قازاق ةلئ اؤماعئنئث جذرت تاثعالارلئقتاي كةث بولؤئندا حاندارئمئز بةن سذلتاندارئمئزدئث، باتئرلارئمئزدئث الاتئن رولئ وتة جوعارئ - تاريحشئ ب. كارئبايةأ
ءبئز وسئعان وراي حاندئق داؤئردةگئ قازاق حاندارئنئث اسكةري-قولباسشئلئق ونةرئ تؤرالئ قازاقتئث ءال فارابي اتئنداعئ ذلتتئق ؤنيأةرسيتةتئ تاريح فاكؤلتةتئنئث قازاق حالقئنئث ةجةلگئ جانة ورتاعاسئرلارداعئ تاريحئ كافةدراسئنئث دوسةنتئ، تاريح عئلئمدارئنئث كانديداتئ بةرةكةت باقئتجان ذلئ كارئبايةأپةن سذحباتتاسقان ةدئك.
- بةرةكةت باقئتجان ذلئ، قازاق قوعامئنداعئ حانداردئث مارتةبةسئ مةن ولاردئث بالا-شاعاسئنئث ءتالئم-تاربيةسئ جونئندةگئ وي-پئكئرلةرئثئزدئ بولئسسةثئز؟
- ورتاعاسئرلارداعئ قازاقستان تاريحئنئث كورنةكتئ زةرتتةؤشئسئ ت.ي.سذلتانوأ ءوز ةثبةكتةرئنئث بئرئندة قازاق قوعامئنداعئ حانداردئث مارتةبةسئن: «حان بارلئق قازاق رؤلارئنئث بيلةؤشئسئ رةتئندة بذكئل حاندئقتئث تةرريتورياسئن، بارلئق ذلئستاردئث جةرلةرئن باسقارؤعا قذقئلئ بولدئ. ونئث وسئ قذقئعئنان تؤئندايتئن باستئ مئندةت، ول - ةلدئ سئرتقئ جاؤلاردان قورعاؤ ءئسئ بولدئ. حان سوعئس جاريالاؤعا جانة بةيبئت كةلئسئمدةر جاساؤعا قذقئلئ بولدئ، ونئث وسئ قذقئعئنان تؤئندايتئن مئندةتكة بذكئل اسكةرگة باس قولباسشئلئق جاساؤ جاتتئ»، دةپ سيپاتتايدئ. مئنة، وسئنداي وتة جاؤاپتئ قذقئقتار مةن مئندةتتةر بولاشاق حانداردئث الدئندا تذرعاندئقتان بيلةؤشئ اؤلةتتئث ءاربئر جاس وكئلدةرئن بالا كةزئنةن باستاپ اسكةري-سوعئس ئستةرئنة تاربيةلةؤ مةملةكةتتئك ماثئزدئ ءئس بولئپ سانالعان. سوعان بايلانئستئ رةسمي حان ءوزئنئث ذلدارئ مةن نةمةرةلةرئنئث وسئ باعئتتاعئ تاربيةسئنة ةرةكشة كوثئل ءبولئپ، تاربيةشئگة مةملةكةتتئك ماثئزئ بار لاؤازئم بةرگئزةدئ دة، ول ادامدئ ارنايئ جارلئعئمةن تاعايئنداپ وتئرعان. ورتاعاسئرلئق جازبا دةرةكتةردة بذل لاؤازئمدئ - اتةكة، اتالئق، اتابةك دةپ اتاعانئ بةلگئلئ. بذل ءئس دةشتئ قئپشاق، موعولستان، ماؤةرةنناحر اؤماقتارئنداعئ بيلةؤشئ اؤلةتتةر ءذشئن مئندةتتئ بولئپ سانالعاندئقتان جةكةلةگةن اؤلةتتةردئث وكئلدةرئنة قاتئستئ جازبا دةرةكتةردةگئ مالئمةتتةردئ جالپئعا ورتاق دةپ ذعئنؤئمئز قاجةت. سول سياقتئ ول مالئمةتتةردئ بولاشاق قازاق حاندارئنا دا قاتئستئ دةپ سانايمئز.
