الماتىعا مۇستافانىڭ قازاسىنا كەلگەن ۇستازى اۋەجايدا «مۇستافا قايدا؟» دەپ سۇرادى - بەكسەيىت تۇلكيەۆ
استانا. قازاقپارات - قازاق ەلىنە جۇرەگىن ۇستاپ الىپ- ۇشىپ جەتكەن، قازاقستان تاەكۆوندوسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى، اتاقتى جاتتىقتىرۋشى مۇستافا وزتۇرىكتىڭ ءولىمنىڭ قۇپياسى ءالى اشىلعان جوق. كەزىندە ونىڭ سىرىن اشامىن دەپ ءجۇرىپ جان دوسى بەكسەيىت تۇلكيەۆ تە قاسكويلەر قولىنان قازا بولدى.
دەسە دە، ول مۇستافا دوسى جايلى شاعىن بولسىن ەستەلىك-سۇحبات بەرىپ ۇلگەرىپتى. «انا ءتىلى» گازەتىندە شىعىپ، كەيىننەن «اڭىز ادام» جۋرنالىندا باسىلعان بۇل سۇحباتتى قايتا جاريالاپ وتىرمىز.
- مۇستافامەن قالاي تانىستىڭىز؟
- گەرمانيادا تۇراتىن ايعالي دەگەن جىگىتپەن اسىلبەك دوسىم تانىستىردى. سودان جول ءتۇسىپ، گەرمانياعا بارايىن (80-جىلداردىڭ سوڭى). شىعىس بەرليندە، درەزدەن گالەرەياسىن ارالاپ ءجۇرىپ، باتىس بەرليننەن كەلگەن فازىل، ارسىلان دەگەن ەكى جىگىتپەن تانىستىق. سوندا كافەدە تاماقتانىپ وتىرىپ ارسىلان: «بەكسەيىت، سەنىڭ تۇلعاڭا قاراپ، بايقايمىن، سپورتشىسىڭ-اۋ؟» دەدى. «ءيا، كاراتەمەن، ۋ-شۋمەن اينالىسامىن». «وسىندا مۇستافا وزتۇرىك دەگەن دۇنيە جۇزىنە اتى جايىلعان قازاق بار». «ويباي-اۋ، تانىستىرساڭشى، كەز-كەلگەن ورىس، قىتايدىڭ ارتىنان ءجۇرمىز عوي» دەگەنمىن...
تۇندە ايعاليدىڭ ۇيىنە مۇستافا قوڭىراۋ شالىپ، مەنى سۇرادى. قىسقاسى، تانىستىعىمىزدىڭ حيكاياتى مول. دەگەنمەن، ءجۇز كورىسە الماي، سىرتتاي دوس بولىپ كوپ جۇردىك. بۇل 1989 -جىل ەدى. سول جولى تالعات تەمەنوۆتىڭ «ادامدار اراسىنداعى بولتىرىك» فيلمى جۇلدە الىپ، فرانكفۋرتكە بارماقشى بولدى. «و جاقتا تانىس بار ما؟» دەگەن سوڭ، قۋانا-قۋانا مۇستافانىڭ مەكەن-جايىن بەردىم. سول ەكى ارادا ءباشىر جاڭالتاي دەگەن جىگىتتىڭ ۇيىنە، تۇركياعا اتام ەكەۋمىز باردىق. ءباشىردىڭ ۇيىنە قاراما- قارسى مۇستافانىڭ اناسى تۇرادى ەكەن. مۇستافانىڭ ءۇش جاسار قىزى اسىلحان، اناسىنىڭ ارقاسىنان تۇسپەيدى-اق. ارالاسىپ-قۇرالاسىپ كەتتىك. ءۇش اي بويى مۇستافا مەكتەبىندە تاەكۆوندونى مەڭگەردىم. سول جولى مۇستافا ماعان تالعاتتان «6-دان «قارا بەلبەۋدىڭ» يەگەرى» دەگەن ديپلوم بەرىپ جىبەرىپتى. سويتسەم، مۇستافانىڭ تۇركياداعى شاكىرتى: «بەكسەيىت التىنشى داننىڭ تالاپتارىن تۇگەل ورىندادى، «قارا بەلبەۋگە» لايىق» دەپ بايانداپتى.
ارتىنشا 1989 -جىلى سەرىك ءابدىراحمانوۆ گەرمانياعا بارىپ كەلگەننەن كەيىن مۇستافانى مەملەكەت اتىنان الماتىعا شاقىرتىپ، ونى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ماسكەۋدە كۇتىپ الدى. مەن ول كەزدە تۇركيادا ەدىم، جەدەل ۇشىپ جەتتىم. سونىمەن، قايران مەنىڭ مۇستافا دوسىم، سول جولى التىنشى دان، «قارا بەلبەۋدى» تاقتى. جانە سەرىكتىڭ اسقار ءابدىراحمانوۆ دەگەن ىنىسىنە تاقتى.
- مۇستافانىڭ وتباسىن بىلەدى ەكەنسىز. ۇلى ءوزىنىڭ جولىن قۋدى ما؟
- جوق. كەرىسىنشە، ۇلى سۋرەتكە، كەسكىندەمە ونەرىنە اسا قۇشتار. مۇستافا ايتادى: «بەكسەيىت، وسى بالادان تاەكۆوندوشى شىعارامىن با» دەپ قارا تەر بولدىم، تۇك ونبەيدى. «بەكسەيت اعام سياقتى سۋرەتشى بولام» دەپ وتىر. باۋليسىڭ با، قايتەسىڭ؟» اماندىق بولسا، كامەلەتكە جەتكەن سوڭ، يمانعالي بار، باسقامىز بار، سۋرەتشىلىككە وقىتىپ، تاربيەلەيمىز عوي. ايتپاقشى، 1993 -جىلى وسىندا كەلگەنىندە ول بالا بەتى جىلتىر، ادەمى تاستار جيناپ اكەتىپ ەدى، سونى بوياپ، بەتىنە جىلقى، كيىز ءۇيدىڭ سۋرەتتەرىن سالىپ مەكتەپكە، 15-20، 50-100 ماركادان ساتىپ، سودان تۇسكەن اقشاسىنا كانيكۋلدا اۆسترياعا، ۆەنەتسياعا بارىپ كەلىپتى.
