الەمدى مويىنداتقان عالىم ايەلدەر

استانا. قازاقپارات - يۋنەسكو مالىمەتى بويىنشا دۇنيەجۇزىندە عالىمداردىڭ ۇشتەن ءبىرى - ايەلدەر. ال نوبەل سىيلىعى تاريحىندا 65 قىز-كەلىنشەك عىلىم سالاسىنىڭ لاۋرەاتى اتانعان. ولاردىڭ اشقان جاڭالىقتارى ادامزات بالاسىنىڭ دامۋىنا زور ىقپال ەتتى.

ايەلدەر قاۋىمى ىلكىمدى ىسىمەن ءالى كۇنگە دەيىن الەمدى مويىنداتىپ كەلەدى. پولياك حيميگى ءارى فيزيگى ماريا سكلودوۆسكا-كيۋري -نوبەل سىيلىعىن العان العاشقى ايەل. ول جاراتىلىستانۋ عىلىمىنىڭ ەكى سالاسى بويىنشا وسى سىيلىقپەن ەكى رەت ماراپاتتالعان جالعىز ادام. ماريا جۇبايى پەر كيۋريمەن بىرگە پولونيي، راديي سىندى ەلەمەنتتەردى اشىپ، عىلىمعا «راديواكتيۆتىلىك» تەرمينىن ەنگىزدى.

شيرلي ەنن دجەكسون - كورنەكتى امەريكالىق فيزيك. ونىڭ 1970 -جىلدارى جاساعان زەرتتەۋ جۇمىستارى تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىنا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلدى. شيرليدىڭ ارقاسىندا الەمدە ابونەنت ءنومىرىن انىقتاۋ جۇيەسى مەن تەلەفونعا ەكىنشى قوڭىراۋدىڭ كەلىپ تۇسكەنى تۋرالى حابارلاما فۋنكسياسى پايدا بولدى. عالىمنىڭ وسى جاڭالىعى كەيىن پورتاتيۆتى فاكس-مودەمدەردىڭ، وپتيكالىق تالشىقتار مەن كۇن باتارەيالارىن جاساۋعا نەگىز بولدى.

ال امەريكالىق ونەرتاپقىش دجوزەفينا كوكرەيننىڭ ارقاسىندا ميلليونداعان قىز-كەلىنشەك قولمەن ىدىس جۋمايتىن بولدى. ونىڭ ونەرتابىسى بۇگىندە ءاربىر اس ءۇيدىڭ اجىراماس بولىگى سانالادى. دجوزەفينا 1886 -جىلى الەمدەگى العاشقى ىدىس جۋۋ قۇرىلعىسىن قۇراستىرىپ شىقتى. سول جىلى الگى ماشينانى پاتەنتتەپ، جەكە زاۋىتىن اشتى.

ستەفاني كۆولەك الەمگە كيەۆلاردى ويلاپ تابۋىمەن ايگىلى. ول وق وتپەيتىن كەۋدەشە مەن قورعانىس جابدىقتارىن جاساۋدا پايدالانىلاتىن جەڭىل تالشىق. ستەفاني بۇل جاڭالىعىن 1965 -جىلى اشتى. ماتەريال بولاتتان بەس ەسە مىقتى. بۇگىندە ونى ميلليونداعان ادام پايدالانادى. قورعانىس سالاسىنان بولەك، كيەۆلار ۇيگە ارنالعان قولعاپتار مەن موبيلدى تەلەفونداردان باستاپ، اۆياتسيا ونەركاسىبى مەن اسپالى كوپىرلەردىڭ قۇرىلىمىندا كەڭىنەن قولدانىلادى. جالپى ستەفاني كۆولەكتىڭ ونەرتابىسى XX عاسىردىڭ ەڭ ماڭىزدى عىلىمي جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى سانالادى.

24.kz