اقاي نذسئپبةك ذلئ (1909-1983)- قازاق تاريحشئسئ، قازاقستان رةسپؤبليكانئث كورنةكتئ قوعام قايراتكةرئ
قازئرگئ الماتئ وبلئسئ كةگةن اؤدانئنئث جالاثاش اؤئلئندا دذنيةگة كةلگةن. 1916 جئلعئ جةتئسؤداعئ ذلت-ازاتتئق كوتةرئلئس كةزئندة اكةسئنةن ايرئلعان. 1918-1922 جئلدارئ ذيعئر، ورئس كؤلاكتارئنئث مالئن باقتئ. 1926-1933 جئلدارئ الماتئ اؤئل شارؤاشئلئق تةحنيكؤمئندا وقئپ، وسئ تةحنيكؤمئنئث وقئتؤشئسئ، ديرةكتورئ بولعان. 1933-1934 جئلدارئ قازاقستان كوممؤنيستئك پارتياسئ الماتئ وبلئستئق كوميتةتئ سةكتورئنئث مةثگةرؤشئسئ قئزمةتئن اتقاردئ. 1934-1937 جئلدارئ ماسكةؤدئث شئعئس ةثبةكشئلةرئ ؤنيأةرسيتةتئندة وقئعان. 1937-1939 جئلدارئ - قازاقستان كوممؤنيستئك پارتياسئ ورتالئق كوميتةتئ مادةني-اعارتؤ ءبولئمئنئث مةثگةرؤشئسئ. 1939-1941 جئلدارئ سةمةيدةگئ باسشئ ذجئمشار كادرلارئن دايارلايتئن رةسپؤبليكالئق وقؤ ورنئنئث ديرةكتورئ قئزمةتتةرئن اتقارعان. ةكئنشئ دذنيةجذزئلئك سوعئس جئلدارئ پانفيلوأ ديأيزياسئندا باتارةيا كوميسسارئ بولدئ، ديأيزيانئث ساياسي بولئمئندة قئزمةت اتقاردئ. سوعئستان كةيئن اباي اتئنداعئ قازاق مةملةكةتتئك پةداگوگيكا ينستيتؤتئن ءبئتئرئپ، 1948 جئلئ تاريح عئلئمئنان كانديداتتئق ديسسةرتاسيا قورعاعان. 1946-1956 جئلدارئ - قازاق ك س ر عئلئم اكادةمياسئنئث ش.ؤاليحانوأ اتئنداعئ تاريح، ارحةولوگيا جانة ةتنوگرافيا ينستيتؤتئنئث كئشئ، اعا عئلئمي قئزمةتكةرئ، ةتنوگرافيا ءبولئمئنئث مةثگةرؤشئسئ. 1956-1982 جئلدارئ قازاق ك س ر عئلئم اكادةمياسئنئث ش.ؤاليحانوأ اتئنداعئ تاريح، ارحةولوگيا جانة ةتنوگرافيا ينستيتؤتئنئث ديرةكتورئ قئزمةتتةرئن اتقارعان. 1968-1976 جئلدارئ قازاق ك س ر عئلئم اكادةمياسئنئث أيسة-پرةزيدةنتئ بولدئ. ونئث عئلئمي جةتةكشئلئگئمةن ونداعان عالئم كانديداتتئق جانة دوكتورلئق ديسسةرتاسيا قورعادئ.
ا.نذسئپبةكوأ توثكةرئسكة دةيئن جانة كةثةستئك قازاقستان تاريحئنا بايلانئستئ 100 دةن اسا عئلئمي ةثبةك، بئرنةشة كولةمدئ مونوگرافيا جازعان. نةگئزگئ عئلئمي قئزمةتئ قازاق كةثةس مةملةكةتئنئث قذرئلؤئ جانة نئعايؤئ، قازاق جةرلةرئنئث ءبئرتذتاس مةملةكةت شةثبةرئندة توپتاستئرئلؤئ، قازاقستان جذمئسشئ تابئنئث قالئپتاسؤئ مةن دامؤئ، قازاقستان ةثبةكشئلةرئنئث ذلئ وتان سوعئسئ جئلدارئندا مايدانداعئ ةرلئكتةرئ مةن تئلداعئ قاجئرلئ ةثبةگئ، تاريحتئ بذرمالاؤشئ بؤرجؤازياشئلاردئ اشكةرةلةؤ سياقتئ كذردةلئ دة ماثئزدئ تاقئرئپتارعا ارنالعان.
