ك س ر و-نئث ئدئراؤئنا قاتئستئ پئكئرلةر نة دةيدئ؟

استانا. 27- تامئز. قازاقپارات - اتئنان جةر ذستئندةگئ ةث ءبئر كذشتئ دةگةن مةملةكةتتةرئثنئث ءوزئ ذرئككةن، الةمدةگئ قؤاتتئ دةرجاأالاردئث ءبئرئ بولعان ك س ر و-نئث قذلاعانئنا دا 20 جئل تولدئ. ارادا شيرةك عاسئرعا جؤئق ؤاقئت وتسة دة وسئناؤ دذنيةنئ ءدذر سئلكئندئرگةن وقيعا توثئرةگئندةگئ پئكئرتالاستاردئث تولاستار ءتذرئ كورئنبةيدئ.
None
None

بئرةؤلةر كةثةس وكئمةتئ ابدةن ءئرئپ-ءشئرئپ، قذلاؤعا دايئن تذرعان بولاتئن، سول سةبةپتةن دة ول وزئنةن-ءوزئ كذيرةپ ءتذستئ دةسة، ةكئنشئلةر، سوسياليزمگة دذشپاندئق كوزقاراستا بولعان سئرتقئ كذشتةردئث اسةرئنةن قذلادئ دةگةندئ ايتادئ. دةگةنمةن، قانداي دا ءبئر تياناقتئ بايلام جوق. ول بولؤعا دا ءتيئس ةمةس ءتارئزدئ...

«ءاربئر رةأوليؤسيا - سيؤرپريز. دةگةنمةن، سونئث وزئندة دة سوثعئ ورئس رةأوليؤسياسئ تاثعالدئرماي قالا المايدئ»، دةپ جازادئ امةريكا كاسئپكةرلئك ينستيتؤتئنئث رةسةيلئك زةرتتةؤلةر ديرةكتورئ لةون ارون. ونئث ايتؤئنشا، 1991- جئلعا دةيئن بئردة-ءبئر باتئستئق ساراپشئ، عالئم، شةنةؤنئك نةمةسة ساياساتكةر كةثةس وداعئنئث ئدئراؤدئث الدئندا تذرعانئن بولجاي الماعان. ءتئپتئ، كةثةستئك ديسسيدةنتتةر مةن رةأوليؤسيونةرلةردئث وزدةرئ دة ءدال وسئلاي بولادئ دةپ كذتپةگةن.

اأتور ءوز ويئن دالةلدةي ءتذسؤ ءذشئن «قازئرگئ داؤئردةگئ حالئقارالئق قارئم-قاتئناستار تاريحئنئث» جالپئ بةينةسئ تؤرالئ ويلانا وتئرئپ، «رةسةي يمپةرياسئ، كةيئنئرةك كةثةس وداعئ سياقتئ ذلئ دةرجاأانئث كذتپةگةن جةردةن ئدئراپ، جوق بولئپ كةتؤئنةن وتكةن تاثعاجايئپ ءارئ تاثعالدئرارلئق وقيعانئ كوز الدئثدا ةلةستةتؤ قيئن» دةگةن «قئرعي-قاباق سوعئستئث» امةريكالئق ستراتةگياسئن جاساؤشئلاردئث ءبئرئ دجوردج كةنناننئث ءسوزئن دة كةلتئرةدئ. سول سياقتئ، ءدال وسئ اأتوردئث كولدةنةث تارتقان دايةگئنة قاراعاندا، رةسةي ئستةرئ جونئندةگئ جةتةكشئ امةريكالئق تاريحشئلاردئث ءبئرئ، ةلدئث بذرئنعئ پرةزيدةنتئ رونالد رةيگاننئث كونسؤلتانتئ ريچارد پايپس تة 1991- جئلعئ وقيعانئ «كذتپةگةن» توثكةرئس دةپ اتاعان ةكةن. وسئنداي جايتتةردئ بايانداي كةلئپ اأتور كةثةس وداعئ بذرئنعئ داعدئلئ قالپئندا ءومئر ءسذرؤئن جالعاستئرا بةرةر ةدئ، ءارئ كةتكةندة، ذزاق جئلدارعا سوزئلاتئن وزدئگئنةن ءوشؤ ذدةرئسئ باستالار ةدئ دةگةن كوزقاراستاردئث كوثئلگة قونئمدئراق ةكةنئن العا تارتادئ.

