ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى باسپا ءسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە، ق ر ۇكىمەتىنىڭ 2010 -جىلعى 30-ساۋىردەگى № 370-قاۋلىسىمەن سارقان، لەپسى جانە ۇيگەنتاس مەملەكەتتىك ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ كوكجار ورمانشىلىعىن بىرىكتىرۋ ارقىلى ق ر ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ جوڭعار-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى قۇرىلدى. پاركتىڭ قۇرىلۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى - بىرەگەي جانۋارلار مەن وسىمدىكتەر الەمىن ساقتاۋدان باسقا، شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق عالىمداردىڭ (ا. د. جانعاليەۆ) بولجامى بويىنشا، الەمدەگى كوپتەگەن مادەني الما سۇرىپتارىنىڭ ارعى تەگى سانالاتىن جانە وسىعان بايلانىستى ەرەكشە قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن سيۆەرس الماسىنىڭ اۋقىمدى ورمان القاپتارىنىڭ بولۋى. سيۆەرس الماسى قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا جانە حالىقارالىق تابيعاتتى قورعاۋ وداعىنىڭ قىزىل تىزىمىنە ەنگىزىلگەن.
پارك جەتىسۋ وبلىسىنىڭ شىعىسىندا ورنالاسقان جانە ءۇش اۋداننىڭ - اقسۋ، سارقان جانە الاكول اۋداندارىنىڭ اۋماعىن قامتيدى. ونىڭ جالپى اۋدانى - 356 022 گەكتار. بۇل قازاقستاندا كولەمى بويىنشا ەكىنشى پارك. پارك اۋماعىن باتىستان شىعىسقا قاراي شامامەن 300 ك م-گە سوزىلىپ جاتقان، تەڭىز دەڭگەيىنەن 4000 مەترگە دەيىن كوتەرىلەتىن، شىڭدارى ماڭگى قار باسقان جەتىسۋ الاتاۋى (جوڭعار الاتاۋى) تاۋ جۇيەسىنىڭ سولتۇستىك جوتالارى الىپ جاتىر. مۇندا ەڭ بيىك شىڭ - سەمەنوۆ تيان- شان شىڭى (4622 م) ورنالاسقان. جوڭعار الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىن ەكى كلاستەرلىك ۋچاسكە قۇرايدى. ءبىرىنشى ۋچاسكەنىڭ وڭتۇستىك شەكاراسى قازاقستاننىڭ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن مەملەكەتتىك شەكاراسىنىڭ قورعاۋ ايماعى بويىمەن وتەدى.
باتىس شەكاراسى - ۇلكەن ايداۋساي وزەنىنىڭ اڭعارى بويىمەن شەكتەسكەن. سولتۇستىك شەكاراسى جەلدىقاراعاي تاۋلارىنىڭ سولتۇستىك ەتەگىمەن سارقان وزەنىنە دەيىن، ودان ءارى مارقاتاۋ تاۋلارىنىڭ ەتەگىمەن لەپسىگە دەيىن، سودان كەيىن تاۋ ەتەكتەرىمەن تەنتەك جانە كەپەلى وزەندەرىنىڭ قوسىلعان جەرىنە دەيىن سوزىلىپ جاتىر. ءارى قاراي جۇماق تاۋلارىنىڭ سۋايرىعىمەن، بەزىمياننىي كليۋچ وزەنىنىڭ اڭعارىن قامتي وتىرىپ، ەكىنشى تەنتەك وزەنىنە دەيىن جانە ودان ءارى وزەن اڭعارىمەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن شەكاراعا دەيىن سوزىلادى. ەكىنشى كلاستەرلىك ۋچاسكە ءبىرىنشى ۋچاسكەنىڭ سولتۇستىگىندە ورنالاسقان، وندا سولتۇستىك، وڭتۇستىك، باتىس جانە وڭتۇستىك- شىعىس شەكارالارى ۇيگەنتاس مەملەكەتتىك ورمان جانە جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ مەكەمەسى مەن كوكجار ورمانشىلىعىنىڭ شەكاراسىمەن سايكەس كەلەدى.
