ەلىمىزدە اجىراسقان وتباسىلاردىڭ جارتىسىنان استامى (61,7 پايىز) ماسكۇنەمدىك پەن ناشاقورلىق كەسىرىنەن ەكىگە كەتكەن. ەكىنشى ورىندا تۇرمىستىق زورلىق- زومبىلىق - 51,1 پايىز، ءۇشىنشى ورىندا لۋدومانيا - 38,4 پايىز. قاراپ وتىرساق، شاڭىراقتىڭ شايقالۋىنا كەسىرىن تيگىزەتىن ءۇش سەبەپ تە تاۋەلدىلىك ەكەن.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى جۇرگىزگەن «اجىراسۋ جانە ونىڭ سالدارى» اتتى زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا تالدامالىق ەسەپتە ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ كوبى اجىراسۋعا ماسكۇنەمدىك، ناشاقورلىق پەن قول كوتەرۋ فاكتىلەرى سەبەپ بولعانىن ايتقان.
جۇبايىنىڭ ءبىر نارسەگە تاۋەلدىلىگى تولىق وتباسىلىق ومىرگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. تاۋەلدى ادام ماسەلەنى شەشۋگە ارالاسپايدى، بالالاردى تاربيەلەۋگە اتسالىسپايدى ءارى وتباسى بيۋدجەتتىن ءوز قاجەتتىلىلىكتەرىنە جۇمسايدى. ەكى رەسپوندەنت بۇرىنعى جۇبايىنىڭ كومپيۋتەرلىك ويىندارعا تاۋەلدىلىگى كەسىرىنەن اجىراسقانىن ايتقان. ارينە، مۇنداي جاعدايدا اجىراسۋدىڭ باستاماشىسى ايەل بولاتىنى انىق. جىلدار بويى شەشىلمەگەن قارجىلىق، الەۋمەتتىك ماسەلە قوردالانىپ شەگىنە جەتكەندە وتاناسىنىڭ ءۇمىتى ءۇزىلىپ، شىدامى تاۋسىلاتىنى دا زاڭدىلىق.
زەرتتەۋگە قاتىسقان ەر ادامدارعا ءوزىنىڭ اجىراسۋ سەبەبىن ساناماعاندا، اجىراسۋدىڭ باسقا دا سەبەپتەرىن انىقتاپ ايتۋ قيىنعا سوققان. كەيبىرەۋلەر بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋدەن باس تارتقان. تەك ينتەرۆيۋەر سۇراقتاردى ناقتىلاعاننان كەيىن قول كوتەرۋ، ماسكۇنەمدىك جانە وپاسىزدىقتى اتاعان جانە ونى ەر ادامدار ءۇشىن «نورما» ەكەنىن جەتكىزگەن.
عىلىم نە دەيدى؟
تاۋەلدىلىكتى عىلىم تىلىندە ادديكتيۆتى بۇزىلىس دەپ اتايدى. مۇنداي بۇزىلىستاردىڭ وتباسى جۇيەسىن قيراتۋى ءبىر ساتتە بولاتىن قۇبىلىس ەمەس، ول بەلگىلى ءبىر پسيحولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك مەحانيزمدەر ارقىلى بىرتىندەپ جۇرەتىن، وتە كۇردەلى ءارى دەسترۋكتيۆتى پروتسەسس. تاۋەلدىلىك تۇلعانىڭ تەك مىنەز- قۇلقىن ەمەس، سول شاڭىراقتاعى وتباسى مۇشەلەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى دا تولىق وزگەرتىپ، ونىڭ ىرگەتاسىن تامىرىمەن قوپارىپ تاستايدى. ادديكت ءوز ءىس- ارەكەتىنىڭ دۇرىس ەمەستىگىن ىشتەي سەزگەنىمەن، تاۋەلدى زاتىن نەمەسە قۇمارلىعىن قورعاۋ ءۇشىن سانالى ءارى بەيسانالى تۇردە وتىرىك ايتۋعا ءماجبۇر بولادى. تاۋەلدى ادام ءجيى وتىرىك ايتاتىندىقتان جاقىندارىنىڭ وعان دەگەن سەنىمى دە ازايادى. ولار شىندىقتى بىلگەن سايىن، وتباسىنداعى تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق جوعالادى. وتباسى مۇشەلەرى ەرتەڭگى كۇنگە، بەرىلگەن ۋادەگە مۇلدەم سەنە المايتىن كۇيگە تۇسەدى.