لةون ارون مذنداي پئكئردئ انشةيئن ايتا سالمايدئ، ءوز ويئن دالةلدةؤ ءذشئن ءبئرقاتار دايةكتةر دة كةلتئرةدئ. 1985- جئلئ، دةيدئ ول، كةثةس ازاماتتارئنئث تذرمئس دةثگةيلةرئ ةؤروپانئث كوپتةگةن ةلدةرئمةن سالئستئرعاندا تومةن بولعانئنا قاراماستان، كةثةس وداعئندا سودان ون جئل بذرئنعئداي تابيعي جانة ادامي رةسؤرستار بولدئ. ودان ءارئ ول كةيبئر ازئق-تذلئك تذرلةرئنة تالونداردئث ةنگئزئلگةنئن، دذكةندةردة ذزئننان-ذزاق شذباتئلعان كةزةكتةردئث بولعانئن ايتا كةلئپ، كةثةس وداعئ بذدان دا زور قيئندئقتاردئ كورگةن جانة ولاردئ جةثة دة بئلگةن دةگةن ءتذيئن جاسايدئ. ونئث ذستئنة 1985- جئلعا دةيئنگئ شةشؤشئ ةكونوميكالئق كورسةتكئشتةردئث بئردة-ءبئرئ اپاتتئث سونشالئقتئ ءبئر شاپشاثدئقپةن جاقئنداپ كةلة جاتقانئن بئلدئرگةن جوق. 1981- مةن 1985- جئلداردئث ارالئعئندا ةلدئث ئشكئ جالپئ ءونئمئنئث ءوسئمئ 1960- جانة 1970- جئلدارعا قاراعاندا ءبئرشاما باياؤلاعانمةن، ورتاشا ةسةپپةن جئلئنا 1،9 پايئزعا ءوسئپ وتئرعان. اپاتتئق دةپ باعالاؤعا كةلمةيتئن وسئنداي شابان ءجذرئس 1989- جئلعا دةيئن جالعاسقان. فرانسؤز رةأوليؤسياسئنان بةرگئ تاجئريبةدة تؤئنداپ كةلة جاتقان رةأوليؤسيالئق داعدارئس نئشانئ سانالاتئن بيؤدجةت تاپشئلئعئ دا 1989- جئلعا تامان 9 پايئزدان تومةن بولئپ، ءئ ج ءو-نئث 2 پايئزئنا دا جةتپةگةن. ال مذنداي دةثگةيدئ كوپتةگةن ةكونوميستةر تولئقتاي باقئلاؤدا تذرعان جاعداي دةپ ةسةپتةيدئ. سونئمةن بئرگة، اأتور حالئقارالئق رئنوكتاعئ مذناي باعاسئ قذلدئراؤئنئث دا كةثةستئك ةكونوميكاعا سوققئ بولئپ تيگةنئن جاسئرمايدئ. ءبئراق سونئث وزئندة دة كةثةس وكئمةتئنئث تابئسئ 1985- جئلئ 2 پايئزدان استامعا ءوسئپ، ينفلياسياعا تذزةتؤلةر ةنگئزئلگةننةن كةيئن ةثبةكاقئ 1990- جئلعا دةيئن ورتا ةسةپپةن 7 پايئزعا ارتئپ وتئرعان.

توقئراؤدئث بولعانئ انئق دةي وتئرئپ، لةون ارون «سوزئلمالئ اؤرؤدئث تذپتةپ كةلگةندة، اجالعا سوقتئرؤئ مئندةتتئ ةمةس» دةگةن ؤةلس ؤنيأةرسيتةتئنئث پروفةسسورئ پيتةر رؤتلادتئث ءسوزئن كةلتئرةدئ. ال ةندئ رةأوليؤسيالاردئث ةث ذزدئك زةرتتةؤشئسئ سانالاتئن اندةرس وسلؤندتئث ءوزئ 1985 پةن 1987- جئلداردئث ارالئعئ سونشالئقتئ ءبئر ذرةيلئ بولعان جوق دةپ ةسةپتةگةن ةكةن. وسئ ورايدا اأتور اؤعان سوعئسئنا قاتئستئ دا كوثئل اؤدارارلئق دةرةكتةر كةلتئرةدئ. 1980- جئلداردئث ةكئنشئ جارتئسئندا يمپةريانئ ذستاپ تذرؤعا، اسئرةسة، اؤعان سوعئسئنا قئرؤار قارجئنئث ءبولئنئپ جاتقاندئعئ تؤرالئ اثگئمةلةردئث ءورشي تذسكةنئ بةلگئلئ. ءبئز اثگئمةلةپ وتئرعان اأتور بولسا اؤعان سوعئسئنا قاتئسؤ كةثةس وكئمةتئ ءذشئن كةدةيشئلئك اكةلةتئندةي اؤقئمدا بولعان جوق، 1985- جئلئ سول ماقساتتار ءذشئن بولئنگةن 4-5 ميلليارد دوللار كةثةس وداعئنداعئ ئشكئ جالپئ ءونئمئنئث بولماشئ عانا بولئگئن قذرايتئن دةگةندئ ايتادئ. ءتئپتئ، انگولا، نيكاراگؤا، ةفيوپيا سياقتئ ةلدةرگة قول ذشئن بةرؤ دة كةثةس وكئمةتئنة وراسان اؤئرتپالئقتار اكةلة قويماعان كورئنةدئ. اأتور كةثةس وداعئنا 1956- جئلئ أةنگريادا، 1968- جئلئ چةحوسلوأاكيادا، 1980- جئلئ پولشادا ورئن العان جاعدايلاردئ «تئنئشتاندئرؤعا» تؤرا كةلگةنئن دة نازاردان تئس قالدئرمايدئ. وسئنداي جايتتةردئ ةسكةرة كةلگةندة، كةثةس وداعئ الةمدئك بيلئك پةن ئقپالدئث ةث بيئك شئثئندا تذرعان. بذل پئكئردئ «ءبئز 1985- جئلئ ءئرئ مةملةكةتتةر ذكئمةتتةرئنئث بئردة-ءبئرئنئث ك س ر و ذكئمةتئ سياقتئ بيلئكتة نئق تذرماعانئن، سونشالئق ايقئن بةلگئلةنگةن ساياسي باعئتئ بولماعانئن ذمئتئپ كةتؤگة بةيئمبئز» دةي وتئرئپ تاريحشئ ادام ؤلام دا قولداعان ةكةن.

