8-ناۋرىز - حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى مەرەكەسى

استانا. KAZINFORM - بۇگىن ەلىمىزدە 8-ناۋرىز - حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى مەرەكەسى اتالىپ وتەدى.

بۇل مەرەكەنىڭ تاريحى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بۇكىل الەم ەلدەرىن 8 ناۋرىزدى ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى ءۇشىن كۇرەس كۇنى - حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى دەپ جاريالاۋعا شاقىرعان قارارى قابىلدانعانعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيدى. ⅩⅩ عاسىردا كوكتەم، ماحاببات جانە سۇلۋلىق مەرەكەسى بىرتە-بىرتە 8-ناۋرىز مەيرامىنا اينالىپ، بۇگىندە وتباسىندا، ەڭبەك ۇجىمدارىندا كەڭىنەن اتالىپ وتىلە باستادى.

امەريكا قۇرلىعىندا قازىرگى حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى مەرەكەسىنە نەگىز قالاعان ءبىرقاتار وقيعالار ورىن الدى. نيۋ-يوركتىڭ كيىم تىگەتىن فابريكاسى مەن توقىما ونەركاسىبىندە جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەر جالاقىنىڭ تومەندىگى مەن جۇمىس جاعدايىنىڭ ناشارلىعىنا قارسىلىق تانىتىپ، 1857-جىلدىڭ 8-ناۋرىزىندا مانحەتتەن كوشەلەرىنە شەرۋگە شىقتى. 1901-جىلى دا ءدال 8-ناۋرىز كۇنى چيكاگودا تاريحتا العاش رەت ءۇي شارۋاسىنداعى ايەلدەر تاريحتا «قازان بۇلىگى» دەگەن اتاۋمەن قالعان شەرۋدى ۇيىمداستىرعان بولاتىن.

اراعا جەتى جىل سالىپ، 1908-جىلدىڭ 8-ناۋرىزىندا بۇكىل امەريكا قۇرلىعىنىڭ ايەلدەرى «بوس قازان شەرۋىن» ۇيىمداستىرىپ، جالاقىنىڭ كوتەرىلۋىن، ەڭبەك ەتۋ جاعدايىنىڭ جاقسارۋىن جانە ەركەكتەرمەن تەڭ قۇقىلى بولۋدى تالاپ ەتتى. وسىدان كەيىن ا ق ش- تىڭ سولشىلدار پارتياسى ءدال وسى كۇندى ۇلتتىق ايەلدەر كۇنى رەتىندە جاريا ەتكەن بولاتىن. الايدا بۇگىندە بۇل داتا امەريكا قۇرلىعىندا مەرەكە كۇنى رەتىندە سانالمايدى.

بۇرىنعى كەڭەستىك كەڭىستىكتەگى رەسپۋبليكالاردا «8-ناۋرىز» مەرەكەسىنىڭ باستاۋ الۋىنا 1910-جىلى كوپەنگاگەندە وتكەن ەكىنشى حالىقارالىق جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەر كونفەرەنسياسى تۇرتكى بولعان ەدى. ول كەزدە گەرمانيانىڭ سوتسيال-دەموكراتتار پارتياسى ايەلدەر توبىنىڭ كوشباسشىسى ءارى ايەلدەر قۇقىعىن جان تانىمەن قورعاۋشى كلارا تسەتكين 8-ناۋرىز كۇنىن ايەل جىنىسى پرولەتارياتتارىنىڭ دۇنيەگە كەلگەن كۇنى رەتىندە اتاپ ءوتۋ يدەياسىن ۇسىنعان-دى. العاش رەت بۇل كۇندى دانيا، اۆستريا، گەرمانيا جانە شۆەيتساريادا، كەيىننەن باسقا دا ەلدەردە ناۋرىزدىڭ ءارتۇرلى كۇندەرىندە اتاپ وتە باستادى.

8-ناۋرىز رەسمي تۇردە العاش رەت 1913-جىلى پەتەربوردا اتالىپ وتىلە باستادى. الايدا، ەكونوميكالىق احۋالدىڭ قيىندىعىنا بايلانىستى بۇل كۇن كۇنتىزبەدە دەمالىس رەتىندە جاريا ەتىلگەن جوق. ك س ر و- دا 8-ناۋرىز - جۇمىس ىستەمەيتىن دەمالىس كۇنى رەتىندە 1966-جىلدان باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلدى. ايتا كەتەرلىگى، بۇل تۋراسىندا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى جەڭىستىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا 1965-جىلدىڭ 8-مامىرىندا جاريا ەتىلگەن بولاتىن.

قازىرگى ۋاقىتتا بۇل مەيرام بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا ايەلدەر قۇقىعى مەن حالىقارالىق بەيبىتشىلىك ءۇشىن كۇرەستىڭ حالىقارالىق كۇنى رەتىندە اتالىپ وتەدى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستانداعى ايەلدەر سانى 10488074 ادامعا جەتتى.

ولاردىڭ جاسى بويىنشا ۇلەسى مىناداي: 0-15 جاس - 29,1 پايىز، 16-60 جاس - 55,5 پايىز، ال 61 جاستان جوعارى - 15,4 پايىز. ايەلدەردىڭ ورتاشا جاسى - 34,1 جاس، ال كۇتىلەتىن ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى - 79,4 جىل.

ايماقتار بويىنشا ەڭ كوپ ايەلدەر سانى:

- الماتى قالاسىندا - 1,2 ميلليون

- تۇركىستان وبلىسىندا - 1 ميلليون

- استانا قالاسىندا - 803,5 مىڭ

- الماتى وبلىسىندا - 778,5 مىڭ

ەلىمىزدە جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق اراسىنداعى ايەلدەردىڭ ۇلەسى 48 پايىزدى قۇرايدى، ياعني شامامەن 4,4 ميلليون ايەل. جالدامالى جۇمىسشىلار اراسىنداعى ايەلدەردىڭ ۇلەسى 50 پايىز شاماسىندا بولسا، ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن قامتىلعاندار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 45 پايىزعا تەڭ.

2025-جىلعى دەرەكتەرگە سايكەس ەلىمىزدە ءبىر ميلليوننان استام ايەل شاعىن جانە ورتا بيزنەستى باسقارىپ وتىر. بۇل شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ 48,1 پايىزىن قۇرايدى.

ايەلدەر ساۋدانى، قىزمەتتەردى، سۇلۋلىق يندۋسترياسىن، قوعامدىق تاماقتانۋدى، ءبىلىم بەرۋ جوبالارىن، سونداي-اق ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك باستامالاردى باتىل دامىتىپ كەلەدى. ولار ءوڭىر ەكونوميكاسىن نىعايتا ءارى زاماناۋي دامۋ ترەندىن قولداي وتىرىپ، تۇراقتى، تەحنولوگيالىق جانە قوعامداستىققا باعىتتالعان كاسىپورىندار قۇرىپ جاتىر.