارالاپ، ولاردئث ةل باسئلارئنا تارتؤ-تارالعئ بةرئپ، شةن-شةكپةن ذلةستئردئ، ءوزئ دة ولاردئث سئي-قذرمةتئنة بولةنئپ "فئث حانئم" اتانئپ كةتكةن بولاتئن. كةيئن دجية-يؤ حانشا فئث-لياؤدئ ءذيسئن پاتشاسئنئث وث قول ساردارئنا كذيةؤگة بةرگةن. سول سةبةپتئ دة فئث-لياؤدئث وتباسئ مةن ازوعدانئث قارئم-قاتئناسئ وتة جاقسئ ةدئ. باتئس ءوثئر باسشئسئ دجئث-زي فئث حانئمعا ازوعداعا كةلةر-كةتةردئ، پايدا-زياندئ جاقسئلاپ ءتذسئندئرئپ، تالاپتارئن ماقذلداتؤدئ تاپسئردئ. حان پاتشالئعئنئث تةثدةسسئز اسكةري كذش-قؤاتئن ويلاعان ازوعدا ولاردئث تالاپتارئن ورئنداپ، پاتشالئقتان ءوز ةركئمةن باس تارتتئ دا، كئشئ پاتشا بولؤعا كةلئسئمئن بةردئ. فئث حانئم حان پاتشالئعئنئث استاناسئ چاثانعا بارئپ، حان-شؤاندي پاتشاعا بولعان جايدئ حابارلادئ. پاتشا فئث حانئمدئ حان پاتشالئعئنئث ءذيسئن ةلئندةگئ ةلشئسئ ةتئپ تاعايئنداپ، بذل جذمئستئ اياعئنا شئعارؤدئ تاپسئردئ. ءذيسئن جذرتئنا كةلگةننةن كةيئن فئث حانئم ةلدئث بارلئق جاقسئ مةن جايساثئن جانة ازوعدانئ چيكوك قالاسئنا جيناپ الئپ، كوكتئث ذلئ - حان پاتشاسئنئث جارلئعئن وقئدئ. سونئمةن دجية-يؤ حانشانئث ذلئ - نويانقذت بي ذلكةن پاتشا بولئپ تاعايئندالئپ، ونئث قول استئنا 60 مئث ءتذتئن قارايتئن بولدئ. ال، ازوعدا كئشئ پاتشا بولئپ تاعايئندالدئ دا، ونئث قولاستئندا 40 مئث وتباسئ قالدئ. وسئلايشا بذل ئسكة نذكتة قويئلعانداي بولدئ. حان اؤلةتئنةن شئققان حانشادان تؤعان ذلدئث تذثعئش رةت ءذيسئن ةلئنة پاتشا بولؤئ - دجية-يؤ پاتشانئث ةثبةگئنئث جةمئسئ، سونداي-اق، ءذيسئن ةلئنئث حان پاتشالئعئنئث ئقپالئنا وتة باستاعئندئعئنئث دالةلئ ةدئ.