ءبئزدئث پايئمداؤئمئزشا، لةون اروننئث ك س ر و-نئث ئدئراؤ سةبةپتةرئنة قاتئستئ بئلدئرگةن وبيةكتيأتئ پئكئرلةرئ وسئمةن ءتامامدالاتئن سياقتئ. ولاي دةيتئنئمئز، ول 1985- جئلئ باستالعان «قايتا قذرؤ» تاقئرئبئن قوزعاي وتئرئپ، «نةگئزئنةن گورباچةأتئث قولعا العان ءئسئنئث يدةاليستئك بولعانئنا ةش تالاس جوق: ول مورالدئق جاعئنان اناعذرلئم جةتئلگةن كةثةس وداعئن قذرماق بولدئ» دةگةن وي بئلدئرةدئ. اأتوردئث سوزئنة سةنگئث-اق كةلةدئ، ونئث ذستئنة وسئعان ذقساس بئردةثةلةردئ كةزئندة گورباچةأتئث ءوزئنئث دة بئلدئراقتاتقانئ بار. سةنةيئن دةسةث سول جئلداردا وداق كولةمئندة ورئن العان وقيعالار مذلدة باسقا جايتتةردةن حابار بةرةدئ. مئسالدئ الئستان ئزدةمةي-اق، 1986- جئلدئث جةلتوقسانئندا، ياعني گورباچةأ بيلئككة كةلگةننةن كةيئن نةبارئ ءبئر جارئم جئلدان كةيئن الماتئدا بولعان قاندئ وقيعانئ ايتساق تا جةتئپ جاتئر. بةيبئت شةرؤگة شئققاندارعا قارسئ قارؤ قولدانؤ لةون ارون ايتقان «مورالدئق جاعئنان جةتئلگةن كةثةس وداعئنا» دا، گورباچةأتئث ءوزئ ءجيئ قايتالاعان «دةموكراتيالاندئرؤ ذران ةمةس، قايتا قذرؤدئث ءمانئ» دةگةن سوزگة دة مةيلئنشة كةرةعار. گورباچةأ ك س ر و-نئ باسقارعان جئلدارئ تاؤلئ قاراباقتا، گرؤزيادا، بالتئق بويئ ةلدةرئندة ورئن العان، دةموكراتياعا مذلدة سايكةسپةيتئن وقيعالاردئ دا ءدال وسئ ساناتقا جاتقئزؤعا بولادئ. ةلدة ءتارتئپتئث بارئنشا قذلدئراپ، قئلمئستئث ورشئگةنئ دة ءدال سول جئلدار.

ءبئز بذل جةردة ءتئپتئ، جوعارئدا امةريكالئق ساراپشئنئث ءوزئ ايتقانداي، قالئپتئ جذمئس ئستةپ تذرعان ةكونوميكانئث اياق استئنان توقئراؤعا ذرئنئپ، كاسئپورئندار توقتاپ، ةثبةكاقئ بةرئلمةگةنئن، دذكةن سورةلةرئنئث قاثئراپ بوس قالعانئن ايتئپ تا وتئرعان جوقپئز. 1989-1990- جئلدارئ، باسقانئ بئلاي قويعاندا، قاشان كورسةث وتپةي تذراتئن گرؤزين شايئ مةن دؤشانبةدة شئعاتئن تةمةكئ بذيئمدارئنئث ءوزئ عايئپ بولئپ، مةكةمةلةرگة ءتئزئم بويئنشا عانا بةرئلةتئن. حالئق ذيلةرئندة جاپپاي ساموگون قايناتؤعا كئرئستئ. كةثةس ادامدارئ اراسئندا ونسئز دا جاقسئ «جةتئلگةن» ماسكذنةمدئك ودان بةتةر ءورشئدئ. بذرئن تاك-تاكپةن ذستاپ كةلگةن بذزاقئلار مةن قئلمئسكةرلةرگة ةركئندئك بةرئلدئ. جذرت ءارئ-بةرئدةن سوث تذندة ذيلةرئنةن شئعؤعا قورقاتئن بولدئ. ادامدار پاتةرلةرئنة تةمئر ةسئكتةر ورناتئپ، تةرةزةلةرئن تورلاي باستادئ. مئنة، گورباچةأ ورناتقان «مورالدئق جاعئنان جةتئلگةن كةثةس وداعئنئث» سيقئ ءئس جذزئندة ءدال وسئنداي بولاتئن. دالئرةك ايتساق، وسئلاردئث ءبارئ «دةموكراتيالاندئرؤ» ءئسئنئث ناقتئ «جةمئستةرئ» ةدئ.

