اقتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىندا ەجەلگى ەسكەرتكىشتەر بارىن بىلەمىز بە

اقتاۋ. KAZINFORM - ماڭعىستاۋ مەملەكەتتىك تاريحي- مادەني قورىعى ەكسكۋرسيا- كوپشىلىك ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايمان ياريحانوۆا Kazinform تىلشىسىمەن اقتاۋ قالاسى ماڭىنداعى تاريحي ەسكەرتكىشتەر تۋرالى مالىمەتتەرمەن ءبولىستى.

ايمان كەرلىقۇل قىزىنىڭ ايتۋىنشا، كاسپي تەڭىزىنىڭ شىعىس جاعالاۋى ەجەلگى زامانداردان بەرى ادام قونىستانعان ايماقتاردىڭ ءبىرى بولعان. اسىرەسە، تەڭىز ماڭىنداعى جوعارى تەرراسالار، قۇرعاق ارنالار مەن جاۋىن-شاشىن سۋىن جينايتىن ويپاتتار العاشقى ادامدار ءۇشىن قولايلى مەكەنگە اينالعان.

- ماڭعىستاۋ ءوڭىرى تاريحي- مادەني مۇرالارعا اسا باي ايماقتاردىڭ ءبىرى. ارحەولوگتاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل وڭىردەگى ەسكەرتكىشتەر تەك قازاقستان تاريحى ءۇشىن عانا ەمەس، بۇكىل ادامزات وركەنيەتى ءۇشىن ماڭىزدى. وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىندا دا ەرەكشە ارحەولوگيالىق نىساندار بار. سول كونە قونىستاردىڭ ءبىرى قالادان سولتۇستىككە قاراي 7 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان - قوسقۇدىق قونىسى، - دەيدى مامان.

ەسكەرتكىش ۇلكەن تۇرعىن ءۇي قالدىقتارىنان جانە ءۇي الدىنا شارۋاشىلىق قىزمەتتەرى ءۇشىن تۇرعىزىلعان الاڭداردان تۇرادى. ول ەنەوليت داۋىرىنە، ياعني ب. ز. د. IV مىڭجىلدىققا جاتادى.

ارحەولوگيالىق زەرتتەۋلەر بۇل جەردە 30-35 ادام بىرگە ءومىر سۇرگەن ءىرى تۇرعىن ءۇي بولعانىن انىقتادى. قونىس تۇرعىندارى اڭشىلىقپەن، بالىق اۋلاۋمەن جانە تەرىمشىلىكپەن اينالىسقان.

سونىمەن قاتار، ولار تاس، سۇيەك، اعاش وڭدەۋدى مەڭگەرىپ، قىش ىدىستار مەن اشەكەي بۇيىمدار جاساعان.

- زەرتتەۋ مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك، ءۇي قالدىقتارىن قازۋ ۇستىندە ارحەولوگتار تاسقا يرەكتەلە كەسكىندەلگەن ەكى جىلانعا ۇقسايتىن سۋرەتتەردى انىقتادى، بۇل سۋرەت تۇرعىنداردىڭ تەڭىز تولقىندارىن قاستەرلەيتىنىن بىلدىرەدى. ءۇي جانىنان ءداستۇرلى جەرلەنگەن ادام قويىلىمى تابىلدى. قۇربان سۇيەكتەرى دوڭگەلەك پىشىندەگى شۇقىردا تاستارمەن ارالاسا ساقتالعان. جاسى 40-50 شاماسىنداعى جەرلەنگەن ەر ادامنىڭ باسى باتىسقا باعىتتالا، سول جاق قىرىنان كۇرجيتە جاتقىزىلعان. زەرتتەۋشىلەردىڭ بولجاۋىنشا، بۇل ادام ءۇيدىڭ سالىنۋى كەزەڭىندە قۇربان بولعان. ماسكەۋلىك انتروپولوگتار سۇيەك قالدىقتارىنان وسى ادامنىڭ باس سۇيەگىن قۇراستىرىپ شىعاردى.