ءبئزدئث زامانئمئزدان بذرئنعئ 51-جئلئ دجية-يؤ حانشانئث ةكئ ذلئ - نويانقذت بي مةن تةلبي دذنية سالدئ... ومئردة وتاننان ئستئق نة بار دةيسئث؟! جاسئ 70 تةن اسقان دجية-يؤ حانشانئ دا تؤعان جةرگة دةگةن ساعئنئش مةثدةتئپ بارا جاتتئ. ول حان-شؤاندي پاتشاعا: "كارئ قويدئث جاسئنداي جاسئم قالدئ، ةندئ وتانعا قايتئپ بارئپ، تؤعان جةردئث توپئراعئن جاستانئپ جاتسام دةيمئن"، - دةگةن ءوتئنئشئن ايتئپ، حات جازدئ. ونئث بذل تئلةگئن قذپ كورگةن حان-شؤاندي پاتشا كئسئ جئبةرئپ، دجية-يؤ حانشانئ وتانعا قايتارئپ اكةلدئ. دجية-يؤ حانشا قوشتاسقانئنا تالاي زامان بولعان چاثان قالاسئنا قالعان ءذش ذل-قئزئن الا كةلدئ. حان پاتشالئعئ ةل ءذشئن ةسةلئ ةثبةك سئثئرگةن وسئناؤ حانشاعا مول تارتؤ تارالعئ جانة ةث داثقتئ اتاقتارئن بةردئ. وسئدان سوث ةكئ جئلدان كةيئن - ءبئزدئث زامانئمئزدان بذرئنعئ 49-جئلئ دجية-يؤ حانشا كوز جذمدئ. الايدا ول وتئرعئزئپ كةتكةن حالئقتار دوستئعئنئث شئبئعئ ءذيسئن ةلئ توپئراعئنا تةرةث تامئر تارتئپ، ذلكةن بايتةرةك بولئپ كةتكةن-دئ.

ءذيسئن ةلئندة جذرگةن كةزئندة دجية-يؤ حانشا ذل-قئزدارئن ئلعي دا چاثان قالاسئنا جئبةرئپ وقئتئپ، ولارعا قئتايدئث وركةندةگةن مادةنيةتئ مةن حان ةلئنئث سالت-ساناسئن ذيرةتئپ وتئرعان بولاتئن. حان-ءذيسئن ةلدةرئ ساؤداگةرلةرئنئث ءجيئ بارئس-كةلئسئ دة ةكئ ةل ةكونوميكا-مادةني قارئم-قاتئناستارئنئث دامؤئنا توتةنشة يگئ-ئقپال ةتكةنئن اتاپ ايتؤئمئز ءلازئم. ال دجية-يؤ حانشانئث ذل-قئزدارئنئث ءبارئ دةرلئك باتئس وثئردةگئ ءذيسئن جذرتئنان باسقا دا ةلدةردئث ساياسي ساحناسئندا ةثبةك ةتتئ.

دجية-يؤ حانشا ءذيسئن ةلئندة تابانئ كذرةكتةي جارتئ عاسئر ءومئر ءسذرئپتئ. حانشانئث ةرةن ةثبةگئنئث ارقاسئندا ءذيسئن مةن حان پاتشالئعئنئث عذندارعا بئرلةسة شابؤئلداؤئ جذزةگة اسئپ، عذندار قاؤپئ تذبةگةيلئ جويئلدئ. ءسويتئپ، ةكئ ةل حالقئنئث بةيقذت ءومئرئ قامتاماسئز ةتئلدئ. سونداي-اق، بذل كةزدة ءذيسئن ةلئ مةن حان پاتشالئعئنئث قارئم-قاتئناسئ توننئث ئشكئ باؤئنداي بولئپ كةتتئ دةسةك، بذنئث ءوزئن دة دجية-يؤ حانشانئث بةلسةندئ ةثبةگئنةن بولة قاراؤ قيانات بولار ةدئ.

تاريحي قذجاتتاردان ءمالئم بولعانئنداي ءبئزدئث زامانئمئزدئث 74-جئلئ گئث-تيان باتئس وثئرگة باس جةتكةؤئل بولئپ بارعاندا، ءذيسئن ةلئنئث حانئنان قاراسئنا دةيئن دجية-يؤ حانشا تذتئنعان دذنيةلةردئ توتةنشة قاستةرلةيتئندئگئنة كؤا بولعان. ولگةنئنة 120 جئلدان اسقان دجية-يؤ حانشانئث تذتئنعان زاتتارئن ذيسئندةر كوزدةرئنئث قاراشئعئنداي قاستةرلةپ ساقتاپ وتئرسا، بذنئث ءوزئ حان-ءذيسئن ةلدةرئ دوستئعئنئث جارقئن مئسالئ ةمةس پة؟! 

سوڭعى جاڭالىقتار