«ك س ر و-نئث ئدئراؤ سةبةپتةرئ - اؤقئمئ وراسان زور تاقئرئپ. ونئث ذجئمداسقان اأتورلاردئث كوپ تومدئق ةثبةكتةرئ ارقئلئ 100 جئلدان كةيئن اشئلؤئ مذمكئن. ءبئزدئث ءارقايسئمئزدئث ءوز تذسپالدارئمئزدئث بار ةكةندئگئنة، ول تؤرالئ ويلانباي جانة وزئمئزگة قيئن ساؤالدار قويماي تذرا المايتئنئمئزعا قاراماستان، وسئناؤ تاريحي وقيعانئث شئنايئ ماعئناسئ ازئرگة قازئرگئ زامان ادامدارئنان جاسئرئن قالؤدا»، دةپ جازادئ وثتذستئك-ؤكراين شةكارا بويئ زةرتتةؤلةر ورتالئعئنئث ديرةكتورئ، سوسيولوگيا عئلئمدارئنئث كانديداتئ ألاديمير كوروبوأ. وسئ سوزدة بةلگئلئ ءبئر شئندئق بار ءتارئزدئ. ويتكةنئ، ك س ر و-نئث قذلاؤ سةبةپتةرئن زةرتتةؤشئلةر ول جذيةنئث كذنئ بئتكةن بولاتئن، توتاليتارلئق رةجئمدةگئ مةملةكةتتئث ذزاق ءومئر ءسذرؤئ مذمكئن ةمةس دةگةن سياقتئ ماسةلةلةردئث توثئرةگئنةن ذزاپ كةتة المايدئ. ال وسئ ماقالانئث باسئندا كةلتئرئلگةن ادامداردئث سوزدةرئ وتكةن عاسئردئث 80- جئلدارئنئث سوثئندا ك س ر و ءدال كذيرةپ تذسةتئندةي كذيزةلئستئ كذيدة ةمةس ةدئ دةگةندئ ايتادئ. ولاي بولسا، كوروبوأ ايتقانداي، الةمدةگئ ةث الئپ دةرجاأالاردئث ءبئرئنئث جالپ ةتئپ قذلاپ ءتذسؤئنئث استارئندا ءبئز بئلمةيتئن ءبئر «سئردئث» بذعئپ جاتقان بولؤئ دا ابدةن مذمكئن.

«ك س ر و-نئث ءومئر ءسذرؤئنئث ءمانئ ةؤرازيانئ شاپشاث يندؤستريالاندئرؤ مةن فاشيزمدئ تالقانداؤداعئ ذلئ جةثئستة بولئپ شئقتئ، ك س ر و وسئ ميسسيانئ ورئندادئ دا، ءوزئنئث ودان ارعئ جةردةگئ ماعئناسئز ءومئر ءسذرؤئن توقتاتتئ». بذل دا جوعارئدا ءوزئمئز كةلتئرگةن كوروبوأتئث پئكئرئ. ونئث ايتؤئنا قاراعاندا، كةز كةلگةن جذيةنئث نةمةسة ادامنئث، ياكي قوعامنئث ماعئناسئ مةن ماقساتئ بولادئ، ماعئنا مةن ماقساتتئ جوعالتؤ قوعامنئث قذرؤئنا اپارئپ سوقتئرادئ. ك س ر و 80- جئلدارئ-اق ءوزئنئث ءومئر ءسذرؤئنئث ماعئناسئ مةن ماقساتئنان قول ذزگةن، ول دذنيةلةردئ باتئستان الؤعا تالپئنئس جاسادئ، ءبئراق ولشةمدةر بئردةي ةمةس ةدئ، وسئدان كةلئپ ءبارئ دة بئت-شئتئ شئقتئ، دةيدئ اتالمئش اأتور. بذل پئكئرمةن دة كةلئسة سالؤ قيئن. ويتكةنئ، كةثةستئك زاماندئ كورگةن ادامدار كوممؤنيزم ورناتامئز، جارقئن بولاشاققا جةتةمئز دةگةن ةرتةگئگة بةرگئسئز ماقساتتاردئث بولعانئن، ءتئپتئ «ءبئز كوممؤنيزمگة بارا جاتئرمئز» دةگةن ذرانداردئث كوشة اتاؤلئنئث بارئندة دةرلئك ءئلؤلئ تذرعانئن وتة جاقسئ بئلةدئ. راس، بذل سياقتئ ؤادةلةرگة حالئقتئث ءبارئ بئردةي سةنة بةرمةگةن بولؤئ مذمكئن. ونئث ءوزئ زاثدئ دا. ءبئراق، سويتة تذرسا دا، بذكئل دذنية جذزئندة پرولةتاريات ديكتاتؤراسئن ورناتامئز دةپ ذرانداعان جانة سول تذرعئدا ناقتئ ءئس-قيمئلدار دا جاساعان كةثةس وداعئنئث الدئندا ةشقانداي ماقسات بولعان جوق دةؤ، بئزدئثشة، شئندئققا جاناسئثقئرامايدئ.