جوڭعار نەمەسە جەتىسۋ الاتاۋى قىتاي مەن وڭتۇستىك - شىعىس قازاقستان شەكاراسىندا ورنالاسقان. قازاقستاندا بۇل ۇلكەن تاۋ جۇيەسىنىڭ تەك ءبىر بولىگى عانا. وڭتۇستىگىندە ول ىلە وزەنىمەن، سولتۇستىگىندە جانە شىعىسىندا - بالقاش - الاكول ويپاتىمەن، وڭتۇستىك- شىعىسىندا قىتايدا ورنالاسقان شولدەرمەن شەكتەسەدى. بۇل ۇزىندىعى - 450 ك م، ەنى 50-دەن 90 ك م-گە دەيىن، بيىكتىگى 4622 م-گە دەيىن (سەمەنوۆ تيان-شان شىڭى) جەتەتىن تۇتاس تاۋ جۇيەسى. جوڭعار الاتاۋى جۇيەسى بىرنەشە قاتارلاس بيىك تاۋلى تىزبەكتەردەن تۇرادى. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى، ەڭ ۇزىنى - باتىستان شىعىسقا قاراي شامامەن 300 ك م-گە سوزىلىپ جاتقان سولتۇستىك جوتاسى. نەگىزگى تىزبەكتىڭ وڭتۇستىگىندە قوياندىتاۋ، توقسانباي جانە تىشقانتاۋ جوتالارى ورنالاسقان، ولار قىتايدىڭ بوروحورو جوتاسىنىڭ سىلەمدەرىمەن جالعاسادى.
سولتۇستىك بەتكەيلەرى كوپتەگەن مۇزدىقتارمەن جابىلعان، جوڭعار الاتاۋى وڭتۇستىك - شىعىس قازاقستاندا مۇز باسۋ كولەمى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا. سونىڭ سالدارىنان كەڭ وزەن جۇيەسى قالىپتاسقان، مۇندا كوپتەگەن وزەن باستاۋ الادى - ەڭ ءىرى وزەندەرى: ايداۋساي (اقسۋ وزەنىنىڭ سالاسى)، سارقان، باسقان، لەپسى، تەنتەك جانە تاستاۋ.
وزەندەردەن باسقا كوپتەگەن كول بار، ولاردىڭ كوپشىلىگى مورەنالىق ءتيپتى (جوڭعار الاتاۋىنداعى 200 كولدىڭ شامامەن جارتىسى پارك اۋماعىندا ورنالاسقان). مورەنالىق كولدەردەن باسقا، ورمان بەلدەۋىندە ورنالاسقان ەكى ادەمى كول بار. ەكى كول دە اعىنىقاتتى وزەنىندە ورنالاسقان، جوعارعى جانە تومەنگى جاسىلكول كولدەرى.
ەكى كول دە وپىرىلۋدان پايدا بولعان، بۇل قۇبىلىس تيان- شانعا دا ءتان. جوعارعى جاسىلكول كولى - 2262 م بيىكتىكتە ورنالاسقان، ۇزىندىعى - 3200 م، ەنى - 300 م، كول وتە تەرەڭ - 109 م قۇرايدى. تومەندە، 1630 م بيىكتىكتە، تومەنگى جاسىلكول كولى ورنالاسقان، ۇزىندىعى - 1800 م، ەنى - 400 م، تەرەڭدىگى - 89 م، كولدەردەگى سۋ وتە سۋىق، ءتىپتى جاز مەزگىلىندە دە 10°س اسپايدى. كولدەر ماڭىندا 1000-نان استام وسىمدىك ءتۇرى وسەدى.