- تاەكۆوندو تۋرالى اڭگىمە مۇستافا توڭىرەگىندە شىعىپ جاتىر عوي. مۇستافانىڭ ءومىرىنىڭ اقىرىنا دەيىن جانىندا بولدىڭىز...
- «اجالىنا نە سەبەپ؟» دەپ سۇراماقشىسىز عوي ءسىز دە. ەڭ اۋەلى بوزداقتىڭ اجالىنا دارىگەرلەردىڭ قاتە قويعان دياگنوزى سەبەپ. «جانىڭدا جۇرگەن جان ەدى» دەپ، كوپ ادام مەنەن وسىنى سۇرايدى. مەن مىنانى ايتايىن، «جانىن الىپ قالسام» دەپ جان ۇشىرعانىمدى اللا دا بىلەدى، ادام دا بىلەدى. قالاي بولعاندا دا مۇستافا ءولىمى جۇمباق... ءبىر جولى ماقسۇت نارىكبايەۆ اعامىز بار، مۇستافا ءبارىمىز التىنەمەلدە دەمالعانبىز. سول جولى قۇلاندار ءۇيىرىن الىستان دۇربىمەن قاراپ قىزىقتادى. نەگە ەكەنىن، مۇستافا: «ويپىرماي، مىنا قۇلاندار انا دۇنيەدەن قاراپ تۇرعانداي عوي...» دەگەنى بار. ءمان بەرمەپپىز، سودان ءوزى دە كوپ ۇزاعان جوق...
مۇستافا قايتىس بولعاندا ۇستازى، 9-دان يەگەرى حونگ سان ني مەن ونىڭ ۇستازى پاك حي مان ارنايى قازاقستانعا، الماتىعا كەلدى. ءدال ۋاقىتىندا حابار تيمەي قالعان ەكەن (امەريكادا بوپتى). 3 ايدان سوڭ كەلدى. اۋەجايدا قارسى العانىمدا مۇستافانىڭ ۇستازى مەنەن ابايلاپ قانا، سونشالىقتى زور ۇمىتپەن، جايلاپ: «مۇستافا قايدا؟» دەدى... مەن: «مۇستافا جوق» دەگەنىمدە، ەسەڭگىرەپ، ەداۋىر تۇردى. سويتسە، جول بويى: «اپىرماي، بۇل حابار جاڭىلىس بولعاي، شاكىرتىم الماتىدا امان-ەسەن جۇرگەي» دەپ قۇدايدان تىلەپ كەلىپتى...
- ۇستازدارىنىڭ ۇلتى كارىس بولسا دا، قازاققا سونشاما ءىلتيپاتتى ەكەن عوي.
- ءىلتيپاتتى بولعاندا قانداي، وسىندا ءۇش جىلدان بەرى قازاق بالالارىن تاەكۆوندوعا تەگىن ۇيرەتىپ جاتقان كارىس ازاماتى بار. وعان اقشانى وڭتۇستىك كورەيا ۇكىمەتى ءوزى تولەپ وتىر. قازاققا قۇرمەتى سونداي، ءوز اتىن ادىلەت، ايەلىنىڭ اتىن ايگۇل، بالالارىنىڭ اتىن شىڭعىس، سابىر دەپ وزگەرتىپ الدى، وتكەن جولى گونكونگكە جارىسقا بارعانىمدا قازاق بالالارىنا، شاكىرتتەرىنە ۇرسىپ جاتىر: «ءاي دەر اجە، قوي دەر قوجا جوق» ، بەت-بەتىمەن لاعىپ كەتتىڭدەر» دەپ، كادىمگى ءوزىنىڭ قازاق قانداسى سياقتى جاناشىرلىقپەن جونگە سالىپ جاتىر.
ءوزى 2 اق ايدا تاپ- تازا قازاقشا سويلەپ كەتتى. سويتسە، ءبىزدىڭ «بۇزىقتار» جارىس الدىندا ادىلەت ۇستازىنان سۇرانباي كەتىپ قالىپتى. قازاق ماقالىن ورىندى پايدالانعان جەرىن قاراي گور ءوزىنىڭ. ادىلەتتىڭ ۇستازى كيم دەگەن ازامات - قازاقستان تاەكۆوندو فەدەراتسياسىنىڭ تەحنيك ديرەكتورى. سول كەزدە وڭتۇستىك كورەيادا پرەزيدەنت سايلاۋى ءجۇرىپ جاتقان. سول كەزدەگى پرەزيدەنتتىڭ سەنىمدى وكىلىنىڭ ءبىرى وسى كيم بولاتىن. «ەگەر، - دەگەن ول، - وسى پرەزيدەنت قايتا سايلانا قالسا، قازاق تاەكۆوندو فەدەراتسياسىنا وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتى تاراپىنان كومەك جاسايمىن. قۇداي اۋزىنا سالدى ما، وسى كيم تە چجۋن پرەزيدەنت بولىپ سايلاندى.
«انا ءتىلى» گازەتى، 1998 -جىل
ءبىزدىڭ ۆاتساپ كانالىمىزعا جازىلىڭىزدار.