وسئنداي جايتتةردئ ةسكةرة كةلگةندة، ؤكراينالئق ساياساتكةر، قارجئ جانة ةكونوميكالئق ماركةتينگ جونئندةگئ ساراپشئ ألاديمير بةليامينوأتئث «ك س ر و قذلاؤئنئث اقيقاتئ بيلئكتئ مةنشئكتةپ العان پارتيالئق قذزئرلئ توپتئث ؤاقئتپةن بئردةي وزگةرة الماؤئندا. ك س ر و-نئث شةكتةن تئس جابئقتئعئ مةن «قايتا قذرؤ مةن جةدةلدةتؤ باعئتئنان» كةيئن لاق ةتة قالعان سذزگئدةن وتپةگةن اقپاراتتاردئث تاسقئنئ ءبارئن دة: ذزاق ؤاقئت الةمنةن وقشاؤلانا قئزمةت ئستةپ كةلگةن ئشكئ ةكونوميكانئ دا، باتئستئث جالعان قذندئلئقتارئمةن الماستئرئلعان يدةولوگيانئ دا، حالئقتئث ذكئمةتكة جانة ةلدئث قؤاتئنا دةگةن سةنئمئن دة سؤناميشة جايپاپ ءوتتئ» دةگةن پئكئرئ كوكةيگة قونئمدئراق كورئنةدئ. مةملةكةتتئك يدةولوگيانئث وزةگئن جذلئپ الئپ جانة «ادام - مةملةكةت» ذعئمئنا ةش ماعئنا بةرمةستةن، قايتا قذرؤ جولئن ذستانؤشئلار ХХІ عاسئردئث باسئندا ةكونوميكاسئ ةؤروپانئث جيئنتئق ءئ ج ءو-سئنةن اسئپ تذسةتئن جانة بذگئندة ةث ذلكةن سانالاتئن ا ق ش ةكونوميكاسئنان دا ئرئرةك بولئپ شئعاتئن ةلدئ جةرلةپ تئندئ، دةگةن ءسوز دة ءدال وسئ اأتوردئث اؤزئمةن ايتئلعان. ونئث پايئمداؤئنشا، بذگئندة الةمدة قئتاي يةلةنئپ وتئرعان ورئندئ ادئلئندة ك س ر و الؤعا ءتيئس ةكةن. ارينة، وسئنداي پئكئرلةردئ كةزئندة ةؤروپالئق ساياساتكةرلةر مةن ساراپشئلار دا ايتقان ةكةن دةگةن ناقتئلانباعان دةرةكتةردئث بار ةكةنئنة قاراماستان، مذنداي ذستانئمنئث قانشالئقتئ شئندئق ةكةنئنة باعا بةرؤ وتة قيئن. سونئمةن بئرگة، بذل كوزقاراستئث جوعارئدا ءوزئمئز اتاپ كورسةتكةن لةون اروننئث ماقالاسئندا كةلتئرئلگةن پئكئرلةردةن ونشا الشاق ةمةس ةكةنئن دة مويئنداؤعا تؤرا كةلةدئ.

