دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى جانە قازاقستان: ۇيىم بەرەتىن 10 مۇمكىندىك

استانا. قازاقپارات - بيىلعى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قازاقستان بۇكىل الەمدىك ساۋدا جۇيەسىن ءتۇزىپ وتىرعان دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا تولىققاندى مۇشە بولادى. ءسويتىپ، 2016 - جىلدىڭ باسىنان ەلىمىز دۇنيە ەلدەرىنىڭ باسىم بولىگىمەن ساۋدا- ساتتىقتىڭ جاڭا تارتىبىنە كوشەدى.

د س ۇ دەگەنىمىز نە؟

 دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمى (د س ۇ) - بۇل مەملەكەتتەر اراسىندا ساۋدا جۇرگىزۋ ەرەجەلەرىنىڭ جۇيەسىن جەتىلدىرۋمەن اينالىساتىن جالعىز حالىقارالىق ۇيىم. د س ۇ- نىڭ نەگىزى ساۋدا بويىنشا ارەكەتتى جۇزەگە اسىراتىن كوپتەگەن الەم مەملەكەتتەرىنىڭ تالقىعا سالىپ، قول قوياتىن جانە سودان سوڭ بۇل ەرەجەلەر پارلامەنتتە بەكىتىلەتىن كەلىسىمدەر بولىپ تابىلادى. بۇل كەلىسىمدەردىڭ ماقساتى - تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ وندىرۋشىلەرىنە، ەكسپورتتاۋشىلارى مەن يمپورتتاۋشىلارىنا ءوزىنىڭ كوممەرتسيالىق ارەكەتتەرىن جۇرگىزۋلەرىنە جاردەمدەسۋ.

ۇيىم ماقساتتارى

1994 - جىلعى 15 - ساۋىردەگى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى مارراكەش كەلىسىمىنىڭ ەكىنشى تاراۋىندا ۇيىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى كورسەتىلدى. ولار تومەندەگىدەي ماقساتتار:

 د س ۇ- عا مۇشە ەلدەر حالىقتارىنىڭ ءال- اۋقاتىن، ءومىر دەڭگەيىن جوعارىلاتۋ، تاۋارلار جانە قىزمەتتەرمەن تولىق قامتىلۋىنا قول جەتكىزۋ، سونىمەن قاتار ناقتى كىرىستەردىڭ جوعارىلاۋى جانە ۇنەمى وسۋىنە ىقپال ەتۋ. قويعان ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن د س ۇ- عا مۇشە ەلدەر ءبىر- بىرىمەن «ەركىن ساۋدا» قۇرۋعا، ياعني ساۋدا اعىمدارىن ىرىقتاندىرۋعا جانە ءوزارا پايدالى كەلىسىمدەردى قۇرۋ ماقساتىنداعى كەلىسسوزدەردى جۇرگىزۋ ارقىلى تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ءوندىرىسىن جانە ساۋدا كولەمدەرىن ارتتىرۋعا كىرىستى. سونىمەن قاتار، كەلىسىمنىڭ كىرىسپە ءبولىمى حالىقارالىق ساۋدانىڭ وسۋىنەن دامۋشى ەلدەردىڭ، سونىڭ ىشىندە، اسىرەسە، دامۋى نەعۇرلىم تومەنگى جاعدايداعى ەلدەردىڭ وزدەرىنىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا سايكەس كەلەتىن ۇلەستى الۋ مۇمكىندىكتەرىن كۇشەيتە ءتۇسۋ قاجەتتىگىن مويىندايدى.

ۇيىم مىندەتتەرى

دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى مارراكەش كەلىسىمىنىڭ 3-بابى د س ۇ- نىڭ تومەندەگىدەي مىندەتتەرىن بەلگىلەدى: كوپجاقتى ساۋدا كەلىسىمدەرىن رەتتەۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ؛ فورۋم تۇرىندە ساۋدا كەلىسسوزدەرىن وتكىزۋ؛ ساۋدا داۋلارىن شەشۋدە داۋلاردى شەشۋ ەرەجەلەرى مەن پروتسەدۋرالارى تۋرالى كەلىسىمدەردى قولدانۋ؛ دسۇ- عا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ساۋدا ساياساتىن قايتا قاراستىرۋ مەحانيزمىن قولدانۋ؛ د س ۇ- عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ باسقا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ءوزارا ارەكەتى.