مذحاممةد حايدار دؤلاتي «تاريح-ي ءراشيدي» اتتئ شئعارماسئندا: «...فةرعانا ؤالاياتئنئث بيلئگئ جانئبةك سذلتاننئث قولئندا ةدئ. جانئبةك سذلتان ءاندئجاننئث بيلئگئن قوجا ءالئ باحادذر اتتئ بئرةؤگة بةردئ. ول شاحيبةك حاننئث سةنئمدئ ادامدارئنئث ءبئرئ-تئن. وعان ءداستذر بويئنشا اتالئق بةرئلدئ. ول تةنتةك ادام بولعان. ءبئراق اسكةري ئستةردئ جانة مةملةكةتتئث جذمئسئن جاقسئ بئلةتئن» ، -دةلئنگةن.
كةلتئرئلگةن دةرةكتةردةن اتالئق لاؤازئمئن يةلةنگةن تذلعانئث مةملةكةتتئك ئستةرمةن قاتار اسكةري جانة قولباسشئلئق ونةردئ دة جةتئك مةثگةرگةن جانة وتة تاجئريبةلئ ادام بولعاندئعئن بايقايمئز. اتاقتئ قولباسشئ، ءارئ سامارقان قالاسئنئث ءامئرئ جالاثتوس باحادذردئث اشتارحانيلئق اؤلةتتئث بولاشاق حانئ ابدالازيز حانعا اتالئق بولعاندئعئ بةلگئلئ. وسئنداي ادامداردئ قازاق حاندارئ دا ءوز ذرپاقتارئن تاربيةلةؤدة پايدالانئپ وتئرعان دةپ ايتؤعا بولادئ. سونئث ناتيجةسئندة XV-XVIII عاسئرلاردا قازاق حاندئعئن بيلةگةن بذرئندئق، قاسئم، حاقنازار، تاؤةكةل، ةسئم، جاثگئر،تاؤكة سةكئلدئ اتاقتئ حاندار مةملةكةتتئ عانا باسقارئپ قويماي، سونئمةن بئرگة قازاق جةرئنئث تذتاستئعئن قالئپتاستئرؤ مةن قورعاؤ جولئنداعئ كذرةستةردة بذكئل اسكةرگة وزدةرئ قولباسشئلئق جاسادئ دا، تالاي جةثئستةرگة قول جةتكئزدئ. كةيبئر حاندار بئرنةشة جةثئستةردةن سوث وزدةرئنئث رةسمي اتئنئث جانئنا باتئر نةمةسة باحادذر اتاعئن يةلةندئ.
- قازاق حاندارئنئث باسشئلئعئمةن وتكةن شايقاستار تؤرالئ ناقتئ مالئمةتتةر بار ما؟
- وكئنئشكة قاراي، ءبئز قاراستئرئپ وتئرعان كةزةثئندة رةسمي حانداردئث تئكةلةي باسشئلئعئمةن قانشاما ذرئس-شايقاستار وتسة دة جازبا دةرةكتةر ولار جونئندة وتة قئسقا جانة جالپئلاما سيپاتتاعئ مالئمةتتةر عانا بةرةدئ. سول سةبةپتئ حاندارئمئزدئث ذرئستاردا قولدانعان اسكةري ءادئس-تاسئلدةرئن تالداؤعا مالئمةتتةر جةتكئلئكسئزدةؤ. دةگةنمةندة از مالئمةتتةردئث وزئنة تةرةث تالداؤلار جاساؤ حاندارئمئزدئث اسكةري جانة قولباسشئلئق ونةرئنئث اسا جوعارئ دةثگةيدة بولعاندئعئ جونئندة تذجئرئمدار جاساؤعا نةگئز بولا الادئ.