«ك س ر و-نئث ئدئراؤئنا بذگئندة سيرةك ةسكة الئناتئن وقيعالار نةگئز قالادئ... 70- جئلداردئث باسئندا «التئن ستاندارتئنان اجئراتئلعان» دوللاردئ الةمدئك أاليؤتا رةتئندة تانؤعا ءذنسئز كةلئسكةن كةزدةن باستاپ كةثةستئك ةكونوميكا ا ق ش-تئث قارماعئنا ئلئنگةن-تئن. ياعني ءوز رةسؤرستارئمئزدئ نةگئزگئ باسةكةلةستئث ةشتةثةمةن قامتاماسئز ةتئلمةگةن أاليؤتاسئنا ساتؤعا كةلئسكةن بةتتة-اق ءبئز موينئمئزدئ تذزاققا تئققان بولاتئنبئز»، دةپ اتاپ كورسةتةدئ ؤكراينالئق ساياساتكةر سةمةن ؤرالوأ. وسئ ساياساتكةر ك س ر و كذيرةؤئنئث ةكئنشئ ماثئزدئ فاكتورئن وداقتئث يدةولوگيالئق تذيئققا تئرةلؤئنةن كورةدئ. ونئث ايتؤئنشا، 70- جئلداردئث ورتاسئنان باستاپ-اق نةگئزگئ باسةكةلةستةردةگئ سياقتئ تذتئنؤ قوعامئنا باعئت ذستالعان. ال بار ايئرماشئلئق ك س ر و-دا كرةديت ةمةس، تاپشئلئق تذتئنؤدئ رةتتةؤشئ بولعان. سوعان سايكةس 80- جئلداردئث باسئندا-اق نةگئز قالاؤشئ كوسةمدةر بةلگئلةپ بةرگةن ماقساتتار بذتئندةي بذرمالانعان. وسئلايشا، يدةولوگيالئق كذيرةؤدئث سوثئ ةليتا «ةلدئ تاعدئر تالقئسئنا تاستاي سالؤعا» بولادئ دةپ ساناعان كةزدة، ونئ نة ءذشئن قورعاؤعا بولاتئنئن تذسئنةتئن ادامداردئث تابئلماؤئنا اكةلئپ سوقتئرعان. ةس جيؤ 1994-1995- جئلدارعا تامان باستالعانئمةن، ول كةزدة ؤاقئت ءوتئپ كةتكةن-تذعئن.

كيةأتئك جؤرناليست ميروسلاأا بةردنيك وداقتئث ئدئراؤئنا كةثةستئك باسشئلئقتئث قاتة ءئس-ارةكةتتةرئ تذرتكئ بولدئ، دةي كةلئپ، قايتا قذرؤدئث باستئ ذرانئنا اينالعان «الةؤمةتتئك جانة ةكونوميكالئق دامؤدئ جةدةلدةتؤدئث» سالدارئنان التئن قورئنئث 1985- جئلعئ 2500 توننادان 1991- جئلئ 240 كيلوعا كةمئگةنئ، كةثةس ةكونوميكاسئ ءوسئمئ رةسمي قارقئنئنئث +2،3 پايئزدان -11 پايئزعا دةيئن تومةندةگةنئ، ال سئرتقئ بورئشتئث 2 ةسة ذلعايعانئ تؤرالئ دةرةكتةر كةلتئرةدئ. كةثةستئك توتاليتارلئق رةجئمدئ تةك سوسياليزمدئ جةتئلدئرؤ مذددةلةرئن جةلةؤ ةتة وتئرئپ، جاريالئلئق جانة پارتيانئث توتاليتارلئق ءتارتئبئ ارقئلئ عانا كذيرةتؤگة بولاتئن ةدئ، دةيدئ اأتور. سول جئلدارئ بذرئندارئ تئيئم سالئنئپ كةلگةن ونداعان كئتاپتاردئث جارئق كورؤئن دة ول سوسياليزمدئ كذيرةتؤدئ كوزدةگةن ارةكةتتةر ساناتئنا جاتقئزادئ.

«ك س ر و ةسكئ تارتئپكة بالاما رةتئندة رةسةي يمپةرياسئنئث قيراعان ذيئندئلةرئنئث ذستئنة تذرعئزئلدئ. پرولةتارلئق ينتةرناسيوناليزم پرينسيپئ ساقتالئپ تذرعان كةزدة ك س ر و تولئعئنان ومئرشةث مةملةكةت بولدئ، ال ذلئ دةرجاأالئق شوأينيزمگة، ماسكةؤشئلدئككة جانة باسقا دا يمپةريالئق يدةيالارعا قايتا ورالؤ بايقالعان ساتتة-اق ك س ر و-نئث ئدئراؤ ذدةرئسئ باستالدئ»، دةيدئ ا ق ش-تئث نيؤ-يورك قالاسئندا تذراتئن پؤبليسيست، رةداكتور ءارئ باسپاگةر ميحاةل دورفمان. بذل پئكئر ناقا نةگئزسئز ةمةس. ذلئ دةرجاأالئق شوأينيزم وداقتئث ئدئراؤئنا باستئ سةبةپكةر بولماسا دا، ونداي كوزقاراستئث سول وداقتئث قول استئندا ءومئر سذرئپ جاتقان جانة ءوزدةرئن جةتئم بالاداي سةزئنگةن حالئقتاردئث كوثئل-كذيلةرئنة كةرئ اسةرئن تيگئزگةنئ ايدان انئق. وسئ ورايدا، «بذتئندةي العاندا ك س ر و ءوزئنئث سوثعئ جئلدارئندا ءوز تذرعئندارئنا قاتئستئ تابيعي تذرعئدا ةتةنة بولا الماي قالدئ. سوندئقتان دا ك س ر و قاجةت پة دةگةن ساؤال تؤئنداعاندا حالئق قولداؤ كورسةتكةن جوق. داؤئس بةرؤئن - داؤئس بةردئ، ءبئراق ونئ قورعاؤعا ةشكئم شئققان جوق...» دةگةن ودةسسالئق پوليتكونسترؤكتور يؤريي يؤرةأتئث پئكئرئن كةلتئرة كةتؤدئث ارتئقتئعئ جوق.

