الەمدەگى ەڭ الىپ 5 جىلان: تاڭعالدىرار دەرەكتەر
ادامزات ەجەلدەن-اق الىپ جىلاندارعا قىزىعىپ، ولاردى ميفتەر مەن اڭىزدارعا ارقاۋ ەتكەن. بۇگىندە دە ينتەرنەت كەڭىستىگىندە «الىپ جىلان» تاقىرىبى تالايلاردى ەلىكتىرەدى. الەمدەگى ەڭ ءىرى جىلانداردىڭ كەيبىرى بويىمەن، كەيبىرى سالماعىمەن رەكورد ورناتىپ، ءارى ۇرەي، ءارى تاڭدانىس تۋدىرادى.
1. تورلى پيتون
جەردەگى ەڭ ۇزىن جىلان. ورتاشا ۇزىندىعى - 4-8 مەتر. رەسمي تۇردە تىركەلگەن رەكورد - 7,9 مەتر (سامانتا ەسىمدى پيتون). سۋدا دا، قۇرلىقتا دا ەركىن قوزعالىپ، كوبىنە ادام قونىسىنا جاقىن جۇرەدى.
2. جاسىل اناكوندا
الەمدەگى ەڭ اۋىر جىلان. ۇزىندىعى 5-7 مەتر، كەيدە 8,5 مەترگە جەتەدى. سالماعى 200 كەلىگە جۋىق، ال 2024 -جىلى ەكۆادوردا 500 كەلىلىك الىپ اناكوندا تابىلعانى حابارلاندى. امازونكا وزەنىنىڭ باتپاقتارىندا مەكەندەيدى، سۋدا تىعىلىپ، ولجاسىن قاپىدا ۇستايدى.
3. قارا (قوڭىر) جولبارىس پيتونى
وڭتۇستىك- شىعىس ازيادا تارالعان. ۇزىندىعى 5-6 مەترگە دەيىن جەتەدى. سەتچاتىي پيتوننان قىسقالاۋ بولعانىمەن، دەنەسى سالماقتىراق. زووپاركتەر مەن جەكە كوللەكسيالاردا ءجيى كەزدەسەدى.
4. ءۇندى پيتونى
جولبارىس پيتونىنا جاقىن تۋىس. ۇزىندىعى - ورتا ەسەپپەن 3,5-4 مەتر، كەيدە 5-6 مەترگە دەيىن وسەدى. تەرىسىنىڭ ءتۇسى ءۇشىن ءجيى قىرعىنعا ۇشىرايدى. قازىرگى كەزدە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار تۇرلەردىڭ قاتارىنا كىرەدى.
5. افريكالىق تاس پيتون
افريكاداعى ەڭ ءىرى ۋسىز جىلان. ۇزىندىعى 5- 6 مەترگە جەتەدى. كەيدە اگرەسسيۆتى مىنەز كورسەتىپ، سيرەك بولسا دا ادامعا شابۋىل جاساعان جاعدايلار تىركەلگەن. جەردە دە، سۋدا دا، اعاشتا دا ەركىن قوزعالادى.
قىزىقتى دەرەكتەر:
- جىلاننىڭ جاق سۇيەكتەرى ەرەكشە ەلاستيكالىق بايلانىسپەن جالعاسقان، سوندىقتان ول باسىنان الدەقايدا ۇلكەن ولجانى جۇتا الادى. اناكوندا، مىسالى، كاپيبارا مەن كايمانعا دەيىن اۋلاي الادى.
- الىپ جىلانداردىڭ ەجەلگى اتاسى Titanoboa شامامەن 60 ميلليون جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن. ونىڭ ۇزىندىعى 15 مەترگە، سالماعى 1 تونناعا جەتكەن.
- قوماعاي اس ىشكەن سوڭ جىلاننىڭ قۇرساق تەرىسى مولدىرلەنەدى، ىشىندەگى ولجاسىن سىرتتان كورۋگە بولادى.
- تابيعاتتا الىپ جىلانداردى زەرتتەۋ قيىن، ويتكەنى ولار وتە جاسىرىن تىرشىلىك ەتەدى.
- قولدا وسىرىلگەن پيتوندار مەن اناكوندالار 25- 30 جىلعا دەيىن ءومىر سۇرە الادى.
- بارلىق ءىرى جىلان ۋسىز، ولار ولجاسىن بۋىندىرىپ تۇنشىقتىرادى.
- الىپ جىلاندار نەگىزىنەن تروپيكالىق ايماقتاردا، وڭتۇستىك امەريكا، افريكا مەن وڭتۇستىك- شىعىس ازيا ورماندارى مەن باتپاقتارىندا تارالعان.