دةرةك مالئمةتتةرئندة 1510- جئلئ قاسئم حاننئث ذلئتاؤ ماثئندا ماؤةرةنناحرداعئ شايبانيلئق اؤلةتتئث نةگئزئن سالؤشئ مذحاممةد شايباني حاننئث اسكةرئن تاس-تالقان ةتئپ جةثگةندئگئ، 1643- جئلئ جاثگئر حاننئث وربذلاق شايقاسئندا وتة از ساندئ اسكةرئمةن جوثعار قونتايشئسئنئث قئرؤار اسكةرئن توقتاتقاندئعئ تؤرالئ باياندالادئ.
- جاثگئر حاننئث وربذلاقتاعئ جةثئسئ جونئندة تاريحي ادةبيةتتةردة XVIII عاسئردان بةرئ ايتئلئپ كةلة جاتئر. ال قاسئم حاننئث جةثئسئ زةرتتةؤلةردة كوپ قاراستئرئلماعان. سول سةبةپتئ دة 1510- جئلعئ قاسئم حاننئث جةثئسئنة تةرةثئرةك توقتالئپ، ونئث اسكةري-قولباسشئلئق ونةرئنئث قئرلارئن سول شايقاس بارئسئنداعئ وقيعالار مةن حاننئث ءئس-ارةكةتتةرئ ارقئلئ تالداي كةتكةن ءجون شئعار.
- XV-XVI عاسئرلارداعئ قازاق حاندارئ ئشئندة قاسئم حاننئث الاتئن ورنئ ةرةكشة. ونئث ةسئمئ كوزئ ءتئرئ كةزئندة-اق اثئزعا اينالئپ كورشئ ةلدةردئث جازبا تاريحئندا قالعان. ول تؤرالئ مالئمةتتةر قالدئرعان ورتاعاسئرلئق اأتورلاردئث ءبارئ ءوز شئعارمالارئندا ونئث بةدةلئ مةن اتاق-داثقئنئث وتة زور بولعاندئعئن ءبئر اؤئزدان باياندايدئ. ارينة، مذنداي اتاق پةن ابئروي قاسئم حانعا بئردةن بةرئلة قويعان جوق. ونئث ءومئر جولئنا نازار سالساق، شامامةن 1445- جئلدار شاماسئندا جانئبةك حاننئث وتباسئندا دذنيةگة كةلةدئ. سول داؤئردةگئ داستذرگة ساي ول بالالئق شاعئندا اتالئقتئث تاربيةسئندة بولادئ دا، اسكةري، مةملةكةتتئك ئستةرگة باؤلئنادئ. قاسئم ءبئر مذشةلگة تولعاندا اكةسئ جانئبةك پةن تؤئسئ كةرةي سذلتاندار ءابئلقايئر حاننان ءبولئنئپ، جةتئسؤ جةرئندةگئ موعول حانئنئث يةلئگئنة كوشئپ بارادئ دا، جةكة قازاق ورداسئنئث تؤئن كوتةرةدئ.
ال 18-20 جاسئنان باستاپ قازاق حاندارئ بيلئگئنئث شئعئس دةشتئ قئپشاق اؤماعئندا ورنئعؤئ ءذشئن جذرگئزئلگةن كذرةستةرگة بةلسةنة ارالاسادئ. كةرةي مةن جانئبةك حانداردان سوث قازاق تاعئنا وتئرعان بذرئندئق حانمةن بئرلةسة وتئرئپ 30 جئلداي سئرداريا وزةنئنئث ورتا اعئسئ بويئنداعئ جةرلةر مةن قالالار ءذشئن كذرةستةرگة قاتئسادئ. جاي عانا قاتئسؤشئ بولئپ قويماي، بذكئل قازاق اسكةرلةرئنئث قولباسشئسئ رةتئندة وسئ كذرةستةردة جةتةكشئ ءارئ شةشؤشئ رولدةردئث ءبئرئن اتقارادئ. XV عاسئردئث سوثعئ شيرةگئندة بولعان كذرةستةر ناتيجةسئندة بولاشاق حان اسكةري - قولباسشئلئق ونةردئث قئر-سئرئن جةتئك مةثگةرئپ شئعادئ.
