ابەن مولدانىڭ کەرەمەتتەرى
استانا. قازاقپارات - شالقار اۋدانىندا ءومىر سۇرگەن ابەن مولدانىڭ (شىن ەسىمى ءابدىحالىق، 1881-1967 ج ج.) نەبىر كەرەمەتتەرىن ەل ىشى ءالى كۇنگە دەيىن جىر قىلادى.
وكىنىشكە قاراي، ول باقسىلىق مەكتەپتىڭ، الدە سوپىلىق مەكتەپتىڭ وكىلى بولدى ما، ۇستازدارى كىمدەر، كىمدى ءپىر تۇتتى، قانداي ورتامەن ارالاستى دەگەن سۇراققا جاۋاپ جوق. زامانىنا بايلانىستى ايتىلماي قالعان جايتتار كوپ. تىلسىم دۇنيەمەن تىكەلەي بايلانىستا ءومىر سۇرگەن مولدانىڭ تۋعان كەلىنى، اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىنى، 76 جاستاعى اقالتىن ساپينادان مىنا جايتتاردى بىلدىك:
- مەن 1957- جىلى 19 جاسىمدا شالقار اۋدانى توعىز ستانساسىنا كەلىن بولىپ ءتۇستىم. اتالارىمىز - ءابدىقادىر، ءابدىحالىق، ءازىرحالىق، ءابدىرازاق دەگەن ءتورت اعايىندى كىسىلەر. بۇل كىسىلەر ەكى-ەكىدەن ءبولىنىپ، بىرگە تۇردى.
اۋليە اتام (ابەن مولدا-ب.س) قايىن اتامنىڭ باۋىرى، بىزبەن بىرگە. ەكى بولمەلى قورجىن ۇيدەمىز. قايىن ەنەم مەن بارعاسىن ءۇش جارىم جىلدان سوڭ اۋىرىپ ومىردەن ءوتتى. اۋليە اتامنىڭ وتباسى بولمادى. جاس كەزىندە سۇلۋ قىزعا ۇيلەنگەنىمەن، كوپ تۇرماعانىن بىلەم. ايەلى قىز بالا بوسانىپ، ول شەتىنەيدى. كوپ كەشىكپەي ايەلىنىڭ ءوزى دە قايتىس بولعان. اتام سودان بەرى ۇيلەنبەپتى.
اۋليە اتامنىڭ شەشەسى ادۋىندى دا ايباتتى بايبىشە بولسا كەرەك. اۋىل ارالاپ بالاسىنا قىز تاڭدايدى. ول كەزدە 30 ءۇي ءبىر اۋىل بولىپ بولەك-بولەك وتىرادى. كورگەن قىزداردى جاراتپايدى. ءبىر اۋىلعا جەتكەندە: «جىندى بالاڭا بەرەتىن قىزىم جوق» دەگەندى ەستيدى. سول اۋىلدىڭ اقساقالى «ول جىندى ەمەس، اۋليە بالا. ءۇيىڭ امان قالسىن دەسەڭ، قىزىڭدى بەر» دەيدى.
اجەم سۇلۋ قىزدى اق تۇيەگە مىنگىزىپ الىپ قايتقان. كەلىنشەگى كۇندە تاڭەرتەڭ وزەنگە كەلىپ بەتى-قولىن جۋاتىن بولسا كەرەك. سودان ءبىر كۇنى قولىن شورتان تىستەپ العاندا، ول قولىن قاپقان شورتانمەن ۇيگە كەلگەن.
... اتام جىڭىشكەلەۋ كەلگەن، كىشكەنە بويلى، يىعى ەڭكىشتەۋ، بەتى سوپاقشا، ادەمىشە كەلگەن كىسى ەدى. مۇرنى ەرەكشە، تۋرا گرۋزيندەردىڭ مۇرنىنداي. ۇستىنە كەڭ قولتىق اق كويلەك، اق دامبال، اياعىنا گالوش كيەدى. ناماز وقيدى. كيىمدى اق ءسۇپىدان ءوزىم تىگىپ بەرەمىن. كۇي تاڭدامايدى، ءبىر كەسە سورپاعا، نە سۇتكە، نە شايعا ناندى ۇساقتاپ تۋراپ ەزىپ جەيدى. بار قورەگى وسى.
توعىزدىڭ كۇنشىعىس بەتىندە كىشىقۇم دەگەن جەر بار، سول جاقتاعى اتا-بابا قورىمىن ارالاپ كەتەدى. اي جۇرەدى، ەكى اي جۇرەدى. ەلسىزگە كەتەتىنىن بىلەمىز، قۇم اراسىنا كەتەتىنىن بىلەمىز. كەتەرىندە قولىنا ۇيدەن ەكى ءتۇيىر نان الادى. سودان اي جارىمداپ ءجۇرىپ، ۇيگە قالجىراپ ازەر جەتكەندە، الگى ناننىڭ ءبىر سىنىعى مىندەتتى تۇردە قولىندا بولادى.
