الەمدەگى ەڭ الىپ ايسبەرگ ەرىپ جاتىر: ودان قانداي قاۋىپ بار؟
استانا. قازاقپارات - الەمدەگى ەڭ ءىرى ءارى ەڭ ۇزاق ۋاقىت ساقتالعان ايسبەرگتەردىڭ ءبىرى - A-23A جۋىق ارادا تولىقتاي جويىلۋى مۇمكىن.
عالىمداردىڭ بولجامىنشا، ول الداعى بىرنەشە اپتادا ەرىپ كەتۋى ىقتيمال، دەپ حابارلايدى El.kz ينتەرنەت پورتالى.
بۇعان ايسبەرگتىڭ وڭتۇستىك جارتىشاردىڭ جىلى سۋىنا قاراي جىلجۋى، ال بۇل ايماقتا قازىر جاز مەزگىلىنىڭ باستالۋى اسەر ەتىپ وتىر.
NASA دەرەكتەرىنە سايكەس، A-23A سوڭعى ۋاقىتتا ايتارلىقتاي وزگەرگەن: ايسبەرگتىڭ بەتىندە ەرىگەن سۋدان پايدا بولعان كوگىلدىر داقتار بايقالىپ، قۇرىلىمدىق السىرەۋ بەلگىلەرى انىق كورىنە باستاعان. قازىرگى تاڭدا ونىڭ اۋدانى شامامەن 1,2 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى.
ايسبەرگ نەگە تەز ەرىپ جاتىر؟
CTV News مالىمەتىنشە، A-23A قازىر وڭتۇستىك گەورگيا ارالىنا جاقىن ماڭدا، وڭتۇستىك امەريكانىڭ ەڭ شەتكى تۇسىندا درەيف جاساپ ءجۇر. بۇل وڭىردە اۋا مەن سۋ تەمپەراتۋراسى جاز مەزگىلىندە ايتارلىقتاي جوعارىلايدى. قازىرگى تاڭدا ايسبەرگ شامامەن 3 گرادۋس تەمپەراتۋراداعى سۋدا ورنالاسقان، ال مۇنداي جاعداي مۇزدىڭ ەرۋ پروتسەسىن بىرنەشە ەسە جىلدامداتادى.
2025-جىلدىڭ جەلتوقسانىندا NASA جاريالاعان سپۋتنيكتىك سۋرەتتەر ايسبەرگتىڭ بەتىندە كولەمدى ەرىگەن سۋ كولدەرىنىڭ پايدا بولعانىن كورسەتتى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل كولدەردەگى سۋدىڭ سالماعى مۇز قاباتىنداعى جارىقتاردى كەڭەيتىپ، ايسبەرگتىڭ ىشكى قۇرىلىمىن السىرەتكەن.
سونىمەن قاتار سپۋتنيكتەر A-23A بەتىندە كوك جانە اق جولاقتاردىڭ كەزەكتەسىپ ورنالاسقانىن انىقتاعان. ا ق ش ۇلتتىق قار مەن مۇز دەرەكتەرى ورتالىعىنىڭ اعا عالىمى ۋولت مەيەردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، بۇل ىزدەر جۇزدەگەن جىل بۇرىن ايسبەرگ ءالى ءىرى انتاركتيكالىق مۇزدىقتىڭ ءبىر بولىگى بولعان كەزدە قالىپتاسقان.
بۇل جولاقتار مۇز اعىسىنىڭ باعىتىمەن پايدا بولىپ، ۇساق ويىقتار تۇزىلگەن. قازىر سول قۇرىلىمدار ەرىگەن سۋدىڭ قوزعالىسىن كۇشەيتىپ وتىر، - دەيدى ۋولت مەيەر.
NASA سونداي-اق ايسبەرگ شەتىندە جارىق پايدا بولىپ، ەرىگەن سۋدىڭ تىكەلەي مۇحيتقا اعىپ جاتقانىن تىركەگەن. عالىمدار مۇنى A-23A- نىڭ تولىقتاي بولشەكتەنۋىنىڭ ايقىن بەلگىسى دەپ باعالاپ وتىر.