XVI عاسئردئث العاشقئ جئلدارئ وثتذستئكتةگئ كورشئ ةل- ماؤةرةنناحردا ساياسي جاعداي كذرت وزگةرئپ، تةمئرلئك اؤلةتتئث ورنئنا شيبانيلئق اؤلةت بيلئككة كةلةدئ دة، قازاق حاندارئمةن قارئم-قاتئناستارئنئث نةگئزئن اسكةري ارناعا بذرادئ. بذكئل ماؤةرةنناحردئ 4-5 جئلدا تولئق يةلةنگةن مذحاممةد شايباني حان قازاق حاندئعئن دا از ؤاقئت ئشئندة وزئنة تاؤةلدئ ةتؤدئ ماقسات ةتةدئ. العاشئندا ول قازاقتارعا قارسئ كذرةستئث ءذش ءتذرئن - ةكونوميكالئق، يدةولوگيالئق جانة ءدئني كذرةستةردئ قولدانادئ. قازاق حاندئعئنا قارسئ باعئتتالعان كذرةستئث بذل تذرلةرئ ةشقانداي ناتيجة بةرمةگةندئكتةن، كةيئن مذحاممةد شايباني حان كذرةستئث كةلةسئ ءبئر ءتذرئ - اسكةري كذرةسكة كوشةدئ. 1505-1510- جئلدار ارالئعئندا ول قالئث قولمةن قازاقتارعا قارسئ ءتورت رةت جويقئن جورئقتار ذيئمداستئرادئ. بذل جورئقتاردئث العاشقئ ذشةؤئ ءبئرشاما تابئستئ بولئپ، سئر بويئنداعئ قاسئمنئث تؤعان ئنئلةرئنئث ذلئستارئ تونالادئ. رةسمي حان رةتئندة بذرئندئق ماؤةرةنناحر بيلةؤشئسئنئث مذنداي جورئقتارئنا قارسئ ةشقانداي ءئس-ارةكةت قولدانبايدئ. ال ءتورتئنشئ جورئق تئكةلةي قاسئم سذلتاننئث ذلئسئنا باعئتتالادئ. مئنة، وسئ جةردة قاسئمنئث اسكةري-قولباسشئلئق ونةرئ ايقئن كورئنةدئ.
مذحاممةد حايدار دؤلاتي 1510- جئلدار شاماسئنداعئ قازاق بيلةؤشئلةرئ اراسئندا قالئپتاسقان ساياسي جاعدايدئ: «قاسئم حان حان تاعئنا وتئرماي جاتئپ-اق ونئث ذستةمدئگئنئث كذشتئلئگئ سونشالئقتئ جوعارئ بولعاندئقتان، بذرئندئق حاندئ ةشكئم اؤئزعا دا المايتئن. الايدا قاسئم حان بذرئندئق حاننئث جانئندا بولؤدئ قالامايتئن. ويتكةنئ ونئث جانئندا بولاتئن بولسا، ونئ قذرمةت تذتؤعا تؤرا كةلةدئ. ةگةر دة قذرمةت كورسةتپةگةن جاعدايدا سئنعا ئلئنةتئن ةدئ. ال ئشتةي جةك كورؤشئلئك وعان قذرمةت بئلدئرؤگة جول بةرمةيتئن-دئ. سوندئقتان قاسئم حان ودان ئرگةسئن اؤلاق ذستايتئن» دةيدئ .