مەديتسينالىق، كلينيكالىق جانە الەۋمەتتىك-پسيحولوگيالىق تۇرعىدان تەرەڭ تالداساق، ادديكتيۆتى بۇزىلىستار - بۇل بەلگىلى ءبىر حيميالىق زاتتى تۇتىنۋعا نەمەسە بەلگىلى ءبىر مىنەز-قۇلىقتىق ارەكەتتى قايتالاۋعا دەگەن پاتولوگيالىق، ياعني ادام ەركىنەن تىس تۋىندايتىن اۋرۋشاڭ قۇشتارلىقپەن سيپاتتالاتىن، سونىڭ سالدارىنان تۇلعانىڭ الەۋمەتتىك، كاسىبي، ەكونوميكالىق جانە تۇلعاارالىق فۋنكتسيالارىنىڭ تولىق بۇزىلۋىنا اكەلەتىن سوزىلمالى، رەتسيديۆتى پسيحيكالىق جاعداي. زاماناۋي حالىقارالىق زەرتتەۋلەردە، سونىڭ ىشىندە د س ۇ-نىڭ «اۋرۋلاردىڭ حالىقارالىق جىكتەمەسىندە» جانە امەريكالىق پسيحياتريالىق قاۋىمداستىقتىڭ DSM-5 نۇسقاۋلىقتارىندا ادديكتسيالار ەكى ۇلكەن نەگىزگى توپقا ءبولىپ قاراستىرىلادى.
ونىڭ ءبىرىنشىسى حيميالىق تاۋەلدىلىك، بۇعان ءداستۇرلى ماسكۇنەمدىك، توكسيكومانيا جانە كەيىنگى ۋاقىتتا جاستاردىڭ ءومىرىن ۋلاپ جاتقان سينتەتيكالىق ەسىرتكى جاتادى. ەكىنشىسى حيميالىق ەمەس، ياعني مىنەز-قۇلىقتىق تاۋەلدىلىك، ونىڭ اياسىنا لۋدومانيا، ينتەرنەت پەن گادجەتتەرگە ءجىپسىز بايلانۋ، شوپوگوليزم، پورنوگرافياعا جانە جۇمىسقا شەكتەن تىس تاۋەلدىلىك سەكىلدى زاماناۋي دەرتتەر كىرەدى. بۇل قاۋىپتى قۇبىلىستىڭ قالىپتاسۋ تاريحى مەن ادامنىڭ ميىنداعى ەۆوليۋتسيالىق تۇرعىدان قالىپتاسقان دوفامين، سەروتونين، ەندورفين سەكىلدى نەيرومەدياتورلاردىڭ الماسۋىمەن تىعىز بايلانىستى دەيدى ماماندار.
ادام بۇل دەرت تۇرلەرىنە بىردەن شالدىقپايدى. العاشىندا كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىكتىڭ سترەسىنەن ارىلۋ، الەۋمەتتىك قىسىمنان قۇتىلۋ، ۋاقىتشا ءلاززات الۋ، ءومىردىڭ اشى شىندىعىنان قاشۋ ءۇشىن ىشەدى، شەگەدى، ويىن وينايدى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە ميىنىڭ ىشكى نەيروندىق قۇرىلىمى وزگەرىسكە ۇشىراپ، مىنەز- قۇلىقتى باقىلايتىن، شەشىم قابىلدايتىن جانە سالدارىن سارالايتىن باسقارۋ قىزمەتى بىرتىندەپ السىرەيدى دە، باقىلاۋ تولىقتاي ليمبيكالىق جۇيەگە كوشەدى. ناتيجەسىندە، ادام ءوز ەرىك-جىگەرىنىڭ باقىلاۋىنان مۇلدەم شىعىپ كەتىپ، ەرىكسىز قايتالاناتىن، ۇزاق ۋاقىت كەشەندى ەمدەۋدى قاجەت ەتەتىن سوزىلمالى پسيحيكالىق اۋرۋعا ۇشىرايدى.
