1-مامىر: حالىقتىڭ قۋاتى - بىرلىكتە!
استانا. قازاقپارات - 1-مامىر - كۇنتىزبەدەگى كەزەكتى قىزىل داتا ەمەس، قازاقستاندا مەكەن ەتەتىن جۇزدەگەن ەتنوستىڭ بەرەكە- بىرلىگىن ايشىقتايتىن، ۇلىقتايتىن كۇن. بۇل مەرەكە - بۇگىنگى مەملەكەتىمىزدىڭ بەرىك ىرگەتاسىنا اينالعان دوستىق پەن كەلىسىمنىڭ، تاتۋلىق پەن تۇسىنىستىكتىڭ قۇرمەتىنە بەلگىلەنگەن دەسەك، قاتەلەسپەيمىز.
جىلناما بەتتەرىنەن: مەرەكەنىڭ شىعۋ تاريحى
1-مامىردىڭ اتاۋلى كۇن رەتىندە قالىپتاسۋ تاريحى كۇردەلى كەزەڭدەردەن باستالعان. 1856 -جىلى اۋستراليادا، كەيىن اقش- تىڭ چيكاگو قالاسىندا ءوز قۇقىقتارىن قورعاعان جۇمىسشىلاردىڭ شەرۋى الەمدىك دەڭگەيدەگى ىنتىماقتاستىق قوزعالىسىنا ۇلاستى. كەڭەس داۋىرىندە «بەيبىتشىلىك، ەڭبەك،-مامىر» ۇرانىمەن تويلانعان بۇل مەرەكە، ەگەمەندىك العان جىلدارى مۇلدە جاڭا سيپات الدى.
قازاقستانداعى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتۋ تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋدىڭ باستى شارتى بولدى. وسى ماقساتتا 1995 -جىلعى 1-ناۋرىزدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. بۇل ينستيتۋت ەلدەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋدىڭ بىرەگەي تەتىگىنە اينالدى. تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى تۇراقتىلىقتى باستى ورىنعا قويۋىنىڭ ناتيجەسىندە، 1995 -جىلدىڭ 18-قازانىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن 1-مامىر - قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى بولىپ جاريالاندى.
ەتنوستىق پاليترا: ستاتيستيكا نە دەيدى؟
قازاقستان - تاعدىرى توعىسقان سان ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ قارا شاڭىراعى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ سوڭعى مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك، قازاقستاننىڭ دەموگرافيالىق بەينەسى سان الۋان ەتنوستاردان تۇرادى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ەتنوستار:
قازاقتار - 14,6 ميلليون
ورىستار - 2,9 ميلليون
وزبەكتەر - 695 مىڭ
ۋكرايندەر - 367 مىڭ
ۇيعىرلار - 309 مىڭ
نەمىستەر - 222 مىڭ
تاتارلار - 218 مىڭ
ازەربايجاندار - 157 مىڭ
سونىمەن قاتار ەلىمىزدە ساحا (353)، حاكاس (332)، اسسيريا (329)، موڭعول (242) جانە كومي (240) سەكىلدى سانى از ەتنوستاردىڭ دا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ، ءوز مادەنيەتىن ساقتاۋىنا تولىق جاعداي جاسالعان.
دوستىق ۇيلەرى - مامىلە مەن مادەنيەت وشاعى
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى دميتريي وستانكوۆيچتىڭ پايىمداۋىنشا، دوستىق ۇيلەرى بۇگىندە تەك ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ باس قوساتىن ورنى عانا ەمەس، ناعىز قوعامدىق ديالوگ پەن ءوزارا تۇسىنىستىك الاڭىنا اينالعان.
- بۇل - مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنگىسى كەلەتىن ازاماتتار ءۇشىن ەڭ قولايلى ءارى رۋحاني باي ورتا. مۇندا قازاق ءتىلىن تەك وقۋلىقپەن عانا ەمەس، قاراپايىم قارىم قاتىناس جاساي وتىرىپ مەڭگەرۋگە بولادى. ەڭ باستىسى مۇنداعى مەدياتسيا كابينەتتەرى - ەل ىشىندەگى كەز كەلگەن الەۋمەتتىك- تۇرمىستىق داۋلاردى سوتقا جەتكىزبەي، بىتىممەن جانە ءوزارا كەلىسىممەن رەتتەۋگە جول اشاتىن پاراساتتىلىق مەكتەبى، - دەيدى ول.