ال ورتاعاسئرلئق كةلةسئ ءبئر تاريحشئ ابداللاح بالحي ءوز ةثبةگئندة مذحاممةد شايباني حاننئث ءتورتئنشئ جورئعئ تؤرالئ مئناداي مالئمةتتةر بةرةدئ. «شاحباحت-حانعا (مذحاممةد شايباني حاننئث كوپ ةسئمدةرئنئث ءبئرئ) حوراسان، ماؤةرةنناحر، تذركئستان، توحاريستان، باداحشان، كانداعار، زابؤل، حورةزم، استراباد جانة يراكقا دةيئنگئ جةرلةر باعئندئرئلعاننان كةيئن ول كوپ اسكةرمةن دةشتئ قئپشاقتئ جاؤلاؤعا اتتاندئ. دةرةك مالئمةتئن ودان ءارئ تئثداساق، مويئنسئز حاسان اتتئ قازاق باتئرئنئث از اسكةرمةن جاؤ اسكةرئن ذرةيلةندئرئپ، قارسئلاستار اسكةرئ اراسئندا دذرلئگؤشئلئك تؤدئرعان. قاسئم حان اسكةرئ توسقاؤئلدا بولئپ ماؤةرةنناحرلئق اسكةرلةردئ تاس-تالقان ةتئپ جةثئپ، قارسئلاستاردئث كوپ شئعئنعا ذشئراتادئ. وسئدان كةيئن مذحاممةد شايباني حاننئث اسپانداعان بيلئگئندة قذلدئراؤ باستالدئ. كوپ ذزاماي، 1510- جئلدئث كذز ايئنئث سوثعئ كذندةرئ ول مةرأ قالاسئ تذبئندة يران بيلةؤشئسئ ءيسمايل شاحتئث قولئنان قازا تابادئ.
- مذحاممةد شايباني حاننئث بار اتاق-ابئرويئن شاشئپ، بةدةلئن تذسئرگةن، كةرئسئنشة قاسئم حاننئث اتاق-ابئرويئن اسقاقتاتقان شايقاستاعئ قاسئم حان قولدانعان اسكةري ءادئس-تاسئلدةردئ تاعئ دا جان-جاقتئ تاراتا تذسسةثئز؟
- بئرئنشئدةن، قان مايداندا تالاي رةت بةتپة-بةت سوعئسقان قاسئم حان مذحاممةد شايباني حاننئث سوعئس جذرگئزؤ تاكتيكاسئ مةن ستراتةگياسئن جاقسئ بئلةتئن. سوعان بايلانئستئ ول قارسئلاسئنئث سوثعئ جورئعئ ءوز ورداسئنا باعئتتالاتئنئن الدئن-الا ءبئلئپ، ذلئسئن ذلئتاؤ ماثئنا كوشئرةدئ. ونداعئ ويئ - ذلئسئن جاؤ سوققئسئنا كةنةتتةن ذشئراتپاؤ بولاتئن. ونئث بذل ستراتةگيالئق تاسئلئنئث وتة دذرئس بولعاندئعئن كةيئنگئ وقيعالار دالةلدةپ بةرةدئ.
ةكئنشئدةن، جاؤ اسكةرئ قازاق جةرئنة ةنگةننةن باستاپ ولاردئث ءاربئر قيمئلئن حابارشئلار ارقئلئ قاسئم حان ءبئلئپ وتئرادئ. بذل ونئث اسكةري بارلاؤ مةن حابار جةتكئزؤ ءئسئن جاقسئ ذيئمداستئرا بئلگةنئن كورسةتةدئ.
ذشئنشئدةن، از ساندئ اسكةرمةن كوپ ساندئ جاؤدئ جةثؤ ءذشئن دذرئس تاكتيكانئ قولدانؤئ. ؤاقئتشا شةگئنؤ ارقئلئ ول ءوز ذلئسئن جاؤ قولئنا بةرسة دة، ولاردئ سئرتتاي باقئلاپ، جاؤ اسكةرئنئث بةيقامدئعئن تؤعئزادئ. دةرةك مالئمةتئ جاؤ اسكةرئنئث بةيقام بولعاندئعئ سونداي، كذزةت قويؤدئ قاپةرئنة الماعانئن باياندايدئ.