قازىرگى زاماناۋي الەۋمەتتىك پسيحولوگيا، جۇيەلى وتباسىلىق تەراپيا جانە پسيحياتريا عىلىمى ادديكتيۆتى بۇزىلىستاردى تەك قانا ءبىر ادامنىڭ جەكە باسىنىڭ قاتەلىگى، ونىڭ مورالدىق السىزدىگى نەمەسە دەرتى ەمەس، تۇتاس ءبىر وتباسىنىڭ ورتاق قاسىرەتى، تەرەڭ جۇيەلى ماسەلەسى دەپ قارايدى.
بۇل عىلىمي باعىتتىڭ نەگىزدەلۋى بىرنەشە ىرگەلى تۇجىرىمدارعا سۇيەنەدى.
ءبىرىنشىسى - ميۋررەي بوۋەن نەگىزىن قالاعان «جۇيەلىلىك تەورياسى». بۇل تەوريا بويىنشا وتباسى دەگەنىمىز - ءاربىر مۇشەسى ءبىر-بىرىمەن تىعىز ەموتسيالىق، ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جىپتەرمەن بايلانىسقان ءبىرتۇتاس ءتىرى اعزا، وتە سەزىمتال جۇيە. ەگەر وسى تۇتاس جۇيەنىڭ ءبىر عانا ەلەمەنتى ىستەن شىعىپ، ادديكتىڭ كۇيىن كەشسە، بۇكىل وتباسىلىق جۇيەنىڭ ىشكى تەپە-تەڭدىگى بۇزىلادى. شاڭىراقتىڭ باسقا مۇشەلەرى تاۋەلدى ادامنىڭ قۇبىلمالى، بولجاۋسىز مىنەز-قۇلىق ۇلگىسىنە امالسىز بەيىمدەلۋگە، ونىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە ءماجبۇر بولادى. بۇل ولاردىڭ ءداستۇرلى رولدەرىن، ەموتسيالىق كۇيىن جانە كۇندەلىكتى تىرشىلىك اعىنىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ، دەسترۋكتيۆتى ارناعا بۇرادى.
ەكىنشى ماڭىزدى عىلىمي نەگىز رەتىندە ورتاق تاۋەلدىلىك (سوزاۆيسيموست) فەنومەنىن اتاۋعا بولادى. مەلودي بيتتي مەن ەرنا رايت ادديكتىڭ قاسىندا ۇنەمى بىرگە جۇرەتىن جاقىن ادامدارىنىڭ، ياعني جارىنىڭ، اتا-اناسىنىڭ نەمەسە بالالارىنىڭ بويىندا ۋاقىت وتە كەلە وزىندىك ەرەكشە پسيحولوگيالىق پاتولوگيا قالىپتاساتىنىن دالەلدەگەن. ورتاق تاۋەلدى كۇيگە تۇسكەن ادام ءوزىنىڭ بۇكىل سانالى ءومىرىن، ىشكى سەزىمدەرى مەن جەكە قاجەتتىلىكتەرىن تولىق ۇمىتىپ، بار كۇشىن، ۋاقىتىن جانە قارجىسىن تاۋەلدى ادامدى باقىلاۋعا، ونىڭ ءىس-ارەكەتىن تەكسەرۋگە جانە ونى سىرتقى قاۋىپتەن امان- ەسەن «قۇتقارۋعا» ارنايدى. اقىر سوڭىندا، پسيحولوگيالىق تۇرعىدان تاۋەلدى ادام سەكىلدى اۋىر دەسترۋكتيۆتى كۇيگە تۇسەدى، ونىڭ كوڭىل- كۇيى تەك ادديكتىڭ بۇگىن ىشكەن-ىشپەگەنىنە نەمەسە ءباس تىككەن-تىكپەگەنىنە تىكەلەي بايلانىستى بولادى.