ۇيىم بەرەتىن 10 مۇمكىندىك

1. ساۋدا داۋلارىن كونسترۋكتيۆتى شەشۋ: بۇكىل الەم بويىنشا ساۋدا كولەمىنىڭ، سونىمەن قاتار، د س ۇ- عا قوسىلعان ەلدەر سانى جانە ساۋدا كومپانيالارىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى ساۋدا داۋلارىنىڭ پايدا بولۋ ىقتيمالدىعى دا ارتا تۇسۋدە. بۇل رەتتە دسۇ جۇيەسى پايدا بولعان داۋلاردى كونسترۋكتيۆتى جانە تاتۋلىقپەن شەشۋگە كومەكتەسەدى.

2. ويىن ەرەجەلەرىنىڭ انىقتىعى: د س ۇ اياسىنداعى ارتىقشىلىقتاردىڭ ءبىرى د س ۇ- عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ بارىسىن جەڭىلدەتەتىن، وسىعان دەيىنگى ۋاقىتپەن تەكسەرىلگەن جانە تاجىريبەدە جۇزەگە اسىرىلعان ويىننىڭ بەلگىلەنگەن ەرەجەلەرىنىڭ قولدانىلاتىندىعى بولىپ تابىلادى.

3. باعالاردى قىسقارتۋ: ساۋدا ساياساتىن ىرىقتاندىرۋ جانە پروتەكتسيونيستىك كەدەرگىلەردى قىسقارتۋ ناتيجەسىندە تاۋارلاردىڭ ەركىن ساۋداسى تاۋارلاردى يمپورتتاۋدى ەلەۋلى كوبەيتەدى. بۇل جەردەگى ەڭ باستىسى يمپورتتالعان تاۋارلار باعاسىنىڭ تومەن بولۋى ىشكى رىنوكتاعى تاۋارلار باعاسىنىڭ دا تومەندەۋىنە ىقپال ەتەدى. مىنە، ەركىن ساۋدانىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە وسىلايشا كۇشەيۋى بۇكىل الەم بويىنشا تۇتىنۋشىلاردىڭ شىعىندارىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

4. جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋى: يمپورتتىق تاۋارلار كولەمىنىڭ كوبەيۋى جاڭا تەحنيكا مەن تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ويتكەنى، ىشكى رىنوكتاعى تاۋاردى ءوندىرۋشى يمپورتتىق باعاسى ارزان، ساپاسى جوعارى تاۋارلارمەن كۇرەسىپ، ولاردى ىعىستىرۋ ءۇشىن ءوز ءوندىرىسىن جاڭارتۋعا، ولاردى نەعۇرلىم جاڭا تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋعا، مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە ءماجبۇر بولادى.

5. جاي قاجەتتى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، تىلەگەن ءونىمدى تاڭداۋ مۇمكىندىگى: بارلىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ يمپورتتالۋ مۇمكىندىگى جانە ىشكى رىنوكتا ولارعا جول اشىلۋى ەل ىشىندەگى تۇتىنۋشىلارعا ەندى جاي عانا قاجەتتى ءونىمدى ساتىپ الىپ قانا قويماي، سونىمەن قاتار، وزدەرىنىڭ تىلەگەن جانە ۇناتاتىن، ءوز كوڭىلدەرىنەن شىعاتىن جانە ساپاعا قوياتىن تالاپتارىن قاناعاتتاندىراتىن ونىمدەردى تاڭداۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى.