ال ةندئ رةسةيدة جارئق كورةتئن «پوليارنايا زأةزدا» جةلئلئك جؤرنالئنئث جاثالئقتار قئزمةتئنئث رةداكتورئ، جؤرناليست يگور بوگاتئريةأتئث پئكئرئ جوعارئدا كةلتئرئلگةندةرگة مذلدة قاراما-قايشئ. «اقيقات سةبةپ بئرةؤ - حالئقارالئق كاپيتالدان ذرةيلةنؤ. ةگةر ك س ر و كذيرةتئلمةي، ناقتئلئ رةفورمالانعاندا الةمنئث قارجئلئق بيلةؤشئلةرئنة تئپتةن دة جايلئ بولا قويماس ةدئ. بالكئم، ولاردئ قذرؤدئث، سونئث ئشئندة ناقپا-ناق تذرعئدا دا كذتئپ تذرؤئ مذمكئن ةدئ. ءبئراق ةث نازئك ادامي سةزئمدةردئث قئلئن شةرتة وتئرئپ، ولارعا قالايدا ك س ر و بيلئگئنئث جوعارعئ ةشةلونئنان وزدةرئنة جاقتاستار تابؤدئث ءساتئ ءتذستئ. ياعني، 80- جئلدارداعئ كةثةس باسشئلارئنئث «قاتةلئكتةرئ» ةمةس، ولاردئ باتئستئق كاپيتالمةن تئكةلةي ساتئپ الؤ جاعدايلارئ ورئن الدئ»، دةيدئ جوعارئدا اتئ اتالعان جؤرناليست.

ال ةندئ ؤكراينالئق ساياساتكةر نيكولاي لاگؤن ك س ر و-داعئ ءبئرئنشئ تذلعالاردئث ةلدة ةث بولماعاندا قئتايلئق ذلگئدةگئ سياقتئ رةفورمالاؤلاردئ باستاؤئنا بولار ةدئ، ءبئراق، تاريح كورسةتكةندةي، كةثةس وكئمةتئ باسشئلارئنئث ولاي جاساعئلارئ كةلمةدئ، دةپ قازئرگئ پوست كةثةستئك «كاپيتاليزمنئث» دة ءالئ كذنگة دةيئن ك س ر و-دان قالعان وندئرئسكة ارقا سذيةپ نةمةسة يمپورتتئق جابدئقتاردئ پايدالانئپ وتئرعانئن تئلگة تيةك ةتةدئ. «بذل كاپيتاليزم، دةيدئ ول، جاثادان، ءتئپتئ ونئث نانوفورماسئ تذرئندة دة ةشتةثة قذرعان جوق».

رةسةيلئك «اكتؤالنايا يستوريا» سايتئنئث باس رةداكتورئ، تاريح عئلئمدارئنئث كانديداتئ الةكسةي بايكوأ ك س ر و-عا ةكئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئستان كةيئنگئ «قئرعي-قاباق سوعئس» بارئسئندا ذلئ بريتانيا، فرانسيا، جاپونيا، يتاليا، كانادا، دانيا، نورأةگيا، نيدةرلاندئ، يسلانديا سياقتئ دامئعان ةلدةردئث رةسؤرستارئنان قولداؤ تاپقان ا ق ش-قا قارسئ تذرؤعا تؤرا كةلگةنئنة، بذل ورايدا كةثةس وكئمةتئ ونشا دامي قويماعان شئعئس گةرمانيا، چةحوسلوأاكيا، بولگاريا، البانيا، رؤمئنيا، پولشا، أةنگريا سياقتئ ةلدةرگة عانا ارقا سذيةؤگة ءماجبذر بولعانئنا نازار اؤدارادئ. سويتة تذرا ول تذپتةپ كةلگةندة «اقئلئ تاپشئ» كةثةستئك بيؤروكراتيا ك س ر و-نئ تاعدئر تالقئسئنا تاستادئ، ستاليندئك باسقارؤشئلاردئث سوثعئ بؤئنئ ساحنادان كةتكةننةن كةيئن ةلدئث تاعدئرئ ءئس جذزئندة شةشئلگةن بولاتئن دةگةن كذتپةگةن ءتذيئن جاسايدئ.