ءتىپتى، كەيدە بۇل ورتاق تاۋەلدىلىك ادديكتىڭ ءوز ەمىن جالعاستىرىپ، ايىعىپ كەتۋىنە بەيسانالى تۇردە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن، ويتكەنى قۇتقارۋشى ءرولى ونىڭ ءومىرىنىڭ ءمانى مەن ماعىناسىنا اينالىپ كەتەدى. ال ادديكتىڭ ساۋىعۋى ونىڭ بۇل ءرولىن جويىپ، ءىشى بوس كەڭىستىك بولىپ قالعانداي سەزىم تۋدىرادى.
ۇشىنشىدەن، مۇنداي تاۋەلدىلىكتەر مىندەتتى تۇردە وتباسىلىق رولدەردىڭ اۋىسۋىنا اكەلەدى. بالالار پسيحولوگياسى مەن وتباسىلىق ديسفۋنكتسيالاردى زەرتتەگەن دونالد ۆەگشايدەر شاڭىراقتا ادديكتسيا دەرتى پايدا بولعان ساتتە، بالالار مەن ەرەسەكتەر ۇيدەگى ەموتسيالىق ۆاكۋۋمدى تولتىرۋ جانە ءتىرى قالۋ ءۇشىن ەرىكسىز تۇردە ءتۇرلى ديسفۋنكتسيونالدى رولدەردى قابىلدايدى دەپ تۇجىرىم جاسايدى. ماسەلەن، قورعانسىز بالالار ۇيدەگى جاعدايدى «رەتتەۋ»، اتا-اناسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋ ءۇشىن «قۇتقارۋشى» نەمەسە «باتىر» رولىنە كىرەدى، بارلىق جاۋاپكەرشىلىكتى ەرتە موينىنا الادى. ال كەيبىر بالالار ۇيدەگى جانجالداردان قاشىپ، ەشكىمگە كورىنبەي، تاسادا قالۋدى ءجون كورىپ «جوعالعان بالا» ءرولىن تاڭدايدى دا، اۋتيزمگە ۇشىرايدى.
كەيبىرى ۇيدەگى اۋىر كۇيزەلىستى كۇلكىمەن، قالجىڭمەن جاپقىسى كەلىپ، اتموسفەرانى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن «سايقىمازاق» نەمەسە «ماسكا» رولىنە اۋىسسا، ەندى ءبىرى اتا- اناسىنىڭ نازارىن وزىنە اۋدارتۋدىڭ باسقا جولى قالماعاندىقتان، سىرتقا اگرەسسيا كورسەتىپ، مەكتەپتە بۇزاقىلىق جاساپ، «جامان بالا» نەمەسە «كىنالى» كەيپىنە ەنەدى. وسىلايشا، جاستىق شاقتان قالىپتاسقان دەسترۋكتيۆتى رولدەر تۇلعانىڭ بولاشاقتا ەسەيگەندە ساۋ، تولىققاندى، تەڭ قۇقىلى قارىم-قاتىناس قۇرۋ قابىلەتىن تامىرىمەن بۇزىپ، ولاردىڭ تاعدىرىن تالكەككە سالادى.
ەڭ قاۋىپتىسى، بۇل تاۋەلدىلىكتەردىڭ تۇقىم قۋالايتىنى. ديسفۋنكتسيونالدى وتباسىندا وسكەن بالا ءبارىن كوزبەن كورىپ، ساناعا سىڭىرگەندىكتەن، بولاشاقتا تۋرا سول اتا-اناسىنىڭ جولىن قايتالايدى نەمەسە وزدەرىنە ومىرلىك سەرىك ەتىپ تاۋەلدى ادامدى تاڭدايدى.
ويتكەنى ولاردىڭ پسيحيكاسى باسقا ساۋ قارىم-قاتىناس ۇلگىسىن بىلمەيدى، سەزىنبەيدى. وسىلايشا، تاۋەلدىلىك ماسەلەسى ءبىر جۇپتىڭ عانا تاعدىرىمەن شەكتەلمەي، بالالارىنا جالعاسىپ، ۇلتتىق گەندىك قوردى السىرەتەتىن قاسىرەتكە ۇلاسادى.