6. ەكونوميكانى ىنتالاندىرۋ: يمپورتتىڭ كولەمىن كوبەيتۋ تەك قانا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كەلۋىن قامتاماسىز ەتەدى جانە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردى تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار، ءوندىرىستى دامىتۋعا جانە قايتا جابدىقتاۋعا وتاندىق ءوندىرىستى ىنتالاندىرادى. وسىلايشا، ءوزىنىڭ ءونىمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جانە وندىرىستىك قاتىناستاعى مادەنيەتتىڭ دەڭگەيىن جوعارىلاتادى.

7. ءوندىرىستىڭ ءوسۋى: ءوندىرىستىڭ ءوسۋى نەگىزىنەن باسەكەگە قابىلەتتى سالالاردا: ەنەرگەتيكا، شيكىزات جانە قايتا وڭدەۋ سالالارىندا جۇرەدى.

8. وتاندىق ءوندىرىستى سىرتقى رىنوكتاردا دەمپينگكە قارسى جانە كۆوتالىق شەكتەۋلەردەن قورعاۋ: د س ۇ شەڭبەرىندە دەمپينگكە قارسى شارالاردىڭ جانە كۆوتالىق شەكتەۋلىكتەردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە الىنىپ تاستالۋى وتاندىق وندىرىسكە قولايلى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ناقتى مۇمكىندىگىن بەرەدى. بۇل وتاندىق ءوندىرىستىڭ قۋاتتى سالالارىندا ەكسپورتتىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەدى.

9. ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى دامىتۋ: د س ۇ شەڭبەرىندە بىرىككەن كاسىپورىنداردى قۇرۋ، بىرىككەن زەرتتەۋلەردى وتكىزۋ، زياتكەرلىك مەنشىكتىڭ وبەكتىلەرىن باسقا مەملەكەتتەرمەن الماستىرۋ مۇمكىندىگى اسا پايدالى بولادى.

10. ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى جوعارىلاتۋ: د س ۇ شەڭبەرىندە قوسىمشا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. بۇدان باسقا، باتىستىڭ قارجى كورپوراتسيالارىنىڭ كەلۋى ارزان جانە ۇزاق نەسيەلەردى الۋ كوزدەرىن اشادى.

بەلىڭدى بۋ، كاسىپكەر!

قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلۋى قازىرگى كۇنى كاسىپكەرلەردىڭ كوكەيىندە كوپتەگەن سۇراقتاردى تۋىنداتۋدا. بۇل ماسەلەگە تۇتىنۋشى رەتىندە ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن ازاماتى ىقىلاس تانىتۋدا. وسىعان وراي ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ىستەرى مينيسترلىگىنىڭ سايتىنداعى كەيبىر ساۋالدارعا بەرىلگەن جاۋاپتاردى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنامىز. مۇنداي جاۋاپتاردى گازەتىمىز الداعى ۋاقىتتا دا جۇيەلى تۇردە جاريالاپ وتىراتىن بولادى، دەپ جازادى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى.

سۇراق: دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىمەن كەلىسسوزدەر قالاي جۇرگىزىلدى؟ وعان كىمدەر قاتىستىرىلدى؟

جاۋاپ: كەلىسسوزدەردى قازاقستان اتىنان ءبىر عانا ادام جۇرگىزگەن جوق. بۇل ۇدەرىسكە مەملەكەتتىك كوپتەگەن ورگانداردىڭ (مۇناي جانە گاز، ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ جانە تاعى باسقا دا مينيسترلىكتەردىڭ) وكىلدەرى جۇمىلدىرىلدى. سونىمەن قاتار، كەلىسسوز ۇستانىمدارىن قورىتىندىلاپ بەكىتۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتى جانىنان ارنايى قۇرىلعان، پرەمەر- ءمينيستردىڭ ورىنباسارى باسقاراتىن ساۋدا ساياساتى ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا جۇمىس ىستەدى. جەكەلەگەن ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسسوزدەر ۇستانىمى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر- ءمينيسترىنىڭ باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلەتىن كەڭەستەردە بەكىتىلدى. سونىمەن قاتار، قازاقستاننىڭ كەلىسسوزدەردەگى ۇستانىمدارىن دايىنداۋ كەزىندە ىسكەرلىك ورتا وكىلدەرى دە بەلسەندى تۇردە تارتىلدى.

