ءبىرى مۇنى جالقاۋلىققا بالاسا، ەندى ءبىرى «دۇيسەنبى سيندرومى» دەپ ازىلدەيدى.
«دۇيسەنبى سيندرومى» جاي عانا حالىق اراسىندا تاراعان تۇسىنىك ەمەس. مۇنى عىلىمي زەرتتەۋلەر دە راستايدى.
34 زەرتتەۋدى قامتىعان مەتاتالداۋ دۇيسەنبى كۇنى ادامداردىڭ كوڭىل كۇيى اپتانىڭ باسقا جۇمىس كۇندەرىنە قاراعاندا تومەن بولاتىنىن كورسەتتى. بۇل قۇبىلىس اسىرەسە ستۋدەنتتەر اراسىندا انىق بايقالعان.
عالىمدار تاعى ءبىر قىزىق جايتتى انىقتادى: ادامدار اپتانى ەسكە تۇسىرگەندە دۇيسەنبىنى شىن مانىندەگىدەن الدەقايدا اۋىر كۇن رەتىندە سيپاتتايدى. ياعني دۇيسەنبى تۋرالى قالىپتاسقان جاعىمسىز پىكىر ونىڭ پسيحولوگيالىق اسەرىن كۇشەيتە تۇسەدى.
دەمالىستاعى ۇيقى اسەر ەتەدى
2024-جىلى «ۇيىمدىق مىنەز- قۇلىق» جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ دەمالىستاعى ۇيقىنىڭ تەك دۇيسەنبىگە عانا ەمەس، بۇكىل جۇمىس اپتاسىنا ىقپال ەتەتىنىن كورسەتتى.
عالىمدار دەمالىستا ساپالى ۇيىقتاعان ادامداردىڭ دۇيسەنبى كۇنى جۇمىسقا پسيحولوگيالىق تۇرعىدان تەزىرەك بەيىمدەلەتىنىن انىقتادى. ولار جۇمىسقا ىنتامەن كىرىسىپ، تاپسىرمالاردى ءتيىمدى ورىنداعان.
ال ۇيقىسى قانباعان نەمەسە رەجيمى بۇزىلعان ادامداردىڭ جۇمىسقا قايتا بەيىمدەلۋى قيىنداعان. زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ايتۋىنشا، مۇندا باستى ءرولدى «reattachment»، ياعني ادامنىڭ ويىن، نازارىن جانە كۇش-جىگەرىن قايتادان جۇمىسقا باعىتتاي الۋى اتقارادى. دەمەك، دەمالىستاعى ساپالى ۇيقى بۇكىل اپتانىڭ ءونىمدى وتۋىنە ىقپال ەتەدى.
كوپشىلىك جۇمىس كۇندەرى از ۇيىقتاپ، دەمالىستا ۇزاق تىنىقسا جەتكىلىكتى دەپ ەسەپتەيدى. الايدا SLEEP جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ مۇنىڭ شىندىققا جاناسپايتىنىن كورسەتتى.
زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلار التى اپتا بويى جۇمىس كۇندەرى ۇيقىسىن شەكتەپ، سەنبى مەن جەكسەنبىدە سەگىز ساعاتتان تولىق دەمالعان. سوعان قاراماستان ولاردىڭ ەستە ساقتاۋ قابىلەتى، رەاكتسيا جىلدامدىعى جانە زەيىنى بۇرىنعى دەڭگەيىنە قايتا ورالماعان.
بۇل ادامنىڭ جۇمىس اپتاسىندا جينالعان ۇيقى تاپشىلىعىن ەكى كۇندە تولىق وتەي المايتىنىن دالەلدەيدى. ونىڭ ۇستىنە دەمالىستا كەش ۇيىقتاۋ بيولوگيالىق ساعاتتى ودان ءارى وزگەرتىپ، دۇيسەنبى كۇنى شارشاۋدى كۇشەيتەدى.
كۇيزەلىسكە الدىن الا دايىندالادى
ۇلى بريتانيادا جۇرگىزىلگەن Whitehall II زەرتتەۋى جۇمىس كۇنى تاڭەرتەڭ اعزادا بولىنەتىن نەگىزگى سترەسس گورمونى - كورتيزولدىڭ مولشەرى دەمالىس كۇندەرىنە قاراعاندا الدەقايدا جوعارى بولاتىنىن انىقتادى.
زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس، ويانعاننان كەيىنگى العاشقى 30 مينۋتتا جۇمىس كۇندەرى كورتيزول دەڭگەيى ورتا ەسەپپەن 10,5 نمول/ل، ال دەمالىس كۇندەرى 3,7 نمول/ل عانا كوتەرىلگەن. ياعني جۇمىس تاڭىنداعى كورسەتكىش شامامەن ءۇش ەسە جوعارى.
ەڭ قىزىعى - بۇل وزگەرىس جۇمىس باستالماي تۇرىپ ورىن الادى. مي الدا جاۋاپكەرشىلىك كۇتىپ تۇرعانىن سەزىپ، اعزانى الدىن الا كۇيزەلىسكە دايىندايدى. زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلار جۇمىس كۇندەرى وزدەرىن كوبىرەك كۇيزەلىستە، ەركىندىگى از ءارى كوڭىل كۇيى تومەن ەكەنىن دە ايتقان.
دۇيسەنبى دەنساۋلىققا دا اسەر ەتەدى
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، دۇيسەنبى تەك كوڭىل كۇيگە عانا ەمەس، دەنساۋلىققا دا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.
يرلاندياداعى كورولدىك حيرۋرگتەر كوللەدجى جۇرگىزگەن زەرتتەۋ دۇيسەنبى كۇنى اۋىر ينفاركتىڭ دامۋ ءقاۋپى باسقا كۇندەرمەن سالىستىرعاندا شامامەن 13 پايىزعا جوعارى ەكەنىن كورسەتتى.
ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى زەرتتەۋلەر دە ۇقساس ناتيجە بەرگەن. وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردىڭ ەڭ كوبى ءدال دۇيسەنبىنىڭ العاشقى ەكى ساعاتىندا تىركەلەدى. كەيبىر تالداۋلار بويىنشا، دۇيسەنبى تاڭىنداعى العاشقى ساعاتتا بولاتىن اپاتتار سانى سەيسەنبىمەن سالىستىرعاندا 28,6 پايىزعا، ال جۇمامەن سالىستىرعاندا 44,4 پايىزعا كوپ بولعان.
ماماندار مۇنى ۇيقى رەجيمىنىڭ بۇزىلۋى، سترەسس گورموندارىنىڭ كوبەيۋى جانە جۇمىسقا قايتا بەيىمدەلۋدىڭ قيىندىعىمەن بايلانىستىرادى.
دۇيسەنبىنى جەڭىل وتكىزۋدىڭ جولى قانداي؟
عالىمدار بىرنەشە قاراپايىم كەڭەس بەرەدى:
دەمالىس كۇندەرى ۇيقى ۋاقىتىن ءبىر ساعاتتان ارتىق وزگەرتپەۋ؛
تاڭەرتەڭ ويانعاننان كەيىن 20-30 مينۋت تابيعي جارىققا شىعۋ؛
تۇراقتى ۇيقى رەجيمىن ساقتاۋ؛
دۇيسەنبىگە ەڭ اۋىر تاپسىرمالاردى جوسپارلاماۋ؛
كۇن ىشىندە وزىڭىزگە ۇنايتىن شاعىن ارەكەتكە ۋاقىت ءبولۋ.
قورىتا ايتقاندا، دۇيسەنبىنىڭ اۋىر سەزىلۋى - قيالدان تۋعان تۇسىنىك ەمەس. بۇعان اعزانىڭ بيولوگيالىق ىرعاعىنىڭ وزگەرۋى، جينالعان ۇيقى تاپشىلىعى، سترەسس گورموندارىنىڭ كوبەيۋى، دەمالىستان كەيىنگى پسيحولوگيالىق بەيىمدەلۋ جانە ادامنىڭ ەركىندىگىنىڭ ازايۋى قاتار اسەر ەتەدى. سوندىقتان جاڭا اپتانى جەڭىل باستاۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن دەمالىس كۇندەرىنىڭ وزىندە تۇراقتى ۇيقى رەجيمىن ساقتاۋعا كوڭىل بولگەن ءجون.
el.kz