تاۋەلدىلىكتىڭ سالدارى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان دا اۋىر. ادەتتە، جۇبايلاردىڭ ءبىرى ماسكۇنەم، ناشاقور، لۋدومان بولسا، بۇكىل قارجىلىق رەسۋرس سارقىلىپ، وتباسى الەۋمەتتە وقشاۋلانعانىمەن قويماي، قوعامنىڭ تالقىسىنا ۇشىرايدى. الەۋمەت تانۋشى، پسيحولوگ ماماندار مۇنداي وتباسى مۇشەلەرى ۇيات پەن كىنا سەزىمىن باستان كەشىپ، كورشىلەر مەن تۋىستاردىڭ ايىپتاۋىنان تۋىنداعان ۇرەيدەن ۋاقىت وتە كەلە جاقىندارىمەن، ادال دوستارىمەن اراداعى بايلانىس تولىق ءۇزىلىپ، وتباسى ءوز پروبلەماسىمەن وڭاشا قالادى، بۇل ىشكى اگرەسسيا مەن داعدارىستى ودان سايىن ۋشىقتىرا تۇسەدى دەيدى.
ساندار سويلەيدى
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ 2024 -جىلعى ەسەبى بويىنشا ەلىمىزدە 90981 ادام الكوگولگە تاۋەلدىلىكپەن ەسەپتە تۇر. ونىڭ 109 ى - كامەلەتكە تولماعاندار، ال قالعان 90872 سى - ەرەسەكتەر. الايدا د س ۇ-نىڭ جان باسىنا شاققانداعى تازا ءسپيرتتى تۇتىنۋ رەيتينگىندە قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە يە بولۋى شىنايى جاعدايدىڭ رەسمي مالىمەتتەردەن الدەقايدا كۇردەلى جانە قورقىنىشتى ەكەنىن اڭعارتادى. سونىمەن قاتار كەيىنگى ۋاقىتتا الكوگوليزمنىڭ ايتارلىقتاي «جاسارۋى» جانە ايەلدەردىڭ ىشىمدىككە شەكتەن تىس اۋەستىگى انىق بايقالۋدا. بۇل انا مەن بالا دەنساۋلىعىنا، وتباسى ينستيتۋتىنا تىكەلەي سوققى بولىپ ءتيىپ جاتىر.
ەسىرتكى نارىعىنداعى جاعداي ودان دا سوراقى. باياعى ء«داستۇرلى» گەروين مەن اپيىن ونىمدەرىنىڭ ورنىن قازىر سينتەتيكالىق ەسىرتكىلەر باستى. كورسەتكىشتەر كوڭىلگە كىربىڭ ۇيالاتادى. ەل ىشىندە سينتەتيكالىق ەسىرتكى تۇتىنۋشىلار گەومەتريالىق پروگرەسسيامەن ءوسىپ جاتىر. ەگەر بۇرىن ەسىرتكىگە تاۋەلدىلەردىڭ ورتاشا جاسى 30-40 جاس شاماسىندا بولسا، قازىر سينتەتيكالىق زاتتارعا تاۋەلدىلىك نەگىزىنەن 14-25 جاس ارالىعىنداعى جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ءجيى كەزدەسەدى.
ال سينتەتيكالىق زاتتارعا تاۋەلدىلىكتىڭ ەڭ قورقىنىشتى تۇسى - ول ادام ميىنىڭ نەيروندىق جۇيەسىن بىرنەشە اپتانىڭ ىشىندە زاقىمداپ، وتە تەز ارادا شيزوفرەنيا ءتارىزدى اۋىر پسيحوزدار مەن تۇلعالىق دەگراداتسياعا الىپ كەلەتىنىندە. بۇل ەمى جوق اۋىر پسيحيكالىق مۇگەدەكتىكپەن بەتپە- بەت قالۋدىڭ ءوزى ۇلكەن قاسىرەت.