 ماسەلەن، قارجىلىق قىزمەتتەر نارىعىنا رۇقسات تالاپتار دايىنداۋ كەزىندە قازاقستانداعى قارجىگەرلەر اسسوتسياتسياسىنىڭ وكىلدەرىمەن جانە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەرمەن كەڭەستەر جۇرگىزىلدى. اكسيزدەر ستاۆكاسىن ۇيلەستىرۋ كەزىندە وتاندىق تەمەكى، الكوگول ونىمدەرىن وندىرۋشىلەرمەن كەڭەس بولدى. سونىمەن، كەلىسسوزدەردىڭ ۇستانىمدارىن دايىنداۋ كەڭ تۇردە كەڭەسە وتىرىپ جۇرگىزىلدى. سوندىقتان ءىس بارىسىنداعى قازاقستاندىق ۇستانىمداردى جەكە ءبىر ادامنىڭ عانا پىكىرى دەپ ەسەپتەۋگە بولمايدى. بۇل رەتتە كەلىسسوزدى جۇرگىزۋشىلەر كومانداسىنا جۇكتەلگەن نەگىزگى مىندەت - مەملەكەتتىك ورگاندارمەن جانە ىسكەرلىك ورتامەن، كاسىپكەرلىك بىرلەستىكتەرمەن بىرلەسىپ بەلگىلەنگەن ۇستانىمداردى قورعاپ شىعۋ بولدى.

سۇراق: وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ەلىمىزدىڭ د س ۇ- عا قوسىلۋىنا ۇرەيمەن قارايتىندىعى سەزىلەدى. وسى قانشالىقتى نەگىزدى؟

جاۋاپ: تەك ەل ۇكىمەتى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، بارلىق بيزنەس- قاۋىمداستىقتىڭ دايىن بولۋىن قاجەت ەتەتىن، د س ۇ- عا كىرۋ ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى قادام ەكەنى داۋسىز. ءبىزدىڭ پىكىرىمىز بويىنشا، ۇسىنىلاتىن ونىمدەر مەن قىزمەتتەر ساپاسى ماسەلەلەرىنە تاۋار وندىرۋشىلەر مەن قىزمەت ۇسىنۋشىلاردىڭ وزدەرى بارلىق ۋاقىتتا - اسىرەسە، ەلدىڭ دسۇ- عا كىرەر الدىندا باسا كوڭىل ءبولۋى ءتيىس. قىتاي تاجىريبەسى، قىتاي تاۋار وندىرۋشىلەرى د س ۇ- عا كىرگەننەن كەيىنگى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتىپ، وزدەرىنىڭ وندىرىستىك ارەكەتتەرىن الدىن الا جەتىلدىرگەندىگىن كورسەتتى. قازاقستان د س ۇ- عا كىرگەننەن كەيىن تاۋارلاردىڭ كەدەرگىسىز قوزعالىسى ءۇشىن ەكونوميكالىق جانە ساۋدا شەكارالارىن اشۋى كەرەك بولادى جانە وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە بۇرىنعىدان دا ۇلكەن باسەكەلەستىكپەن كەزدەسۋگە تۋرا كەلەدى. تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ ماقساتى قانداي بولسا دا، ماسەلەن، ونىڭ ماقساتى ىشكى نارىقتى ءوز ونىمدەرىمەن تولىقتىرۋ ما نەمەسە سىرتقى نارىقتى يگەرۋ مە، وعان ءوزى شىعاراتىن ءونىم ساپاسىن حالىقارالىق ستاندارتقا دەيىن كوتەرۋگە تۋرا كەلەدى. قالاي بولعاندا دا، وتاندىق ءونىم وندىرۋشىگە وسىعان قول جەتكىزۋ قاجەت.