ا ق ش ساراپشىسى قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىندەگى جاڭاشىلدىقتاردى باعالادى
استانا. KAZINFORM - قازاقستانداعى V ۇلتتىق قۇرىلتايدا ۇسىنىلعان باستامالار ساياسي ينستيتۋتتاردى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان باتىل قادام. ول باسقارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، مادەني ءارى قوعامدىق كەڭەس بەرۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
ا ق ش- تاعى The Atlantic Council’s Eurasia Center- ءدىڭ شتاتتان تىس عىلىمي قىزمەتكەرى، ەۋرازيا جونىندەگى ساراپشى مارك تەمنيتسكي Kazinform اگەنتتىگىنىڭ تىلشىسىنە وسىلاي دەپ پىكىر ءبىلدىردى.
ساراپشىنىڭ سوزىنشە، بۇل جاڭاشىلدىقتار قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان ۇزاقمەرزىمدى رەفورمالار باعىتىمەن تولىق ۇندەسەدى.
مارك تەمنيتسكي ءبىر پالاتالى قۇرىلتاي شەشىم قابىلداۋدى وڭايلاتىپ، ەليتالاردىڭ ىقپالىن ازايتاتىنىن ايتادى. مۇنداي قۇرىلىم پرەزيدەنتتىك باسقارۋ جاعدايىندا زاڭ جوبالارىنىڭ جىلدام قابىلدانۋىنا جول اشادى.
ونىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي مودەل سكانديناۆيا ەلدەرىندەگى (دانيا، فينليانديا، يسلانديا، نورۆەگيا، شۆەتسيا) جانە تۇركياداعى تابىستى ءبىر پالاتالى پارلامەنتتەر تاجىريبەسىنە نەگىزدەلگەن. بۇل قازاقستاننىڭ ۋنيتارلىق قۇرىلىمىنا ساي كەلەدى ءارى «قۇرىلتاي» ۇعىمىنىڭ كوشپەلى قوعامداعى كەڭەس قۇرۋ داستۇرىمەن مادەني تۇرعىدا ۇيلەسىم تابۋى ماڭىزدى.
پرەزيدەنت تاعايىندايتىن، ءبىراق پارلامەنت بەكىتەتىن ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگىزۋ سەنات تاراعاننان كەيىن تۋىنداعان ينستيتۋتسيونالدىق ولقىلىقتى جويۋدى كوزدەيدى. بۇل قىزمەت حالىقارالىق وكىلدىك پەن پارلامەنتپەن ءوزارا بايلانىسقا جاۋاپ بەرەدى. سونىمەن قاتار، اتقارۋشى بيلىكتىڭ ۇجىمدىق بەينەسىن قالىپتاستىرىپ، سىرتقى ارەنادا قازاقستاننىڭ ساياسي جۇيەسىن سەنىمدى ەتىپ كورسەتەدى.
تەمنيتسكي بۇل قادام كوپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات جاعدايىندا قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىنىن جەتكىزدى. پرەزيدەنت ءوز وكىلەتىن السىرەتپەي، ءبىر بولىگىن تاپسىرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. مۇنداي تاجىريبە ا ق ش نەمەسە وڭتۇستىك كورەياداعى مودەلدەرگە ۇقساس بولعانىمەن، قازاقستانداعى كۇشتى پرەزيدەنتتىك باسقارۋ كونتەكستى ەسكەرىلگەن.
- مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ كەمەلدەنگەنىن كورسەتەدى جانە استانانى «C5+1» سەكىلدى حالىقارالىق فورماتتار ءۇشىن سەنىمدى ەۋرازيالىق سەرىكتەس رەتىندە تانىتادى، - دەپ اتاپ ءوتتى مارك تەمنيتسكي.
ساراپشى ۇلتتىق قۇرىلتاي مەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن الماستىراتىن حالىق كەڭەسىن قۇرۋ باستاماسىنا دا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قۇرامىنا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردى، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى جانە وڭىرلىك قۇرىلىمداردى بىرىكتىرەتىن 126 مۇشەدەن تۇراتىن بۇل جوعارى كەڭەسشى ورگان كەڭەس بەرۋ تەتىكتەرىن جاڭعىرتادى. سونىمەن قاتار، اسسامبلەياعا بەرىلگەن پارلامەنتتەگى كەپىلدەندىرىلگەن كۆوتالاردى الىپ تاستاۋ سايلاۋعا دەگەن حالىق سەنىمىن كۇشەيتەدى.
- حالىق كەڭەسىنە زاڭ شىعارۋ باستاماسىن بەرۋ ازاماتتىق قوعامنىڭ يدەولوگيا، ىشكى ساياسات جانە كونستيتۋتسيا ماسەلەلەرىنە قاتىسۋىن كۇشەيتەدى. بۇل ۇلتتىق ەگەمەندىككە نۇقسان كەلتىرمەي، كوپەتنوستى مەملەكەتتەگى ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى، - دەدى ساراپشى.
مارك تەمنيتسكيدىڭ پىكىرىنشە، بۇل قۇرىلىم رەسەيدەگى جوعارعى پالاتاعا ۇقساس بولعانىمەن، قازاقستاندا بارشا قوعام وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىنا باسىمدىق بەرىلەدى.
سونداي-اق، كونستيتۋتسيالىق سوت ءتوراعاسى ەلۆيرا ازيموۆا باسقاراتىن كونستيتۋتسيالىق كوميسسيا ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى مەن قوعامدىق ۇيىمداردى قوسىپ، كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەرگە كەڭ قولداۋ تابۋعا جاعداي جاسايدى. بۇل ءىس جۇزىندە كونستيتۋتسيانى قايتا قاراۋمەن تەڭ، ال سوڭىندا وزگەرىستەردى رەفەرەندۋم ارقىلى بەكىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ساراپشى بارلىق ۇسىنىستاردى ءبىرتۇتاس جوباعا بىرىكتىرۋ رەفورمالارعا سەرپىن بەرەدى دەگەن پىكىردە. بۇل چيلي (2020- 2022 ج ج. ) نەمەسە تۋنيس ەلدەرىندەگى ءساتتى تاجىريبەلەرگە ۇقساس. تەحنوكراتيالىق نەگىزدە قۇرىلعان، ءبىراق كەڭ قوعامدىق قاتىسۋدى كوزدەيتىن بۇل ءتاسىل ينستيتۋتسيونالدىق سەنىمدى كۇشەيتەدى. ال بۇل «ادىلەتتى قازاقستان» تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ جانە ەلدەگى رەفورمالاردىڭ ەۋروپا تاراپىنان مويىندالۋى ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
ايتا كەتەيىك، سەنات دەپۋتاتى نۇرلان بەكنازاروۆ كونستيتۋتسيالىق رەفورما جونىندەگى كوميسسيانىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا قۇرىلتاي ءتوراعاسى قازاق ءتىلىن جەتىك ءبىلۋى كەرەكتىگىن ايتتى.