ةگةر تئزبةلةي بةرسةك، ك س ر و-نئث ئدئراؤ سةبةپتةرئنة قاتئستئ ايتئلعان پئكئرلةر دة، كوزقاراستار دا وتة كوپ. كةيبئرةؤلةر ءتئپتئ 1937- جئلعئ ساياسي قؤعئن-سذرگئندئ دة وداقتئث ئدئراؤئنا ئقپال ةتكةن وقيعا رةتئندة كورسةتؤگة تئرئسادئ. بذل، ارينة، كوپشئلئك ءذشئن تانئس تاقئرئپ. سوندئقتان ءبئز ماقالادا وسئعان دةيئن ونشا ةستئلة قويماعان اثگئمةلةر مةن وقئرماندار ءذشئن قئزئقتئ بولادئ-اؤ دةگةن جايتتةرگة كوبئرةك كوثئل اؤدارؤعا تئرئستئق. ءسوزئمئزدئ تذيئندةي كةلة مئنا ءبئر ماسةلةنئ نازاردان تئس قالدئرساق، ونداي ولقئلئق ماقالانئث بوياؤئن سولعئنداندئرا تذسةر ةدئ. ول قانداي ماسةلة؟

اثگئمة 1991- جئلئ تامئز ايئندا ورئن العان بذلئك جونئندة بولئپ وتئر. بذگئندة ماسكةؤدةگئ حالئقارالئق ؤنيأةرسيتةتتئث پرورةكتورئ، بذرئن رةسةيدئث العاشقئ ذكئمةتئندة جوعارئ لاؤازئمدئ قئزمةتتةر اتقارعان، سونئث ئشئندة رةسةي فةدةراسياسئنئث مةملةكةتتئك حاتشئسئ بولعان گةنناديي بؤربؤليس گكچپ - توتةنشة وقيعالار جونئندةگئ مةملةكةتتئك كوميتةتتئث تامئز ايئنداعئ كوتةرئلئسئنة قاتئستئ مئناداي وي ايتادئ. «تامئزداعئ پؤتچتئث كذيرةؤئ ءبئر مةزگئلدة ءارئ كذلكئلئ، ءارئ قاسئرةتتئ بولدئ، دةيدئ ول. وداقتئ ساقتاپ قالؤ ءذشئن قاجةت سياقتئ بولئپ كورئنگةن توتةنشة جاعدايلارعا بارا وتئرئپ، كوتةرئلئسشئلةر ونئث ئدئراؤئن جاقئنداتتئ. گ ك چ پ-ءسئز وداقتئث ساقتالئپ قالؤئ مذمكئن ةدئ، راس، ك س ر و تذرئندة ةمةس، ةؤروداقتئ ةسكة تذسئرةتئندةي پئشئندة. ءبئراق ماسكةؤدة ءذش كذنگة سوزئلعان قارسئ تذرؤشئلئق ونداي مذمكئندئكتئ كذيرةتئپ كةتتئ».

بذل سول كةزدةردةگئ وقيعالاردئث بةل ورتاسئندا ءجذرئپ، ءبارئن ءوز كوزئمةن كورگةن ادامنئث پئكئرئ. ارينة، ارادا 20 جئل ؤاقئت وتكةندة بولعان ئسكة باعا بةرؤ قيئننئث قيئنئ. سوندئقتان بذل پئكئردئث دة دذرئس نةمةسة بذرئس ةكةنئن بذگئندة ةشكئم ايتئپ بةرة المايدئ. ويتكةنئ، قولدا تذرعان دايةك جوق. ال دايةكسئز ايتئلعان پئكئر جايداق ءسوز بولئپ شئقپاق. بالكئم، ونداي باعانئث بذگئنگئ كذنئ ةشكئم ءذشئن قاجةتئ دة بولماؤئ مذمكئن.

ةث باستئسئ، ك س ر و سياقتئ الئپ يمپةريانئث كذيرةؤئ ونئث قول استئندا بولئپ كةلگةن 15 رةسپؤبليكانئث تاؤةلسئزدئك الؤئنا جول اشتئ. ءيا، 15 - رةسةي دة ءوز ةگةمةندئگئنة قول جةتكئزدئ. سونئث ءبئر ايعاعئ - بذگئنگئ ةگةمةن قازاقستان. وسئدان ءدال جيئرما جئل بذرئن ورئن العان وقيعانئث ءبئز ءذشئن ماثئزئ دا وسئندا.

سةيفوللا شايئنعازئ.

دةرةككوز: «ةگةمةن قازاقستان» گازةتئ

سوڭعى جاڭالىقتار