ەلەكتروندى جايناماز 2 جىلعى ىزدەنىسىمنىڭ جەمىسى - قىتايدان كەلگەن قانداسىمىز الحانباي ساتىبالدى ۇلى

بۇكىل مۇسىلماندار ءۇشىن اسا قاسيەتتى رامازان ايىندا قازاق ەلىنىڭ اتىن الەمگە الماتىدل تۇراتىن قىتايدان كەلگەن قانداسىمىز الحانباي ساتىبالدى جاڭا ءبىر قىرىنان پاش ەتتى.

ول ناماز وقۋعا نيەت ەتىپ جۇرگەن جاندار ءۇشىن «ەلەكتروندىق جايناماز» شىعارىپ، كوپشىلىكتىڭ العىسىنا بولەندى. بۇل حاباردى ەستىپ، ءبىز ونەرتاپقىش باۋىرىمىزدى ىزدەگەن ەدىك. كەزدەسۋ بىردەن سۇحباتقا ۇلاستى.

- الحانباي باۋىرىم، يگىلىكتى ءىسىڭ بەرەكەلى بولسىن. «ەلەكتروندى جايناماز» يدەياسى قاشان، قالاي پايدا بولعانىن ايتىپ بەرشى؟

-  ءوزىڭىز بىلەسىز مۇسىلمانداردىڭ 5 پارىزىنىڭ ءبىرى سانالاتىن ناماز تەك اراب تىلىندە وقىلادى. نامازعا جىعىلۋدى نيەت ەتىپ جۇرگەن ءبىرقاتار ادامداردان جاتتاي المايمىز، ءتىلىمىز كەلمەيدى، ۇمىتىپ قالامىز دەگەن سوزدەردى ەستيتىنمىن. سونى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن زامان تالابىنا ساي ءبىر نارسە جاساپ شىعارسام دەپ جۇرگەندە 2012 - جىلدىڭ مامىر ايىندا «ەلەكتروندى جايناماز» يدەياسى تۋدى. 2 جىلعى ىزدەنىستەن كەيىن مىنە ءوزىڭىز ونىڭ ناتيجەسىن كورىپ وتىرسىز. بۇل قازاقتىڭ دۇنيەگە تانىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزەتىن جاقسى زاتتاردىڭ بىرەۋى بولادى دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا الام.

- وسىدان 2 جىل بۇرىن مەككەگە قاراتقاندا جارىق بەرەتىن جايناماز جاسالعان ەدى. يدەياڭدى جۇزەگە اسىرۋعا بۇل جاڭالىقتىڭ اسەرى بولعان جوق پا؟

-  مەن ول تۋرالى بىلمەيدى ەكەنمىن. ودان حابارىم بولماعاندىقتان يدەيانى جۇزەگە اسىرۋدا بۇعان دەيىن اشىلعان قانداي دا ءبىر جاڭالىقتار اسەر ەتتى دەپ ايتا المايمىن.

- ءوزىڭ ويلاپ تاۋىپ، جاساپ شىعارىپ جاتقان «ەلەكتروندى جاينامازدىڭ» ەرەكشەلىكتەرىن تاراتىپ ايتىپ بەرشى؟

-  ادەتتەگى جاينامازدان «ەلەكتروندى جاينامازدىڭ» 3 ءتۇرلى باستى ەرەكشەلىگىن اتاپ وتۋگە بولادى. ءبىرىنشىسى، ەلەكترونيكا. تەحنولوگيانىڭ بۇل جەتىستىگى نامازدى تولىق ۇيرەنگەنشە قۇلاققاپتى (ناۋشنيك) تاعىپ الىپ، سونداعى جازباعا ىلەسىپ وتىرىپ جانە بوس ۋاقىتتا قايتالاپ تىڭداۋ ارقىلى تەز جاتتاپ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشىسى، قازاقتىڭ ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەرى. ءوزىڭىز بىلەسىز بۇعان دەيىن قازاقى ويۋ-ورنەكتەگى جايناماز بولماعان ەدى. ءۇشىنشىسى، جاينامازدىڭ دۇنيەجۇزىلىك ستاندارتى 110 سانتيمەتر بولاتىن. ول دۇرىس ەمەس ەكەنىن دالەلدەپ، مەن ونىڭ ۇزىندىعىن 140 سانتيمەتر ەتىپ جاساپ شىقتىم.