وسى حيميالىق قاتەرمەن قاتار، قۇمار ويىندارى مەن لۋدومانيا ماسەلەسى - ەڭ قاۋىپتى الەۋمەتتىك ىندەتتەردىڭ ءبىرى. ونلاين بۋكمەكەرلىك پلاتفورمالاردىڭ شەكتەن تىس ەكسپانسياسى ۇلتتىق قاسىرەتكە ۇلاسۋدا. رەسمي دەرەكتەر ەلدە 350 مىڭنان استام لۋدومان بار دەيدى. ال ولاردىڭ ناقتى سانى ودان الدەقايدا كوپ ەكەنىن ءىشىمىز سەزەدى.
ەڭ وكىنىشتىسى، ولاردىڭ باسىم بولىگى - 18-35 جاس ارالىعىنداعى ەڭبەككە قابىلەتتى، ەلدىڭ دەموگرافيالىق ءارى ەكونوميكالىق تىرەگى سانالاتىن جاس ەر-ازاماتتار. بۋكمەكەرلىك پلاتفورمالار مەن كازينولاردىڭ اگرەسسيۆتى جارناماسى جەر جارادى. ولاردىڭ تولىقتاي سيفرلىق فورماتقا كوشۋى جاعدايدى اۋىزدىقتاۋعا مۇرشا بەرمەيدى.
ويىن بيزنەسىنىڭ جىلدىق اينالىمى تريلليونداعان تەڭگەمەن ولشەنەدى. مەملەكەت لوتەرەيالىق تەرمينالداردى شەكتەۋ، بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ جارناماسىنا قاتاڭ تىيىم سالۋ جانە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن اسكەريلەرگە ويىن ويناۋعا زاڭ بويىنشا شەكتەۋ ەنگىزۋ شارالارىن قابىلدانعانىمەن، كولەڭكەلى جانە حالىقارالىق ونلاين-پلاتفورمالار نارىقتى تولىق باقىلاۋعا الۋدى قيىنداتىپ وتىر. وسىلايشا، قازاق وتباسىلارىنىڭ جاپپاي نەسيە الىپ قارىزعا باتۋىنا، اجىراسۋلاردىڭ كۇرت كوبەيۋىنە جانە جاستاردىڭ سۋيتسيدكە بارۋىنا تىكەلەي سەبەپشى بولۋدا.
بۇعان ينتەرنەت جانە جاسوسپىرىمدەردەگى سيفرلىق تاۋەلدىلىك ماسەلەسى تاعى قوسىلادى. گادجەتتەرگە، الەۋمەتتىك جەلىلەرگە، قىسقا ۆيدەو كونتەنتتەرگە جانە ءتۇرلى ونلاين ويىندارعا ءجىپسىز بايلانۋ جاسوسپىرىمدەر اراسىندا جاپپاي سيپات الدى. وتاندىق الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنسەك، قازاقستاندىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ 75 پايىزدان استامى كۇنىنە 4 ساعاتتان كوپ ۋاقىتىن تەك سمارتفون قاراۋعا ارنايدى ەكەن. بۇل تاۋەلدىلىكتىڭ جاسىرىن قاۋىپتىلىگى - بالانىڭ ىشكى ەموتسيالىق ينتەللەكتىنىڭ مۇلدەم دامىماي قالۋىنا، «كليپتىك ويلاۋدىڭ» قالىپتاسۋىنا، دوفاميندىك جۇيەنىڭ ەرتە جاستان بۇزىلۋىنا جانە شىنايى الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناستان قاشىپ، وقشاۋلانۋىنا اكەلەدى. جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى بۇل سيفرلىق تاۋەلدىلىك تەرەڭ دەپرەسسيا، سوزىلمالى مازاسىزدىق سيندرومى جانە ۇيقىنىڭ بۇزىلۋىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى عىلىمي دالەلدەنگەن.
بۇل زەرتتەۋدەگى ەڭ ماڭىزدى اناليتيكالىق اسپەكت - رەسمي دەرەكتەر مەن شىنايى جاعدايدىڭ، ياعني لاتەنتتىلىك دەڭگەيىنىڭ اراسىنداعى ۇلكەن الشاقتىق. ماسەلەن، حيميالىق تاۋەلدىلىك بويىنشا رەسپۋبليكالىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ رەسمي ەسەبىندە تۇرعان ناشاقورلار سانى تەك ارنايى كلينيكالارعا ءوز ەركىمەن تۇسكەن نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ۇستاعانداردى عانا قامتيدى.