قايدا بارادى، نە ىستەيدى، شۇقىلاپ سۇرامايمىز. ايتسا ءوزى ايتادى، ايتپاسا بىزدە ءۇن جوق. اللا تاعالا ماعان قانات بىتىرەدى دەيدى، قۇم ءىشىن ارالايتىنىن، قۇمداعى مولالاردى ارالايتىنىن ايتادى. ولىلەرمەن سويلەسەمىن، جامان ۇيدەن ەلسىزدەگى مولاعا تۇنەگەن جاقسى دەيدى.
قىستا دا سولاي، جازدا دا سولاي. اتام ءبىر ساپارىندا قۇم اراسىنداعى مولادان باقيلىق بولعان ءبىر بالانىڭ جىلاعانىن ايتتى. ىزدەۋشىسى جوق، ەشكىمى قالماسا كەرەك.
ءوزىم توعىز ستانساسىندا تەمىر جولدا جۇمىس ىستەدىم، جول قارايمىز، بالا-شاعا جاس.
... توعىز جۇرتى اتامدى تەرىس وقۋدى بىلەدى دەپ ايتاتىن. ول قانداي وقۋ، اتام قاي جەردە كىمدەردەن ءبىلىم الدى، شىنىن ايتسام، مەن بىلمەيمىن. نامازىن قازا قىلمايدى، قولىنا تۇسكەندى جۇرتقا ۇلەستىرىپ كەتە بەرەدى. ءتاسپيىعىن دا بىرەۋگە ۇستاتىپ كەتكەن. ماعان ۇنەمى اللانى اۋزىڭنان تاستاما دەپ وسيەت ايتادى. ەشقاشان مونشاعا بارعان ەمەس. جولامايدى. كەرىسىنشە اعىپ جاتقان وزەن سۋىنا شومىلادى. قىستىڭ قاقاعان ايازىندا دالاداعى سۋعا شومىلىپ جاتقانىن اۋىلدىڭ تالاي ادامى دا كورگەن.
سابىن مەن ءتىس شوتكاسىن دا قولىنا ۇستامادى. ءوزى اعاشتان كەرتىپ جاساعان شوتكاسىن ولە-ولگەنشە پايدالاندى. ازۋ تىستەرىنىڭ بىرەۋى تۇسكەنى بولماسا، باسقا تىستەرى ساۋ ەدى.
ەندى اتامنىڭ كەرەمەتتەرى جونىندە. قانشاما جىل بىرگە تۇرعاندا، ەكى كىسىنى ەمدەپ جازعانى بولماسا، باسقالاي ەمشىلىكپەن اينالىسقانىن كورمەدىم. ءبىر جولى توعىزداعى ستانسا باستىعىنىڭ جاسوسپىرىم ۇلى قىستا دالادا اياعىن ءۇسىتىپ الادى. قاتتى ۇسىگەنى سونشالىق، دارىگەرلەر اياعىن كەسەمىز دەپ جاتقاندا، اتام ءبىر شوپتەرمەن اياعىن بۋلاپ وتىرىپ جازعان. توعىزداعى رازيا دەگەن ايەلدى 60 ءشوپتىڭ تامىرىنىڭ قوسپاسىمەن ەمدەگەن.
بۇل ايەلدىڭ سىرقاتى قىزىق، ۇنەمى ماڭدايىن ەكى قولىمەن قاسيدى دا وتىرادى. قىشىما قوتىر ەمەس. ارتىنان رازيا اتامنىڭ تەمىر جولدىڭ ارعى بەتىندەگى قار ۇستايتىن اعاش قورشاۋدىڭ تاساسىنا اپارىپ وقىعان كەزدە، ماڭدايىنان ەكى ۇلكەن اق قۇرتتىڭ تۇسكەنىن ايتتى. قۇرت بولعاندا، ءبىزدىڭ توعىزدا كەيدە تۇيەلەردىڭ مۇرنىنان اق قۇرتتار تۇسەدى. تۋرا سونداي يرەلەڭدەگەن قۇرت. مەن بىلەتىن ەمشىلىك جايى وسى عانا.
