ونەردەگى وشپەس ءىز
ءانشىنىڭ ەرەكشە اۋەلەتكەن اندەرىنىڭ ءبىرى - ءبىرجاننىڭ «تەمىرتاسى» بولسا، ەستاي بەركىمباي ۇلىنىڭ «قورلان»، «جايقوڭىر»، «ءبىر مىسقال»، «نازقوڭىر»، «يۋران- اي» اندەرىن ەرەكشە ناقىش بوياۋىمەن ورىنداعان.
ءانشى 1896-جىلى پاۆلودار وبلىسىنىڭ اقسۋ وڭىرىندە دۇنيەگە كەلگەن. اكەسى جىلقىبايدان شايحى، نۇرتازا، ابىلكە، كەنجەسى بايعابىل - ءتورت بالا تاراعان. اعايىندىلاردىڭ ىشىنەن بايعابىلعا تابيعات ءارتۇرلى ونەر سىيلاعان. ءانشى، دومبىراشى، پالۋان، شاۋىپ بارا جاتقان ات ۇستىندە ويىن-قيمىل كورسەتەتىن اكروباتتىق ونەرلەرى بولعان. اكەسى جىلقىباي 1904-جىلى پاۆلودار قالاسىنا قونىس اۋدارىپ، ءبىراز ۋاقىت ءوزىنىڭ دوسى ءۋاليدىڭ ۇيىندە تۇرادى. ەس بىلگەلى ءان دەسە ەلەڭدەپ تۇراتىن بايعابىل جاس ءانشى مايراعا ەلىكتەپ سىرنايدا ويناپ، دومبىراعا قوسىلىپ ءان ايتقاندى ۇناتاتىن. بۇل كەزدە بايعابىل ون جاستا ەدى. ال ءانشى مايرانىڭ ون بەس، ون التىعا كەلگەن شاعى ەكەن. سونداعى ۇيرەنگەن العاشقى ءانى - مايرانىڭ «تولقىماسى». كەيىننەن ءانشى: «مەنىڭ العاشقى ۇستازىم - مايرا»، دەپ ۇنەمى ەسىنە الىپ، مايرا ءۋالي قىزىنىڭ «تولقىما»، «باقشا»، ت. ب. اندەرىن ەرەكشە ءسۇيىپ ورىنداعان.
1936-جىلدارى قازىرگى اباي وبلىسى جەتىجار اۋىلىندا بەسقاراعاي حالىق تەاترى اشىلعاندا، بايعابىل جىلقىباي ۇلى اتالعان تەاتردا رەجيسسەر بولىپ تاعايىندالادى. شاعىن ساحنادا مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «ەڭلىك- كەبەگىن»، «ايمان- شولپانى» مەن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «قىز جىبەگىن» ساحنالاپ قانا قويماي، ءوزى دە اكتەرلىك شەبەرلىگىمەن تانىلدى.
بايعابىلدىڭ تاعى ءبىر قىرى -جاۋىرىنى جەرگە تيمەگەن پالۋاندىعى. كونەكوز قاريالاردىڭ ايتۋىنشا، ول قوياندى جارمەڭكەسىندە ونەر كورسەتىپ، اتاقتى كۇش الىبى قاجىمۇقاننىڭ ويىن كورسەتۋ توبىنا قاتىسىپ، قۇرامىندا بولعان. قازاقستاننىڭ وتىز جىلدىق تويىنداعى پالۋاندار كۇرەسىندە ەكىنشى ورىن يەلەنگەنىن ءانشىنىڭ ءوزى ايتقان ەكەن.
بايعابىل جىلقىباي ۇلى اقىن ءسابيت دونەنتايەۆ پەن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ سول كەزدەردەگى اۋىل ومىرىنەن الىپ جازعان ولەڭدەرىنە اندەر شىعارىپ، ءوزى ورىنداعان. سونىمەن قاتار قىزى شولپانعا وسيەت ەتىپ قالدىرعان «دومبىرام» اتتى ءانى بار. ۇلدارى شاكار، ەرەنعايىپ، شورمان دا ونەردەن قۇرالاقان ەمەس. اكە ءىزىن جالعاپ، جولىن جالعاستىرعان قىزى شولپان رەسپۋبليكاعا تانىمال اكتريسا اتاندى. قازاق ك س ر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى اتاعىن يەلەندى. جەتپىس جاستان اسقانشا ءان سالىپ، زامانداستارىنا رۋحاني قىزمەت ەتكەن ءانشىنىڭ سيقىرلى ساۋساقتارى تابيعاتتىڭ وزگەرمەس زاڭىمەن 1977-جىلى دومبىرا شەگىن سوڭعى رەت قاعىپ، توقتادى. ءوزى تۋعان قۇركول اۋىلىنا جەرلەندى. قازاق ونەرىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ، ارتىنان ولمەيتۇعىن ءىز قالدىرعان بايعابىل جىلقىباي ۇلىنىڭ ەسىمى 1992-جىلى اقسۋ قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى مادەنيەت ۇيىنە بەرىلدى. ءانشىنىڭ ورىنداۋىنداعى اندەر قازاق راديوسىنىڭ التىن قورىنا ەنگەن.
مارجان شايحيموۆا،
بۇقار جىراۋ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى
Egemen Qazaqstan