عالىمداردىڭ انىقتاۋىنشا، جەرلەنگەن ادام - ارال- كاسپي ءوڭىرىن مەكەندەگەن يەۆروپالىق ءناسىلدىڭ وتە ەجەلگى انتروپولوگيالىق ءتۇرى. بۇل قازاقستان تەرريتورياسىنداعى قازىردە تابىلىپ زەرتتەلگەن وتە ەرتە قويىلىم دەپ سانالادى، - دەيدى ايمان ياريحانوۆا.

اقتاۋ قالاسىنىڭ ماڭىنان تابىلعان تاعى ءبىر ارحەولوگيالىق ولجا - قوسقۇدىق-2 قونىسى. ول دا قالانىڭ سولتۇستىك جاعىندا ورنالاسقان. 1984 -جىلى ماڭعىستاۋ مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىعى مەكەمەسىنىڭ ماماندارى تاپقان. قونىستىڭ بولجامدى كولەمى 1500 شارشى مەتردى قۇرايدى. 2007 -جىلى قوسقۇدىق 2 قونىسىنا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىسى بارىسىندا 256 شارشى مەتر الاڭ ارشىلدى.

زەرتتەۋ الاڭىنان تۇرعىن-جاي قۇرىلىسىنىڭ بولىگى جانە وندىرىستىك-تۇرمىستىق الاڭنىڭ جەر تەلىمى - شارۋاشىلىق اۋماعى كىرەدى. قونىستاعى قازبا جۇمىستار ناتيجەسىندە حۆالىن مادەنيەتتەرىنىڭ ماتەريالدارىمەن سالىستىرۋعا كەلەتىن شاقپاق تاس جانە تاس بۇيىمدارىنىڭ ۇلكەن جيىنتىعى مەن قىش ىدىس سىنىعى، قابىرشاقتاردان جاسالعان اشەكەيلەر تابىلعان. بۇل ماتەريالدار ەسكەرتكىشتى ب. ز. د. 4 مىڭجىلدىقتىڭ سوڭىمەن مەرزىمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى.

ال، اقتاۋ قورىمى - ب. ز. د. 13-11 عاسىرلاردا قالانىڭ قىرات ءتارىزدى بيىكتەۋ كەلگەن سولتۇستىك جاعىندا ورنالاسقان. كەشەن 2 قابىردەن جانە قۇرباندىقشالۋ ورنى مەن 3 مەڭگىردەن تۇرادى. قابىر قۇرىلىستارى قاتتى قيراعان. سونىمەن قاتار، ەرتە زاماندا-اق تونالعان انىقتالعان.

- جاشىكتەگى قاڭقا سۇيەكتەرى باستاپقى ورىندارىنان اۋىستىرىلعان. باتىس جاق بولىگىندە ءتۇبى جالپاق، دوڭگەلەك كەسىندى تۇرىندەگى جانە ەرنەۋىندە قاراپايىم شىرشى ورنەگى بار جابىستىرما ادىسىمەن جاسالعان ىدىس جاتتى. جەرلەۋ ورنى مەن قورشاۋ اراسىنداعى كەڭىستىك ساكرالدى، تازا بولىپ شىقتى. قورشاۋ ماڭايىندا سىرت جاعىنان قۇرباندىق شالۋ، ەسكە الۋ ءراسىمىنىڭ ىزدەرى (كۇل داعى، جابىستىرما ىدىس سىنىعى، جانۋار سۇيەكتەرى) بار ەكەنى انىقتالدى، - دەيدى مامان.

ماڭعىستاۋ مەملەكەتتىك تاريحي- مادەني قورىعى ەكسكۋرسيا- كوپشىلىك ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايمان ياريحانوۆانىڭ مالىمەتىنشە، ماڭعىستاۋ وڭىرىندەگى ءاربىر ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىش ادامزاتتىڭ ەجەلگى تاريحىنان سىر شەرتەدى. بۇل نىسانداردى زەرتتەۋ - وتكەندى تانۋدىڭ عانا ەمەس، مادەني مۇرانى ساقتاۋدىڭ دا ماڭىزدى بولىگى.

اياگوز ءىزباساروۆا