جاڭا بۋىن مەن كرەاتيۆ
دميتريي وستانكوۆيچتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىنگى جاس بۋىن بىرلىك ۇعىمىن زامان اعىمىنا باتىل بەيىمدەپ، ونى سيفرلىق الەمنىڭ مۇمكىندىكتەرىمەن شەبەر ۇشتاستىرىپ كەلەدى. ولار ءۇشىن شىنايى دوستىق پەن تاتۋلىق - ول ورتاق كرەاتيۆتى جوبالار، مەديا- يدەيالار جانە يننوۆاتسيالىق باستامالار.
ماسەلەن «Folk- Art Performance» سەكىلدى باستاما كونە داستۇرلەردى زاماناۋي قويىلىممەن ورنەكتەپ، ۇلتتىق ونەرگە جاڭا تىنىس سىيلادى. سونىمەن قاتار سيفرلىق ساۋاتتىلىقتى سەرىك ەتكەن جاستار جاساندى ينتەللەكت پەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى يگەرە وتىرىپ، قوعامدىق كەلىسىم يدەيالارىن مۇلدە جاڭا فورماتتا ناسيحاتتاي باستادى.
تىرلىك كىلتى - بىرلىكتە
مەرەكەنىڭ ءمانى - ونىڭ قوعامعا اكەلەتىن پايداسىمەن ولشەنەدى. كورشىلەردىڭ بىرلەسىپ اعاش وتىرعىزۋى، ۆولونتەرلىك باستامالار مەن قايىرىمدىلىق شارالارى - بىرلىكتىڭ ناقتى كورىنىسى. نەمىس ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ وكىلى الەكساندر كايل بۇل قۇندىلىقتىڭ تاريحي تامىرى تەرەڭدە جاتقانىن اتاپ وتەدى.
- مەن بىرلىكتى «Wir sind zusammen» - «ءبىز بىرگەمىز» دەگەن تىركەسپەن سيپاتتار ەدىم. 1941 -جىلى قازاق دالاسىنا ەرىكسىز قونىس اۋدارىلعان جاندارعا جەرگىلىكتى حالىق سوڭعى نانىن ءبولىپ بەرگەن ساتتەن باستاپ، وسى ۇلى دوستىقتىڭ نەگىزى قالاندى، - دەيدى ول.
«اريانا» اۋعان ورتالىعىنىڭ ءتوراعاسى ەلياس ماحمۋد تا بۇل پىكىردى قولدايدى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان - ءاربىر ۇلتقا سالت- ءداستۇرىن جاڭعىرتۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلكەن وتباسى.
- قازاقستان - ءبىر ۇلكەن وتباسى بولىپ، بىرگە ءومىر ءسۇرۋدىڭ ۇلگىسى. «بىرلىك بولماي، تىرلىك بولماس» دەگەن قازاق. «بەرەكە باستاۋى - بىرلىك، ەل ءىشى - تاتۋ تىرلىك» قاعيداسىن ۇستانعان ەل ءۇشىن بۇل مەيرامنىڭ ورنى ەرەك. وسىنىڭ ءبارى قازاق ەلىنىڭ قوعامداعى ازاماتتىق ىنتىماقتاستىق پەن ىشكى ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ستراتەگياسىن دۇرىس تاڭداپ، ۇلتارالىق قاتىناستى رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرىن جاساي ءبىلۋىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. ءبىر شاڭىراق استىندا جينالعان ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىنىڭ ىنتىماعى - ىرىسى، بايلىعى - بەرەكەسى بولىپ، تاتۋلىعى جاراسقان ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى جۇرەكتەرگە سەنىم، كوڭىلدەرگە قۋانىش ۇيالاتادى، - دەيدى ول.
ەسكە سالا كەتەيىك، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ V ۇلتتىق قۇرىلتايدا جاڭادان قۇرىلاتىن حالىق كەڭەسى زاڭ شىعارۋ باستاماسىنا يە بولسىن دەگەن ۇسىنىس ايتقان ەدى.
حالىق كەڭەسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ورنىن باسادى.
مەملەكەت باسشىسى كەڭەس قۇرامىن 126 ادامنان اسىرماۋدى ۇسىندى. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردەن – 42، قوعامدىق بىرلەستىكتەردەن – 42، ءماسليحاتتار مەن وڭىرلىك قوعامدىق كەڭەستەردەن - 42 وكىل بولۋ كەرەكتىگى دە ايتىلدى. حالىق كەڭەسىنىڭ بارلىق مۇشەسىن پرەزيدەنت تاعايىندايدى، ال ءتوراعانى ونىڭ مۇشەلەرى سايلايدى. حالىق كەڭەسى ءتوراعاسىنىڭ قوعامدىق نەگىزدە روتاتسيالىق نەگىزدە تاعايىندالعان ەكى ورىنباسارى، سونداي-اق حاتشىلىقتىڭ باسشىسى بولادى.
