بەلگىلى شەبەر د. شوقپار ۇلى «قازاقتىڭ قولدانبالى ونەرى» اتتى ەڭبەگىندە: «بولاتتان جاسالعان «كوك ينە» دەگەن بولادى، سونداي-اق اعاشتان جاسالعان ينەنى - «سيدا»، سۇيەكتەن جاسالسا - «سوياۋ»، تاستان جاسالسا «سيدا» دەيمىز» دەپتى. باعزى زاماندا ادامدار باسقا قۇرال بولماعاندا تاس ينەمەن جەر (قۇدىق) قازعان. ءبىراق جۇمىسى ماندىماي قينالعان. ءسويتىپ، جوعارىداعى فرازەولوگيزم پايدا بولعان ءتارىزدى.
قازىرگى تاڭدا تاس ينەلەر وتە كونە قورىم-قورعاندارعا، ەجەلگى ادامزات قاۋىمداسىپ ءومىر سۇرگەن قونىس-تۇراقتارعا جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا بارىسىندا انىقتالىپ وتىر.
وسىنداي تاس ينە وسىدان بەس جىل بۇرىن تيبەت ولكەسىندە ورنالاسقان «سيادا كو» اتتى كولدىڭ ماڭىنا سىچۋان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قىزمەتكەرى يۋن چەن باستاعان ارحەولوگتەر جۇرگىزگەن قازبا جۇمىسى كەزىندە التى دانا تابىلىپتى. ماماندار بۇل جادىگەردى ادامدار شامامەن 9000 جىل بۇرىن پايدالانعان دەيدى.
بۇل جاڭالاق جۋىقتا امستەردام قالاسىندا اعىلشىن تىلىندە الەمدىك اسا قۇندى ارحەولوگيالىق مالىمەتتەردى جارىققا شىعاراتىن حالىقارالىق بەدەلدى باسىلىم «Journal of Archaeological Science» («ارحەولوگيالىق عىلىم جۋرنالى» ) الماناعىندا جاريا بولدى.
بۇعان دەيىن مۇنداي تاس ينەلەر قىتاي ەلىنىڭ حەنان ولكەسىنەن تابىلعان ەكەن. ءبىراق ونىڭ جاسىن ماماندار 2700 جىل دەپ انىقتاسا، جاڭادان تابىلعان مىنا جادىگەر تاس ينەنىڭ عۇمىرىن 6300 جىلعا ىلگەرىلەتتى.
تاس ينەلەردىڭ ءبىر ۇشى ۇشكىر، ال ەكىنشى ۇشىندا تەسىگى بار. تابىلعان التى ينەنىڭ ەكەۋى سول قالپىندا بۇزىلماي (سۋرەتتە) ساقتالعان.
بەكەن قايرات ۇلى
egemen.kz