تورتئنشئدةن، قاسئم حان قارسئلاس اراسئندا ذرةي تؤعئزؤ ءادئسئن قولدانؤ ارقئلئ جاؤ اسكةرئنئث سوعئسقا دايئندالؤئنا مذمكئندئك بةرگئزبةيدئ جانة دة قازاقتار وراسان كوپ اسكةرمةن تاياپ قالدئ دةگةن جالعان اقپارات تاراتؤ ارقئلئ ماؤةرةنناحرلئقتار اراسئندا بةي-بةرةكةتسئزدئك تؤعئزادئ.
بةسئنشئدةن، قاسئم حان ءوزئنئث نةگئزگئ كذشئن توسقاؤئلعا قويئپ، قاشقان جاؤدئث قاق ماثدايئنان سوققئ بةرةدئ. مذنداي سوققئنئ كذتپةگةن جاؤ اسكةرئنئث قارسئلئق كورسةتؤگة شاماسئ جةتپةي، امان قالعاندارئنئث قاشؤعا عانا دارمةنئ جةتةدئ.
التئنشئدان، بذكئل سوعئس بارئسئنداعئ شةشؤشئ ذرئس مذحاممةد شايباني حان باسقارعان توپپةن وتةدئ. العاشقئ ذرئستاردان سوث ابدةن ذرةيلةنئپ، بةرةكةسئ شئققان جاؤ اسكةرئنئث قالدئقتارئ شايباني حانعا كةلئپ قوسئلادئ. ءبئراق جالپئ ذرةي باسئلماي جاتئپ-اق قاسئم حاننئث ءوزئ باسشئلئق ةتكةن قازاق اسكةرلةرئ سئر بويئندا كةلةسئ سوققئنئ بةرةدئ. ناتيجةسئندة ابداللاح بالحيدئث جازعانئنداي مذحاممةد شايباني حان ءئرئ جةثئلئسكة ذشئرايدئ. وسئلايشا، قازاق جةرئن جاؤلاؤعا كةلگةن قارسئلاس جاقتئث اسكةرئنة قاسئم حان قولدانعان شةبةر اسكةري ستراتةگيا مةن تاكتيكانئث، كةرةمةت قولباسشئلئق ونةردئث ارقاسئندا تويتارئس بةرئپ قانا قويماي، ولاردئ تاس-تالقان ةتئپ جةثةدئ.
جالپئ العاندا، قازئرگئ كةزدةگئ قازاق ةلئ اؤماعئنئث جذرت تاثعالارلئقتاي كةث بولؤئندا حاندئق داؤئردةگئ اسكةري - قولباسشئلئق ونةردئ جةتئك مةثگةرئپ، ونئ ءئس جذزئندة قولدانا بئلگةن حاندارئمئز بةن سذلتاندارئمئزدئث، باتئرلارئمئزدئث الاتئن رولئ وتة جوعارئ. ءبئز ول تذلعالارئمئزدئث رؤحتارئنا تاعزئم ةتة وتئرئپ، ولاردئث ذمئتئلا باستاعان وسئ قاسيةتتةرئن ازاماتتارئمئزدئث بويئنا سئثئرؤگة جانة جاس ذرپاقتئ تاربيةلةؤدة كةث ناسيحاتتاؤئمئز قاجةت دةپ ويلايمئز.
-تاؤةلسئزدئكتئث باياندئ بولؤئ ءذشئن ءبئز ةث الدئمةن اسكةري - قولباسشئلئق ونةردئث رولئن ايقئنداپ الؤئمئز كةرةك شئعار.