- ستاندارتتاعى وزگەرىسكە قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ ءدىني باسقارماسىنىڭ كوزقاراسى قانداي؟

-  قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ءتوراعاسى، باس ءمۇفتي ەرجان مالعاجى ۇلىنىڭ قابىلداۋىندا ەكى رەت بولدىم. ول كىسى «ەلەكتروندى جاينامازدى» كورىپ، وندا ساجدە جاساپ كورگەن سوڭ ۇزىندىعىنىڭ 140 سانتيمەتر بولعانى دۇرىس يدەيا دەپ قۇپتادى. ونىڭ شاريعاتقا ساي ەكەنىن قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ ساراپتاما كوميسسياسى ماقۇلداپ، شاريعات، ءپاتۋا ءبولىمى ساراپتاما قورىتىندىسىن بەردى.

- ناماز ۇيرەنۋگە ارنالعان «ەلەكتروندى جايناماز» قايدا جاسالادى جانە ونى ساۋداعا شىعارۋ ماسەلەسى قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟

-  وعان قاجەتتى جايناماز، ەلەكترونيكا ورناتىلاتىن پلاستماسسا مەن قۇلاققاپتى قىتايدان، ال پلاستماسسانىڭ ىشىندەگى چيپتەردى تايۆاننان الدىرامىز. ال قۇراستىرۋ جۇمىستارى قازاقستاندا جاسالادى. ونەرتابىس قىتايدا پاتەنتتەلدى.

تاراتۋ جاعىنا كەلسەك قازىر تەك قازاقستاندا عانا ساۋداعا شىقتى. وعان 2 ايدىڭ ءجۇزى بوپ قالدى. ال اقپارات سالاسىندا بۇل ءونىم تۋرالى جاڭالىقتاردىڭ جاريا بولعانىنا ءالى 1اي دا بولعان جوق. ارينە ناسيحاتى كەمشىل ءتۇسىپ جاتىر. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا اقىلى ماتەريالدار جاريالاپ، سۇحباتتار بەرۋگە قارجى جاعى قولبايلاۋ بولىپ وتىر. دەگەنمەن ءبىر- بىرىنەن ەستىپ، ارنايى ىزدەپ كەلىپ، ساتىپ الىپ جاتقاندار قاراسى كۇن وتكەن سايىن ءوسىپ كەلە جاتىر. بۇل ءبىزدى دە قۋانتادى. تاراتۋ سۇرانىسقا بايلانىستى بولعاندىقتان، وزىمىزدە قۇراستىرىلاتىندىقتان ءونىمدى الداعى ۋاقىتتا بۇدان ارى قاراي جەتىلدىرە بەرەتىن بولامىز. قۇداي قالاسا ەندى بەتىنە ەكران قويىپ، بليۋتيۋزدى پايدالانىپ جاساپ شىعارامىز. نەگىزىندە ونى سولاي جاساپ شىعارۋدى باستاپقى كەزدە-اق جوسپارلاعانبىز. ءبىراق قارجى ماسەلەسى ونى بىردەن جۇزەگە اسىرۋعا كەدەرگى بولدى.

 الەمنىڭ وزگە ەلدەرىنە تاراتۋ جايىنا كەلسەك قىتايدا بۇكىل دۇنيەگە تاراتۋعا بولاتىن 2 قالا بار. وندا 120 ەلدىڭ مۇسىلماندارى جينالىپ تاۋار الادى. ەگەر ءىسىمىز ءساتتى ءجۇرىپ جاتسا، بۇل قالالاردان 2 دۇكەن اشساق دەگەن ويىمىز بار بولاشاقتا.

-  ماماندىعىڭ كىم؟ وسى ارادا ءوزىڭ تۋرالى دا از-كەم ماعلۇمات بەرە كەتسەڭ ارتىق بولماس دەپ ويلايمىن؟

-  قانداي دا ءبىر جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ، يەلەنگەن بەلگىلى ءبىر ماماندىعىم جوق. ەندى ءوزىم تۋرالى ايتسام، قىتايدا ومىرگە كەلدىم. اكە-شەشەمىز ەرتەرەكتە باقيلىق بولىپ كەتكەن. وتباسىمىزدا 1 اعام، 3 قارىنداسىم بار. ءوزىم قىتايدان قازاقستانعا 1998 - جىلى 26-قاڭتاردا قونىس اۋدارعان ەدىم. قازىر ءوز وتباسىم جانە 2 قىز، 1 ۇلىم بار. كەزىندە ەركىن كۇرەس پەن كيكبوكسينگبەن اينالىسقام.

-  ەلەكترونيكا مامانى بولماعاندىقتان يدەياڭدى جۇزەگە اسىرۋدا قانداي دا ءبىر قيىندىقتار تۋىنداعان جوق پا؟

- دۇرىس ايتاسىز ءاربىر ادام ەلەكترونيكانى بىلمەيدى. ءبىراق بۇل جەردە ءبىر نارسە بار. يدەيا بولسا ەلەكترونيكانى جۇزەگە اسىراتىن ادامدار قايدا بولسا دا تابىلادى. ماقساتقا قول جەتكىزۋدە ەڭ ماڭىزدىسى - يدەيا. ءسىز ويىڭىزدى ايتىپ بەرسەڭىز، ايتقانىڭىزدى قاجەتتى سالانىڭ ماماندارى جاساپ بەرەدى. اقشاڭىزدى تولەسەڭىز بولدى.