40 جىلدىق تاريح: الىپ مۇز قالاي كىشىرەيدى؟
A-23A ايسبەرگىنىڭ تاريحى 1986-جىلى، ول باتىس انتاركتيدا جاعالاۋىنداعى فيلحنەر-روننە مۇز سورەسىنەن ءبولىنىپ شىققان ساتتەن باستالادى. ۇزاق جىل بويى ايسبەرگ ۋەددەلل تەڭىزىنىڭ تاياز بولىگىندە تۇرىپ قالىپ، قوزعالىسسىز جاتقان.
تەك 2020-جىلى A-23A ورنىنان قوزعالىپ، اشىق مۇحيتقا بەت الدى. 2023-جىلدىڭ شىلدەسىندە ونىڭ ايىنا شامامەن 150 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جىلجي باستاعانى بەلگىلى بولدى. الايدا 2024-جىلدىڭ تامىزىندا ايسبەرگ مۇحيت قۇيىنىنا تىرەلىپ، ۋاقىتشا توقتاپ قالعان. اركتيكالىق جانە انتاركتيكالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ (ا ا ع ز ي) عالىمدارى سول كەزدە ايسبەرگ انتاركتيكالىق اينالما اعىس اسەرىنەن تولىق جويىلعانعا دەيىن اينالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقان.
دەگەنمەن الىپ مۇز ماسساسى بۇل «تۇزاقتان» شىعىپ، قوزعالىسىن قايتا جالعاستىردى. ا ا ع ز ي دەرەگىنشە، ءبىر عانا جاز مەزگىلىندە A-23A شامامەن 1000 شارشى شاقىرىم اۋماعىن جوعالتىپ، بىرنەشە بولىككە بولىنگەن. ناتيجەسىندە ايسبەرگ باستاپقى 4 مىڭ شارشى شاقىرىمنان نەبارى 1,2 مىڭ شارشى شاقىرىمعا دەيىن كىشىرەيدى. بۇل - ونىڭ اۋماعىنىڭ 36 پايىزعا قىسقارعانىن بىلدىرەدى.
2020-جىلى ايسبەرگتىڭ سالماعى 1 تريلليون توننا دەپ باعالانعان. الايدا 2025-جىلدىڭ سوڭىنا قاراي ول ايتارلىقتاي جۇقارىپ، كولەمى كىشىرەيدى
عىلىمي جانە ەكولوگيالىق ماڭىزى
A-23A اتلانت مۇحيتىندا ەرىگەن العاشقى ايسبەرگ ەمەس. عالىمدار بۇل ايماقتى بەيرەسمي تۇردە «ايسبەرگتەر زيراتى» دەپ اتايدى. سوعان قاراماستان A-23A- نىڭ 40 جىلعا جۋىق ساپارى عىلىم ءۇشىن اسا قۇندى دەرەكتەر بەردى. ول «سۋپەرايسبەرگتەردىڭ» قالاي قوزعالىپ، قالاي ىدىرايتىنىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەردى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي ءىرى مۇز ماسساسىنىڭ جويىلۋى:
تەڭىز دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىن جىلدامداتۋى،
مۇحيت اعىسىنىڭ باعىتىن وزگەرتۋى،
تەڭىز ەكوجۇيەسىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
NASA مەن ا ا ع ز ي عالىمدارى A-23A- نىڭ سوڭعى كەزەڭىن مۇقيات باقىلاپ وتىر. سوڭعى مالىمەتتەرگە سايكەس، ايسبەرگ ءقازىر وڭتۇستىك گەورگيا ارالىنان شامامەن 70 شاقىرىم سولتۇستىكتە ورنالاسقان جانە سوڭعى ءۇش ايدا 930 شاقىرىمدى ەڭسەرگەن.
عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، اۋا مەن سۋ تەمپەراتۋراسىنىڭ جوعارىلاۋى، ودان قالدى ايسبەرگتىڭ جىلى اعىپەن قوزعالۋى ونىڭ جويىلۋ پروتسەسىن تەزدەتەدى. وسىلايشا، A-23A جاقىن ارادا تولىقتاي ەرىپ، انتاركتيدادان باستالعان 40 جىلدىق تاريحى اياقتالماق.
ماماندار بۇل ۇدەرىستى كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ ايقىن كورىنىسى رەتىندە باعالاپ وتىر. ال الىنعان دەرەكتەر بولاشاقتاعى مۇزدىقتاردىڭ تاعدىرىن بولجاۋعا جانە ونىڭ سالدارىن الدىن الا باعامداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