- ارينة. ءاربئر حالئقتئث جةكة ةل بولئپ ءومئر ءسذرؤئ مةن باسقا ءبئر حالئقتئث جةتةگئندة قالئپ قويماؤئ ءذشئن اسا قاجةتتئ شارتتاردئث بئرئنة - ونئث ءوزئن-ءوزئ قورعاي ءبئلؤئ جاتاتئنئ بةلگئلئ جايت. بذل قاعيدا تةك تاريحقا نةمةسة قوعامنئث دامؤئنا عانا ةمةس، سونئمةن قاتار جةر بةتئندةگئ بارلئق تئرشئلئك يةلةرئنة قاتئسئ بار قاعيدا بولئپ تابئلادئ. تاريحقا نازار سالساق، ةجةلگئ جانة ورتاعاسئرلاردا بةلگئلئ بولعان كةيبئر ةتنوستاردئث بذگئنگئ نةمةسة قازئرگئ كةزةثدةگئ تاريحتا الار ورنئ بةلگئسئز. ولاردئث بذگئنگئ تاريحقا دةيئن جةتة الماؤئنئث ةث باستئ سةبةپتةرئنئث بئرئنة - ءوزئن-ءوزئ قورعاي الماي، كورشئ ةلدةردئث قول استئنا قاراؤئ، سونئث ناتيجةسئ رةتئندة بئرتة-بئرتة وزئندئك ةتنيكالئق دامؤ جولئنان ايئرئلؤئ جاتادئ. ال قازئرگئ كةزةثدةگئ تاريحتا ءاربئر حالئق ءوزئنئث قورعانئستئق قابئلةتئ ارقاسئندا جةكة ةل بولئپ الةمدئك قاؤئمداستئقتئث مذشةسئنة اينالئپ وتئر. سونداي حالئقتئث ءبئرئ - قازاق حالقئ، سونداي ةلدةردئث ءبئرئ - قازاق ةلئ.
XV عاسئردئث ورتاسئندا تاريح تورئنة ذلتتئق سيپاتئمةن كوتةرئلگةن قازاق حالقئ، ونئث مةملةكةتئ - قازاق حاندئعئ ءذش جارئم عاسئر بويئ ةؤرازيانئث ورتالئق بولئگئ مةن ورتالئق ازيانئث ةتنوساياسي تاريحئندا ةرةكشة رول اتقارادئ. قذرئلعان كةزئنةن باستاپ قازاق حاندئعئنئث ءوزئنئث ئشكئ-سئرتقئ قارئم-قاتئناستارئنداعئ بةلسةندئ جذرگئزگةن ساياساتئنئث ءبئرئ - قازاق حالقئنئث ةتنيكالئق اؤماعئن قالئپتاستئرؤ جولئنداعئ كذرةسئ بولدئ. XVI عاسئردئث سوثعئ جئلدارئنا تامان بذل كذرةس تولئعئمةن جةثئسپةن اياقتالادئ دا، ودان كةيئنگئ كةزةثدةگئ باستئ مئندةتتةردئث ءبئرئ - وسئ وراسان زور اؤماقتئ سئرتقئ جاؤلاردان قورعاؤ بولئپ سانالادئ. قازئرگئ تاثدا ءاربئر قازاق ةلئنئث ازاماتئ ءوز ةلئنئث اؤماعئ دذنية جذزئندةگئ ةلدةر ئشئندة توعئزئنشئ ورئن الاتئنئن ماقتان تذتا وتئرئپ، ونئث قالئپتاسؤئ مةن قورعالؤئ جولئندا شةبةر ديپلوماتياسئمةن دة، سان مئثداعان اسكةرلةرگة قولباسشئلئق جاساپ، قان مايداندا ذرئس سالعان تاريحي تذلعالارئمئزدئث رولئن ءبئلؤئ جانة ولاردئث ةسئمدةرئن ءارقاشاندا ةستةن شئعارماي قذرمةتتةؤئ ءتيئس.
- اثگئمةثئزگة راحمةت!