ال بەيرەسمي حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ، اتاپ ايتقاندا ب ۇ ۇ-نىڭ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسى UNODC پەن وتاندىق قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جاناما ەسەپتەۋلەرى بويىنشا، شىنايى كورسەتكىش رەسمي دەرەكتەن كەم دەگەندە 5-7 ەسە جوعارى. سەبەبى سينتەتيكالىق ەسىرتكى تۇتىناتىندار رەسمي ناركولوگيالىق ديسپانسەرلەرگە ەسەپكە تۇرۋدان ولەردەي قورقادى. ولاردى قوعامدىق ايىپتاۋ، زاڭدى قۇقىقتاردان ايىرىلۋ، بولاشاقتا لايىقتى جۇمىسقا تۇرا الماۋ قاتتى الاڭداتادى.
سوندىقتان ولار جەكەمەنشىك، جاسىرىن توكسيكولوگيالىق ورتالىقتاردا ەمدەلۋدى ءجون كورەدى. لۋدومانيا بويىنشا دا جاعداي ءدال وسىنداي. رەسمي تۇردە مەديتسينالىق مەكەمەلەردە «قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىك» دياگنوزىمەن ەسەپتە تۇرعانداردىڭ سانى ەل بويىنشا بىرنەشە ءجۇز ادامنان اسپايدى. ال ءىس جۇزىندە بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردە ۆەريفيكاتسيادان وتكەن بەلسەندى اككاۋنتتاردىڭ سانى جانە حالىقتىڭ نەسيە بەرەشەكتەرىنىڭ ءوسۋ قارقىنى بۇل ماسەلەنىڭ ءجۇز مىڭداعان ادامدى قامتىپ وتىرعانىن ناقتى دالەلدەيدى. قازاقستاندا لۋدومانيانى اۋىر پسيحيكالىق اۋرۋ رەتىندە مويىنداپ، ارنايى دارىگەرگە جۇگىنۋ مادەنيەتى ءالى قالىپتاسپاعان، بۇل اۋرۋ وتباسى ىشىندە «مورالدىق كەمشىلىك» نەمەسە «ۋاقىتشا قاتەلىك» رەتىندە سىرت كوزدەن بارىنشا جاسىرىلادى.
P. S:
قورىتا ايتقاندا، تاۋەلدىلىكتىڭ اۋقىمى - رەسمي تىركەۋدە تۇرعانداردىڭ سانىمەن ەمەس، لومباردتارعا وتكەن سوڭعى مۇلىكپەن، م ق ۇ-نىڭ قۇرساۋىنداعى ميلليونداعان نەسيەمەن جانە ەرتە ەسەيگەن بالالاردىڭ كوز جاسىمەن ولشەنۋگە ءتيىس. جاسوسپىرىمدەردىڭ گادجەتكە تاڭىلىپ وقشاۋلانۋىنان باستالىپ، جاستاردى سۋيتسيد پەن قىلمىسقا يتەرمەلەگەن لۋدومانيا مەن «سينتەتيكا» تورىنا دەيىنگى كەزەڭ - ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە تونگەن تىكەلەي سوققى.
ءبىز «ەل نە ايتادى» دەپ وتباسى ىشىندەگى قاسىرەتتى جاسىرعان سايىن، دەرتتىڭ لاتەنتتى دەڭگەيىن ودان سايىن ۋشىقتىرىپ، بولاشاق ۇرپاقتىڭ بويىنا ءدال وسى دەسترۋكتيۆتى ءومىر ۇلگىسىن بەيسانالى تۇردە ەگىپ جاتىرمىز.
شاڭىراقتى شايقالتقان بۇل دەرتتى مورالدىق السىزدىك نەمەسە ۋاقىتشا قاتەلىك دەپ اقتاۋدى توقتاتىپ، ونىمەن جۇيەلى تۇردە كۇرەسپەسەك، ەرتەڭ ادامي كاپيتالىنان ايىرىلعان مارگينالدى قوعامعا اينالۋىمىز ابدەن مۇمكىن...