-  «ەلەكتروندى جاينامازدان» باسقا دا قانداي ونەرتابىستارىڭ بار؟

-  شامامەن 7-8 جىل بۇرىن ادامنىڭ بويىن وسىرۋگە جاردەمدەسەتىن ترەناجەر ويلاپ تاپقام. ول ءبىرشاما ۇزاق ۋاقىتتى جانە قوماقتى قارجىنى قاجەت ەتكەندىكتەن توقتاپ تۇر. بۇل قۇرال 12-16 جاس ارالىعىنداعىلاردىڭ دەنەسىنىڭ وسۋىنە جانە تولىق دامۋىنا، قان اينالىمىنىڭ جاقسى بولۋىنا ەرەكشە پايداسىن بەرەدى. ونىڭ اسەرى 100 پايىز دەۋگە بولادى. ادەتتەگى سپورتقا جۇمسالاتىن كۇشتىڭ وعان 5 پايىزى عانا جۇمسالادى. سونداي-اق ادەتتەگى سپورتتا 100 پايىز كۇش جۇمساپ، شارشاپ قينالۋدان بولەك دەنەگە زاقىم كەلتىرۋ قاۋپى دە بار. ول اعزاڭىزدىڭ ءبىر جەرىنە پايدالى بولعانمەن، ەكىنشى ءبىر جەرىنە زيان كەلتىرۋى دە مۇمكىن.

مەن جاسايتىن ترەناجەردىڭ وزگە ەلدەردە قانداي دا ءبىر بالاماسى بار دەپ ايتا الماس ەدىم. ويتكەنى قازىر قولدانىستا جۇرگەن ترەناجەرلار ءبىزدىڭ جابدىقتىڭ مۇمكىندىگىنىڭ 20-30 پايىزىن دا اتقارا المايدى. مەنىكىنىڭ اعزاعا تيگىزەتىن زيانى جوق جانە وعان ادەتتە سپورتپەن اينالىسۋ كەزىندە جۇمسالاتىن كۇشتىڭ 5 پايىزىن عانا جۇمساپ، ودان 5-10 ەسە ءتيىمدى اسەر الۋعا بولادى. ازىرگە بۇل ويىمدى قالاي جۇزەگە اسىراتىنىمدى ەشكىمگە ايتقان جوقپىن. سەبەبى ءبارى اقشاعا تىرەلىپ تۇر. ال بانكتەن كرەديت الۋ ءۇشىن ءوسىم پۇلعا قوياتىن دۇنيە-مۇلكىم جوق. مەملەكەتتەن دە ازىرگە ونەرتاپقىشتاردى قانداي دا ءبىر ءتيىمدى قولداۋ ادىستەرى تۋرالى ەستىگەن جوقپىن.

- بۇرىن سپورتپەن اينالىسقانمىن دەپ قالدىڭ، الدىڭا ماقسات قويساڭ وندا دا قانداي دا ءبىر جەتىستىككە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىگىن بار ەدى عوي؟

-  ءيا، سپورتتا دا جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋگە بولار ەدى. ءبىراق وندا ءوزىمنىڭ الەۋەتىمدى بىلگەنمەن، ونى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك شەكتەۋلى بولدى. باسقا ەلدەردى بىلمەيمىن قازاقستاندا سپورتشىلارعا بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزگەن سوڭ عانا جاردەم بەرىلەدى. بۇل سالادا ەندى عانا وڭ وزگەرىس باستالدى دە ەستىدىم. ەشتەن كەش جاقسى دەگەن بار ەمەس پە؟

ءوزىڭىز بىلەسىز سپورتتا عانا ەمەس، عىلىمدا دا، بيزنەستە دە ۇلكەن تابىسقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ادامعا 5-10 جىل ارەكەت ەتۋ كەرەك. دىتتەگەن ماقساتقا ەڭ الدىمەن اللانىڭ جاردەمىمەن نيەت ەتىپ، تىنمىسىز ەڭبەك ەتىپ كوپ تەر توككەن سوڭ كەز كەلگەن ادام جەتە الادى. قۇراندا اللا سابىرلىمەن بىرگە دەيدى. قازاقتا «سابىر ءتۇبى سارى التىن» دەگەن ءسوز بار. بولاشاقتان ءۇمىتىمىز ۇزىلمەسىن.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اللا ىستەرىڭىزدىڭ جەمىسىن جەگىزسىن.

اۆتور: ەرلىك ەرجان ۇلى

«الاش ايناسى»