قازاقستاننئث رةسةيگة قوسئلؤئنئث ناتيجةلةرئ تؤرالئ، قازاق شارؤالارئنئث ة.پؤگاچةأ جةتةكشئلئك ةتكةن شارؤالار سوعئسئنا، سئرئم باتئر باستاعان كوتةرئلئسكة قاتئسؤ جايئندا تئث پئكئرلةر ايتئپ، عئلئمي تذجئرئمدار جاسادئ.
ا.نذسئپبةكوأ ةكئ تومدئق «قازاق كةثةستئك سوسياليستئك رةسپؤبليكاسئ تاريحئنئث» نةگئزگئ اأتورلارئنئث ءبئرئ. «قازاقستاندا جذمئسشئ تابئنئث قالئپتاسؤئ جانة دامؤئ» دةگةن ةثبةگئ ءذشئن وعان قازاقستان عئلئم اكادةمياسئنئث ش.ؤاليحانوأ اتئنداعئ سئيلئعئ بةرئلدئ.
ماسكةؤدةءوتكةن شئعئس زةرتتةؤشئلةرئنئث ХХV-حالئقارالئق كونگرةسئندة (1960)، باكؤدة وتكةن شئعئس زةرتتةؤشئلةرئنئث حالئقارالئق كونفةرةنسياسئندا (1967)، تاعئ باسقا حالئقارالئق جانة بذكئل وداقتئق كونگرةستةر مةن سيمپوزيؤمداردا، كونفةرةنسيالاردا جاساعان باياندامالارئ شةت تئلدةرئنة (اعئلشئن، اراب، فرانسؤز، يسپان) اؤدارئلئپ جاريالاندئ. ا.نذسئپبةكوأ 1968 جئلئ «ك س ر و-جاپونيا» مادةني بايلانئس قوعامئنئث شاقئرؤئمةن جاپونيادا بولئپ، توكيونئث باسةدا ؤنيأةرسيتةتئندة قازاق تاريحئنان لةكسيا وقئدئ. أةنگريا عئلئم اكادةمياسئندا دا بايانداما جاساعان.
ا.نذسئپبةكوأ اؤداندئق، قالالئق جانة وبلئستئق پارتيا كوميتةتتةرئنة مذشة جانة الماتئ قالالئق كةثةسئنئث دةپؤتاتئ بولدئ. قازاقستان كوممؤنيستئك پارتياسئ ХІІІ, ХІV-سيةزدةرئنة ورتالئق كوميتةتئنئث مذشةلئگةنة كانديدات بولئپ سايلانعان. نذسئپبةكوأ - «ك س ر و-أةنگريا دوستئق قوعامئ» قازاق بولئمشةسئنئث ءتوراعاسئ. قازاقستان مةملةكةتتئك سئيلئعئن العان. 1957 جئلدان ك س ر و تاريحشئلارئنئث حالئقارالئق ذلتتئق كوميتةتئنئث، «ك س ر و-داعئ سوسياليستئك جانة كوممؤنيستئك قذرئلئستئث تاريحئ» پروبلةمالئق عئلئمي كةثةستئث، كوپ تومدئق «ك س ر و تاريحئ» باس رةداكسيالئق كةثةسئنئث، ك س ر و كئتاپقذمارلار پرةزيديؤمئنئث مذشةسئ جانة قازاقستان كئتاپقذمارلار قوعامئ پرةزيديؤمئنئث ءتوراعاسئ، قازاق كةثةستئك ةنسيكلوپةدياسئ باس رةداكسياسئنئث مذشةسئ بولعان.
لةنين وردةنئمةن، 1-، 2-دارةجةلئ وتان سوعئسئ، ةثبةك قئزئل تؤ وردةندةرئمةن، بئرنةشة مةدالدارمةن ماراپاتتالعان. ا.نذسئپبةكوأتئث الماتئداعئ ذيئنة ةسكةرتكئش تاقتا ورناتئلئپ، ءبئر كوشةگة عالئمنئث اتئ بةرئلگةن.
دةرةك كوزئ:
قازاقستان ذلتتئق ةنسيكلوپةدياسئ، 7 - توم؛
«تاريحي تذلعالار» كئتابئ.