رايس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى ميدجون كۆون مەن چيكاگوداعى يللينويس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمى كەترين بە قىزمەتكەرلەردىڭ ءوز جۇمىسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى مەن قىزىعۋشىلىعىن ارىپتەستەرىنە نە ءۇشىن بىلدىرەتىنىن زەرتتەگەن. عىلىمي جۇمىس Academy of Management Discoveries جۋرنالىندا جاريالاندى.
زەرتتەۋشىلەر ادامنىڭ ىشكى ىنتاسىن وزگەلەرگە ادەيى كورسەتۋىن قاراستىرعان. بۇعان قىزمەتكەردىڭ اتقارىپ جۇرگەن ءىسى تۋرالى ەرەكشە ىقىلاسپەن ايتۋى، ءوزى جاقسى كورەتىن جوبانى ۇسىنۋى، ارىپتەسىنە پايدالى يدەيا نەمەسە تاجىريبەسىمەن ءبولىسۋى سەكىلدى ارەكەتتەر كىرگەن.
عالىمدار تابيعي ءتىلدى وڭدەۋ تەحنولوگيالارىن قولدانىپ، وسىنداي 500 دەن استام ناقتى جاعدايدى تالداعان. ولار ادامداردىڭ ءوز ىنتاسىن كىمگە، قانداي جاعدايدا جانە نە سەبەپتى بىلدىرگەنىن، سونداي- اق بۇل ارەكەتتىڭ ىقتيمال ناتيجەسىن زەرتتەدى.
بۇعان دەيىن مۇنداي بەلسەندىلىك كوبىنە جەكە پايدا تابۋعا ۇمتىلۋمەن تۇسىندىرىلەتىن. ياعني قىزمەتكەر ءوزىن جۇمىسقا بەرىلگەن، ءبىلىمدى نەمەسە قابىلەتتى مامان رەتىندە كورسەتۋ ءۇشىن ىنتاسىن ادەيى بىلدىرەدى دەگەن تۇسىنىك باسىم بولدى.
الايدا جاڭا زەرتتەۋدە باستى سەبەپ جەكە بەدەل جيناۋ ەمەس، الەۋمەتتىك پايدا اكەلۋگە دەگەن ۇمتىلىس بولىپ شىققان. ادامدار كوبىنە ارىپتەسىن جىگەرلەندىرۋ، ونىڭ كوڭىلىن كوتەرۋ، قىزىقتى يدەيامەن ءبولىسۋ نەمەسە ءوزارا جاقىندىقتى كۇشەيتۋ ءۇشىن ىقىلاسىن بىلدىرگەن. زەرتتەۋشىلەر مۇنى پروسوتسيالدى نيەت دەپ اتايدى.
بۇل ادامنىڭ ەشقاشان ءوزىن جاقسى جاعىنان كورسەتۋگە تىرىسپايتىنىن بىلدىرمەيدى. زەرتتەۋ اۆتورلارى مۇنداي ارەكەتتە ەكى ءتۇرلى نيەت قاتار بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ءبىر جاعىنان، ادام وزگەگە پايداسىن تيگىزگىسى كەلەدى. ەكىنشى جاعىنان، ءوزىنىڭ بەلسەندىلىگى مەن بىلىكتىلىگىن بايقاتۋعا ۇمتىلۋى مۇمكىن. دەگەنمەن تالدانعان جاعدايلاردا وزگەلەردى قولداۋ مەن بايلانىستى نىعايتۋ نيەتى باسىم بولعان.
بۇل قورىتىندىنى كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناسقا دا ابايلاپ قولدانۋعا بولادى. بىرەۋ سىزگە ءان، فيلم، كىتاپ نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازبانى جىبەرگەندە، ول مىندەتتى تۇردە ءوز تالعامىن تاڭىپ نەمەسە ءبىلىمىن كورسەتكىسى كەلمەۋى مۇمكىن. كوبىنە ادام وزىنە اسەر ەتكەن دۇنيەنىڭ سىزگە دە قۋانىش سىيلاعانىن قالايدى.
مۇنداي ءبولىسۋ بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە سەنىم ءبىلدىرۋ بولىپ سانالادى. ادام ءوزىن كۇلدىرگەن، ويلاندىرعان نەمەسە تولقىتقان دۇنيەنى ۇسىنۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ىشكى الەمىنىڭ ءبىر بولىگىن كورسەتەدى. ول ءسىزدىڭ دە سول اسەردى سەزىنۋىڭىزگە ۇمىتتەنەدى.
سوندىقتان جىبەرىلگەن سىلتەمەگە، فيلمگە نەمەسە انگە مۇلدە جاۋاپ بەرمەۋ كەيدە جاي عانا اقپاراتتى ەلەمەۋ ەمەس، ادامنىڭ بايلانىس ورناتۋ ارەكەتىن قابىلداماۋ رەتىندە سەزىلۋى مۇمكىن. قىسقا عانا جاۋاپتىڭ ءوزى، مىسالى، «كورىپ شىعامىن» نەمەسە «ماعان وسى تۇسى ۇنادى» دەۋ قارىم-قاتىناستى نىعايتا الادى.
سونىمەن قاتار زەرتتەۋ تەك جۇمىس ورتاسىنداعى ىشكى ىنتانى كورسەتۋگە ارنالعانىن ەسكەرۋ قاجەت. عالىمدار ادامداردىڭ مەم، فيلم نەمەسە مۋزىكا ءبولىسۋىن ارنايى زەرتتەمەگەن. سونداي-اق الۋشى تاراپ مۇنداي ارەكەتتى قانشالىقتى ءجيى دۇرىس تۇسىنبەيتىنىن دە تىكەلەي ولشەمەگەن. سوندىقتان بۇل تۇجىرىمداردى بارلىق الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناسقا قاتىستى دالەلدەنگەن زاڭدىلىق رەتىندە قابىلداۋعا بولمايدى.
دەگەنمەن زەرتتەۋ ادامداردىڭ بەلسەندىلىگى مەن ىقىلاسىن تەك ءوزىمشىل ماقساتپەن تۇسىندىرۋگە بولمايتىنىن كورسەتتى. كەيدە ادامنىڭ قۋانا ايتقان اڭگىمەسى، ۇسىنعان ماقالاسى نەمەسە بولىسكەن يدەياسى ءوزىن كورسەتۋ ارەكەتى ەمەس، وزگەگە جاقسى كوڭىل كۇي سىيلاۋدىڭ قاراپايىم امالى بولۋى مۇمكىن.
ادامدار وزىنە قىمبات دۇنيەنى ءبولىسۋ ارقىلى: «بۇل ماعان اسەر ەتتى، بالكىم، ساعان دا اسەر ەتەر» دەگەن يشارا جاسايدى. وسىنداي شاعىن ارەكەتتەر دوستىقتى، ارىپتەستىك بايلانىستى جانە ادامدار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىكتى قالىپتاستىرادى.