اۋىلىمىزدا قالاعان دەگەن جول بويىن قاراۋشىسى ءبىر كۇنى رەلستەردى تەكسەرىپ، ەلسىزدە كەلە جاتىپ ەكى وركەشى بالاداي تۇيەدە جەلىپ كەلە جاتقان ءبىر كىسىنى الىستان كوزى شالعان. كۇن بوراپ تۇر. ەلسىز دالا. مۇنداي بوراندا ادام جالعىز-جارىم جۇرمەيدى. تاپ سول كەزدە كوز ۇشىنداعى ادامنىڭ مىنگەنى تۇيە ەمەس ارعىماق بولىپ كورىنەدى. قالاعان كوز المايدى. ەندى استىنداعى ارعىماق ەمەس، قوي. قويعا مىنگەن اتام قالاعانعا جەتىپ قالعان. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا قالاعاننىڭ قاسىندا ەسەككە مىنگەن اتام تۇر.
«مەن وسىلاي جۇرەمىن. ەسەككە مىنگەنىم - ادال مەن ارامنىڭ ارالاسقان زامانى عوي قازىر»، - دەيدى جارىقتىق.
توعىزعا تاياۋ جىلان ستانساسىندا تۇراتىن كۇزەمباي ەلسىز دالادا وزەن سۋىنا شومىلىپ جاتقان اتاما كەپ، ۇيىنە شاقىرادى. «شاراپاتىڭدى تيگىز، ۇيىمە كەل»، - دەيدى ول. بالاسى تۇرماي ءجۇر ەكەن. اتام ۇيىنە كەلىپ، توسەك سال دەيدى. كۇزەمبايدىڭ ايەلى جاتقان كورپەنىڭ ءبىر شەتىن ۇستاپ جاتادى. سودان ەرتەڭىنە بالا كوتەرىپ، توعىز ايدان سوڭ قىز بالا تۋادى. ارتىنان ءبىر ۇل، تاعى قىز كوتەرەدى.
ەندى ءبىر بالا كوتەرمەي جۇرگەن اۋىلداعى ءبىر ابىسىنىمىزدىڭ ۇيىنە اتامىز ءوزى بارعانىندا، «جىندى شال قاڭعىپ نە ىستەپ ءجۇر» دەپ الگى كوك دولى ايەل قۋىپ شىققان. كۇندىز بولسا كەرەك، كۇيەۋى ۇيىندە بولماعان. سودان ولاردىڭ باستارى قۋراپ، شاڭىراقتارى ءسونىپ قالدى. اتام ەشقاشان ەشكىمنىڭ ۇيىنە رەتسىز بارعان ەمەس. ول قۇدىرەتتىڭ كۇشىمەن عانا كىرەتىن.
1967 - جىلى جارىقتىق 86 جاسىندا قايتىس بولدى. جەتىسىن جاساۋعا شالقارعا ازىق-تۇلىككە باراتىن بولىپ، توعىزدان 135- تاشكەنت پويىزىنا ءمىندىم. جولسەرىك ساقال-مۇرتتى جاسى ەگدە تارتقان وزبەك شالى ەكەن. ءالى ەسىمدە، اياعىندا ساپتاما ەتىگى بار. سويلەسىپ وتىرىپ، اتامنىڭ قايتىس بولعانىن، ازىق-تۇلىك الۋعا شالقارعا بارا جاتقانىمدى ايتقانىمدا، الگى شال قالت تۇرىپ قالىپ:
«جۇما نامازىنا وسى توعىزدان كىشكەنتاي عانا دومالانعان قازاق شالى باراتىن ەدى. ءبىر جەتى بولدى، سول شال جوق. قايتىس بولعان ەكەن عوي» دەپ وزبەكستانداعى ءبىر مەشىتتىڭ اتىن ايتىپ، بەتىن سيپاپ دۇعا وقىدى. ول مەشىتتىڭ اتىن الگى جولسەرىك وزبەك ايتقان كەزدە، مەن دە اتامنىڭ ءسوزىن ەسكە ءتۇسىردىم. الگى مەشىتتىڭ اتىن اتام اۋزىنان تاستامايتىن. ول - جاقسى جەر، تازا جەر دەيتىن جارىقتىق. تۇڭعىش ۇلىمىز دۇنيەگە كەلگەندە، اتام بالاما وسى مەشىتتىڭ اتىن ەسىم ەتىپ قويدى.
اتام جۇما نامازىندا ىلعي سول جەردە بولادى ەكەن-اۋ. قالاي باردى؟ جۇمادا توعىزداعى، ۇيدە جۇرەتىن اتام قالايشا سول مەزەتتە وزبەكستانداعى مەشىتتەن تابىلدى؟ (بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى ول مەشىتتىڭ اتاۋىن جاريالاۋدى ءجون كورمەدىك - ب.س.). بۇل اتامنىڭ سوڭعى كەرەمەتى ەدى.
جازىپ العان بايان سارسەمبينا، اقتوبە.
«جاس الاش» گازەتى. 2014
