الەمدە جابايى اڭداردىڭ ساۋداسى قىزىپ تۇر

ا ق ش ميللياردتاعان جانۋاردىڭ 30 مىڭعا جۋىق ءتۇرىن ەكسپورتتايدى. ونىڭ ىشىندە جولبارىستان باستاپ ءىرىلى- ۇساقتى جاندىكتەر دە بار. ەندىگى ماسەلە اقشا جۇرگەن جەردە ۇرلىق- قارلىق كوبەيەدى.

ساۋدا- ساتتىقتىڭ كەسىرىنەن كەيبىر پوپۋلياتسيا تۇرلەرى جويىلۋدىڭ الدىندا تۇر. تابيعات قورعاۋشىلار مەن ەكولوگتار وسىلاي دەپ دابىل قاعادى. دەگەنمەن بۇل اڭشىلىق تا، ساياتشىلىق تا ەمەس. زاڭدى جولمەن جاسالاتىن ساۋدا- ساتتىق. ءبىراق ماماندار ونىڭ قورشاعان ورتاعا كەلەر زالالى بارىن جاسىرمايدى. الەمدە ەڭ كوپ ساتىلاتىن اڭ - قاراكۇزەن كەيىنگى 22 جىل ىشىندە امەريكادان وزگە ەلدەرگە زاڭدى تۇردە 2,85 ميلليارد اڭنىڭ 30 مىڭنان استام ءتۇرى ساتىلعان. اسىرەسە جىلان، ورمەكشى، بالىق، مايمىلدار مەن جولبارىسقا سۇرانىس جوعارى.

 مىڭداعانى زووباقتار مەن اكۆاريۋمدەر ءۇشىن، قالعانى ءتۇرلى سالادا الۋان ءتۇرلى ماقساتتا قولدانالادى. ماسەلەن، قاراكۇزەن - الەم بويىنشا ەڭ كوپ ساتىلاتىن اڭ ءتۇرى. جىل سايىن 48 ميلليونى زاڭدى تۇردە ەكسپورتتالادى. ولاردىڭ %2,8 جابايى تۇردە اۋلانادى، قالعانى فەرمالاردا وسىرىلەدى. دانيا، نورۆەگيا، فينليانديا، نيدەرلاند، بالتىق جاعالاۋى، رەسەي، كانادا جانە اقش سىندى ەلدەر ءۇشىن كۇزەن ساۋداسى - ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سەكتورى. جالپى جىل سايىن الەمدە 50 ميلليونداي كۇزەن تەرىسى وڭدەلەدى. باعالى بولعاندىقتان، ءسان الەمىندە، تەرى وڭدەۋ سالاسىندا كەڭىنەن قولدانىلادى.

 ەليس بليۋ- ماكلەندون، تەحاس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كلينيكالىق-ۆەتەرينارلىق ءبولىمىنىڭ دوتسەنتى:

 - ادامدار جويىلىپ كەتۋ قاۋپى تونگەن تۇرلەرگە قامقورلىق جاساۋى ءتيىس. ويتكەنى ءبىز بۇل جانۋارلاردىڭ كەلەسى مىڭداعان نەمەسە ميلليونداعان جىلدار بويى بولاشاق ۇرپاققا امان قالۋى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋىمىز كەرەك.

كەيىنگى جىلدارى اڭ تەرىسىنىڭ ءوندىرىسى ازايىپ كەلەدى. وعان سەبەپ COVID-19 بەن قۇس تۇماۋى. سالدارىنان سۇرانىس ازايعان. وسىدان 2 جىل بۇرىن ەۋروپا ەلدەرىندە ءوندىرىس كولەمى %30 كە تومەندەدى. جالپى الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلىندە جابايى اڭنىڭ تەرىسىن وڭدەۋگە تىيىم سالىنعان. ماسەلەن، جاپونيادا وسىدان 8 جىل بۇرىن بارلىق تەرى وڭدەۋ قوجالىقتارى جابىلدى. ال ءۇندىستاندا قاراكۇزەن، تۇلكى جانە شينشيللانىڭ تەرىسىن وڭدەۋگە بولمايدى. جانۋار تەرىسىن وڭدەۋگە تىيىم ەڭ الدىمەن ولاردى قىرىپ- جويۋدان ساقتاۋ ءۇشىن قاجەت.

ماكاكا تاجىريبە جاساۋعا پايدالانىلادى ال مەديتسينا سالاسىندا ماكاكا مايمىلى - تاپتىرماس جانۋار. ول كوبىنە ەكسپەريمەنت جاساۋ ءۇشىن اۋلانادى. قان قۇيۋ كەزىندە ەسكەرىلەتىن رەزۋس- فاكتور وسى ماكاك- رەزۋس مايمىلىنان تابىلعاندىقتان سولاي اتالعان. ادامعا ۇقساس بۇل مايمىل ءتۇرىنىڭ ەڭ ءىرى ەكسپورتاتتاۋشىسى - شىعىس افريكاداعى ماۆريكي ەلى. جىل سايىن 10 مىڭ پريماتقا دەيىن ا ق ش پەن ەۋروپاعا ساتىلادى. ماكاكالار ادامدارمەن تىعىز بايلانىسقا تۇسە الادى. مەديتسينالىق ماسەلەلەر بويىنشا مالىمەتتەر بەرۋگە كومەكتەسەدى. مىسالى، ماكاكاداعى ەكسپەريمەنتتىك سىناقتار زەرتتەۋشىلەرگە ج ي ت س، تۇماۋ، شەشەك جانە گەپاتيت سياقتى ءبىرقاتار جۇقپالى اۋرۋعا قارسى جاڭا پرەپاراتتار مەن ۆاكتسينالاردىڭ تيىمدىلىگىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەردى.

امەريكادا جولبارىس ازايدى

جاپان دالانى جورتىپ جۇرەتىن جولبارىستى توردا قاماپ ۇستاۋ قانشالىقتى دۇرىس؟ رەسمي دەرەك بويىنشا قازىر ا ق ش- تىڭ جابايى تابيعاتىندا تەك 3 مىڭعا جۋىق جولبارىس قالعان. 20 مىڭنان استامى زووباقتاردا مەكەندەيدى. ال 5 مىڭدايىن ءۇي جانۋارى رەتىندە قولدا ۇستايتىندار بار. بۇل رەتتە ماماندار جابايى اڭداردىڭ ساۋداسى بيولوگيالىق ارتۇرلىلىكتىڭ جوعالۋىنا جانە سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەردىڭ پوپۋلياتسياسىنىڭ ازايۋىنا اكەلەتىنىن ايتادى.

«بۇل جىرتقىشتار ءوز تۇرلەرىنىڭ بارلىق التى پوپۋلياتسياسىنىڭ گەندەرىن الىپ جۇرەدى. ينبريدينگتىڭ تومەن دەڭگەيىنە جانە زياندى مۋتاتسيالارعا قاراماستان جولبارىستاردىڭ گەنەتيكالىق ارتۇرلىلىگى ولاردىڭ جابايى تۋىستارىنان جوعارى بولمادى. ولاردا بىرەگەي گەنەتيكالىق نۇسقالاردىڭ از عانا بولىگى انىقتالدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ۇيلەردە تۇراتىن جولبارىستار جابايى پوپۋلياتسيالاردىڭ گەنوفوندىن بايىتۋعا كومەكتەسپەيتىنىن كورسەتەدى» - «Proceedings of the National Academy of Sciences» جۋرنالى.

https://24.kz