نەيروعىلىمداعى سوڭعى زەرتتەۋلەر قىزىق جاۋاپ ۇسىنىپ وتىر: ادام ميى الەمدى قۇر فاكت رەتىندە ەمەس، حيكايا رەتىندە قابىلدايدى. ءتىپتى ءبىز ءوز ءومىرىمىزدى دە وقيعا جەلىسى ارقىلى تۇسىنەمىز. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ادام ساناسى شىندىقتى سول كۇيىندە قابىلدامايدى - ونى وڭدەپ، ماعىنا بەرىپ، قيسىندى سيۋجەتكە اينالدىرادى.
سوندىقتان ادامزات مىڭداعان جىل بويى اڭىز ايتىپ كەلەدى. سوندىقتان كينو يندۋسترياسى ميللياردتاعان دوللار تابادى. سوندىقتان ءبىز ءوز ءومىرىمىزدى دە «وقيعا» رەتىندە سەزىنەمىز.
ميىمىزداعى «ىشكى سەناريست»
نەيروبيولوگ مايكل گاززانيگا جۇرگىزگەن تاجىريبەلەر عىلىمداعى ەڭ تاڭعالارلىق زەرتتەۋلەردىڭ ءبىرى سانالادى. ول ميىنىڭ ەكى جارتىشارىنىڭ بايلانىسى ۇزىلگەن ادامداردى باقىلاعان.
سول تاجىريبەلەردىڭ بىرىندە پاتسيەنتتىڭ وڭ جاق ميىنا «قوڭىراۋ»، ال سول جاق ميىنا «مۋزىكا» ءسوزى كورسەتىلەدى. كەيىن ادامنان سۋرەتتى تاڭداۋ سۇرالعاندا، ول قوڭىراۋدى كورسەتەدى. ءبىراق ماسەلە تاڭداۋدا ەمەس ەدى. ەڭ قىزىعى - ودان «نەگە؟» دەپ سۇراعاندا باستالادى.
سويلەۋگە جاۋاپتى سول جاق جارتىشار ناقتى سەبەپتى بىلمەسە دە، دەرەۋ قيسىندى جاۋاپ ويلاپ تابادى:
«قوڭىراۋدان مۋزىكا شىعادى عوي».
ياعني ميىمىز كەيدە شىندىقتى ەمەس، تۇسىنىكتى نۇسقانى ۇسىنادى.
عالىمدار مۇنى ميداعى «ينتەرپرەتاتور» جۇيەسىمەن بايلانىستىرادى. ونىڭ مىندەتى - ءبىزدىڭ ارەكەتتەرىمىزدى رەتتەپ قانا قويماي، ءوزىمىزدى ء«بىرتۇتاس ادام» رەتىندە سەزىندىرۋ.
ءبىز الەمدى قالاي كورەمىز؟
كوپ ادام سانانى كامەرا سەكىلدى جۇمىس ىستەيدى دەپ ويلايدى: كوز كورەدى، مي قابىلدايدى. ءبىراق شىندىق الدەقايدا كۇردەلى.
مي اقپاراتتى بولشەكتەپ ەمەس، كونتەكست ارقىلى وڭدەيدى. مىسالى، «ماۋس» ءسوزى تىشقاندى دا، كومپيۋتەر ءتىنتۋىرىن دە ءبىلدىرۋى مۇمكىن. ءبىراق ءسىز:
«كومپيۋتەردىڭ جانىندا ماۋس جاتىر» دەگەن سويلەمدى ەستىگەن ساتتە، مي اۆتوماتتى تۇردە كومپيۋتەر ءتىنتۋىرىن ەلەستەتەدى.
بۇل - ءبىزدىڭ سانامىزعا دەيىن بەيسانالىق دەڭگەيدە ۇلكەن پروتسەسس جۇرەتىنىن كورسەتەدى. ياعني ءبىز الەمدى «سول كۇيىندە» كورىپ جۇرگەن جوقپىز. بىزگە ميىمىز وڭدەپ بەرگەن نۇسقا عانا جەتەدى.
نەگە ءار ادام الەمدى ءارتۇرلى قابىلدايدى؟
ءبىر وقيعاعا ەكى ادامنىڭ رەاكتسياسى نەگە ەكى بولەك بولادى؟ نەگە ءبىر فيلم بىرەۋدى وزگەرتەدى، ال ەكىنشىسىنە اسەر ەتپەيدى؟
سەبەبى ءار ادامنىڭ ىشكى «ينتەرپرەتاتورى» ءارتۇرلى جۇمىس ىستەيدى.
ادامنىڭ بالالىق شاعى، قورقىنىشى، ومىرلىك تاجىريبەسى، ورتاسى - ءبارى مي قۇراستىراتىن «ىشكى حيكاياعا» اسەر ەتەدى. سوندىقتان ادامدار ءبىر الەمدە ءومىر سۇرسە دە، ونى ءارتۇرلى كورەدى.
بالكىم وسى سەبەپتى ءبىر ادام ءومىردى مۇمكىندىك دەپ قابىلداسا، ەكىنشىسى ونى ءقاۋىپ رەتىندە كورەدى.
فانتاستيكا مەن كينو بىزگە نە ءۇشىن كەرەك؟
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، كوركەم ادەبيەت پەن فانتاستيكا - ميدىڭ جاتتىعۋ الاڭى.
ادام كينو كورىپ وتىرعاندا نەمەسە رومان وقىعاندا، مي ونى جاي باقىلاپ وتىرمايدى. كەيىپكەردىڭ قورقىنىشىن، شەشىمىن، كۇيزەلىسىن ىشتەي بىرگە وتكىزەدى.
سول سەبەپتى جاقسى فيلمنەن كەيىن ادام وزگەرەدى. كەيدە ءبىر كىتاپ ادامنىڭ بۇكىل ءومىرىن باسقا ارناعا بۇرىپ جىبەرەدى.
نەيروعىلىم مۇنى بىلاي تۇسىندىرەدى:
ادام ميى قيالداعى تاجىريبەنى دە شىنايى تاجىريبە سياقتى قابىلداي الادى.
ياعني فانتاستيكا - بوس قيال ەمەس. بۇل ادام ساناسىنىڭ بولاشاققا دايىندالۋ ءتاسىلى.
حيكاياسىز ادام ءومىر سۇرە الا ما؟
بالكىم، ەڭ قىزىعى دا وسى سۇراق شىعار.
ادامزات تاريحىنا قاراساق، بارلىق وركەنيەت ەرتەگى ايتقان. اڭىز شىعارعان. باتىر ويلاپ تاپقان. قۇدايلار تۋرالى ميفتەر قۇراستىرعان. كەيىن رومان جازدى، تەاتر ويلاپ تاپتى، كينو ءتۇسىردى.
ويتكەنى ادام ميى ماعىنا ىزدەيدى.
ال ماعىنا كوبىنە حيكايا ارقىلى پايدا بولادى.
سوندىقتان ادام بالاسى اقپاراتقا ەمەس، وقيعاعا تاۋەلدى. ءبىز فاكتىنى ەمەس، سيۋجەتى بار دۇنيەنى ەستە ساقتايمىز. مۇمكىن ءدال سول سەبەپتى ءومىردىڭ ءوزىن دە ىشىمىزدەگى كورىنبەيتىن ستسەناريست قۇراستىرىپ جاتقان شىعار.