تەڭگە مۇنايعا قالاي تاۋەلدى؟
«R- Finance» كومپانياسىنىڭ ەكونوميسى ءارى قارجى كەڭەسشىسى ارمان بايعانوۆ بۇل تاۋەلدىلىكتىڭ باستى سەبەبى - بيۋجەت تۇسىمدەرى مەن ەكسپورتتىڭ قۇرىلىمىندا ەكەنىن تۇسىندىرەدى.
بيۋجەت تۇسىمدەرىنىڭ 50 پايىزدان استامى مۇناي ەكسپورتى ەسەبىنەن قۇرالادى. سوندىقتان ونىڭ قۇنىنىڭ قۇبىلۋى ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. گەوساياسي قاقتىعىستار باستالعالى مۇناي باعاسى باررەلىنە 65-70 دوللاردان 110 دوللارعا دەيىن، ياعني شامامەن 60-70 پايىزعا ءوستى، بۇل تەڭگەنىڭ نىعايۋىنا الىپ كەلدى، - دەيدى ساراپشى.
دەمەك، مۇناي فاكتورى ۆاليۋتا ديناميكاسىنىڭ نەگىزگى درايۆەرى بولىپ تابىلادى. مۇنايدىڭ قىمباتتاۋى ۆاليۋتالىق ءتۇسىمدى ارتتىرىپ، تەڭگەگە وڭ اسەر ەتەدى. الايدا، بۇل بايلانىس ءاردايىم ءبىرجاقتى ەمەس.
گەوساياسات پەن الەمدىك ەكونوميكانىڭ اسەرى
ەكىنشى فاكتور - جاھاندىق ەكونوميكا مەن گەوساياسات.
ارمان بايعانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قاقتىعىستار كەزىندە وعان قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ۆاليۋتاسى ادەتتە السىرەيدى. گەوساياسي شيەلەنىس ۇزاققا سوزىلعان سايىن، كاپيتالدىڭ سىرتقا جىلىستاۋى دا كۇشەيە تۇسەدى. بۇل دوللاردىڭ پوزيتسياسىنا دا، جالپى ۆاليۋتا باعامدارىنا دا اسەر ەتەدى.
ەكسپورت قۇرىلىمى مەن ۆاليۋتالىق ەسەپ ايىرىسۋ
ەكسپورتتىڭ 70-80 پايىزى شيكىزات رەسۋرستارىنا (مۇناي، كەن ونىمدەرى، ۋران جانە استىق) تيەسىلى. بارلىق ەسەپ ايىرىسۋلار دوللارمەن جۇرگىزىلەتىندىكتەن، تاۋەلدىلىك ارتا تۇسەدى.
ەكسپورتتاۋشىلار ءۇشىن: تەڭگەنىڭ نىعايۋى ءتيىمسىز، ويتكەنى ىشكى شىعىندار وسەدى.
حالىق ءۇشىن: مىقتى تەڭگە ساتىپ الۋ قابىلەتىن ارتتىرادى.
وسىلايشا، مۇددەلەر قاقتىعىسى باعامنىڭ ءبىر دەڭگەيدە تۇراقتاۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
ىشكى نارىققا تونەتىن قاۋىپتەر
تەڭگەنىڭ شامادان تىس نىعايۋى وتاندىق وندىرىسكە قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن. ەگەر تەڭگە كورشى ەلدەردىڭ (مىسالى، رەسەي رۋبلى) ۆاليۋتاسىنا قاراعاندا قاتتى نىعايسا، يمپورتتىق تاۋارلار ءبىزدىڭ نارىقتا باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ شىعادى. سوڭعى ءۇش ايدا تەڭگە 10 پايىزعا نىعايعان، بۇل ازىرگە كريتيكالىق دەڭگەي ەمەس، ءبىراق ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا وتاندىق وندىرۋشىلەردى نارىقتان ىسىرىپ تاستاۋى مۇمكىن.
جاھاندىق ينفلياتسيانىڭ اسەرى
مۇندا ءبىر پارادوكس بار: مۇناي باعاسىنىڭ ءوسۋى ءبىر جاعىنان تەڭگەنى نىعايتسا، ەكىنشى جاعىنان جاھاندىق ينفلياتسيانى جەدەلدەتەدى.
قازاقستان دايىن ونىمدەردىڭ باسىم بولىگىن يمپورتتايدى، سوندىقتان نىعايعان تەڭگە باعا ءوسىمىن تەجەيدى. ءبىراق جوعارى مۇناي باعاسى الەمدىك ينفلياتسيانى قوزدىرىپ جاتىر. مىسالى، ناۋرىز ايىندا ازىق-تۇلىك 2,5 پايىزعا قىمباتتادى. بۇل كۇشتى ۆاليۋتانىڭ وڭ اسەرىن جوققا شىعارادى، - دەيدى ەكونوميست.
سونىمەن قاتار، ا ق ش- تاعى جۇمىسپەن قامتۋ ستاتيستيكاسى نەمەسە ف ر ج (فەدرەزەرۆ) شەشىمدەرى سياقتى سىرتقى فاكتورلار دا تەڭگە باعامىنا مۇنايدان كەم اسەر ەتپەيدى.
نە وزگەرۋى كەرەك؟
ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا تەڭگەنىڭ مۇنايعا تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋ ءۇشىن ەكونوميكادا قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر قاجەت.
وڭدەۋ سالالارىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ قاجەت. ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ ارەكەتتەرىنە قاراماستان، ەكونوميكا شيكىزاتقا بايلانعان كۇيىندە قالىپ وتىر. وتكەن جىلى مۇناي باعاسى تومەن بولعان كەزدە وڭدەۋ ونەركاسىبى، جەڭىل ونەركاسىپ جانە اگروسەكتور بەلسەندىرەك دامىدى. ءبىز تەرەڭ وڭدەۋگە ستاۆكا جاساۋىمىز كەرەك - اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنان ماي شىعارۋ، ەت ونىمدەرىن، توقىما جانە مۇناي-حيمياسىن دامىتۋ قاجەت. بۇل شيكىزات ەكسپورتىنا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا جانە باعامدى تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەپ تۇيىندەدى بايعانوۆ.
وسىلايشا، تەڭگە باعامىنىڭ مۇناي كوتيروۆكالارىنا رەاكسيا بىلدىرەتىن قازىرگى مودەلى تۇراقتى ءارى قايتالانا بەرەتىن سيپاتقا يە.
وڭدەۋ سەكتورىن كەڭەيتپەي جانە شيكىزات ەكسپورتىنىڭ ۇلەسىن ازايتپايىنشا، نارىقتاعى قىسقا مەرزىمدى قۇبىلمالىلىققا قاراماستان، ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ مۇنايعا دەگەن ىرگەلى تاۋەلدىلىگى ساقتالا بەرەدى.
baq.kz