ورماننىڭ باستى كوركى - دۇرىس كونۋس ءتارىزدى ءپىشىندى، ۇلكەن ولشەمدەرگە جەتەتىن تيان-شان شىرشاسى. قىلقاندى ورماندار بەلدەۋىنەن تومەن قايىڭداردان، كوكتەرەكتەردەن جانە ەڭ باستىسى سيۆەرس المالارىنان تۇراتىن جالپاق جاپىراقتى ورماندار ورنالاسقان. تاۋلاردىڭ ەتەكتەرى مەن بەتكەيلەرى گۇل كىلەمدەرىمەن جابىلعان. وسىمدىكتەردىڭ جالپى سانى 2000 تۇردەن اسادى، ونىڭ ىشىندە 95 ءتۇرى ەندەميكتەر.
پارك اۋماعىنا 300 شاقىرىمدىق نەگىزگى سولتۇستىك جوتا كىرەدى. كورىكتى تابيعات كورىنىستەرىنەن باسقا، بۇل ايماقتىڭ وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار الەمى دە قىزىقتى. تاۋدا سيرەك كەزدەسەتىن ەندەميكتەردەن باسقا، وڭتۇستىك پەن سولتۇستىك تۇرلەرگە جاتاتىن جانۋار مەن وسىمدىكتەردى كەزدەستىرۋگە بولادى.
كولدەردى قورشاپ تۇرعان ورماندار مەن اڭعارلاردا كوپتەگەن جانۋار ءتۇرى مەكەندەيدى: مارال، ەلىك، قابان، بورسىق، قويان، تۇلكى جانە قاسقىر. ءالپى شالعىندارىندا ايۋ مەن سۋىردى، ال ودان دا جوعارى، جارتاستاردا - ارقار مەن تاۋەشكىنى، تاۋتەكەلەردى كورۋگە بولادى. مۇندا تيان-شاننىڭ اڭىزعا اينالعان جىرتقىشى - ءىلبىس تە مەكەندەيدى. كوپتەگەن جىرتقىش قۇس تا بار. سۇتقورەكتىلەردىڭ 50 گە جۋىق ءتۇرى، قۇستاردىڭ 171 ءتۇرى، باۋىرىمەن جورعالاۋشىلاردىڭ 7 ءتۇرى، قوسمەكەندىلەردىڭ - 4 ءتۇرى بار.
جەتىسۋدىڭ ەجەلگى جانە ورتاعاسىرلىق كوشپەندىلەرىنىڭ مادەني- تاريحي ەسكەرتكىشتەرى «ۇيگەنتاس» قورىمى، ورتاعاسىرلىق قورعاندار، «اۋليەتاس» كيەلى تاسى، پەتروگليفتەر كەزدەسەدى.
قازىر پارك اۋماعىندا 13 تۋريستىك مارشرۋت، 2 ەكولوگيالىق سوقپاق ورنالاسقان.
پارك قاراماعىندا 54 گەكتاردى قۇرايتىن سارقان جانە لەپسى ورمان تۇقىمباقتارى بار. تۇقىمباقتا 20-دان استام ءتۇرلى 350 مىڭ كوشەت وسىرىلەدى.
2018 -جىلى ۇلتتىق پارك ءوزىنىڭ بىرەگەي رەلەفى، əسەم تابيعاتى مەن باي بيوəرتۇرلىلىگىنىڭ ارقاسىندا يۋنەسكو-نىڭ بيوسفەرالىق رەزەرۆاتتاردىڭ عالامدىق جەلىسىنە قوسىلدى. بۇل - قازاقستاندىق تابيعاتتىڭ الەمدىك دەڭگەيدە مويىندالعان اسىل قازىناسى.
جوڭعار-الاتاۋى مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى - اسقاق شىڭدار اۋەنى، ءمولدىر كولدەر جىرى، ورمان مەن دالانىڭ تابيعي ۇندەستىگى. ول - تابيعاتتىڭ جۇرەگىنەن تۋعان ماڭگىلىك ءان، حالقىمىزدىڭ بولاشاققا قالدىرعان اماناتى.