ەندى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانسا، جاڭا زاڭنىڭ توبەسى كورىنەتىن كۇن دە الىس ەمەس. ءيا، پسيحولوگتار تۋرالى زاڭ جوباسى ءدال ۋاقىتىندا كۇن تارتىبىنە شىقتى. ويتكەنى بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءوزىن «پسيحولوگ»، «كوۋچ»، «پسيحوساموتولوگ» دەپ تانىستىراتىن مامانداردىڭ سانى كۇرت ارتتى. بۇل ورايدا كوپشىلىكتە ولاردىڭ بارلىعى كاسىبي ءبىلىم مەن بەيىندى ديپلومعا يە مە، قىزمەتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك الا ما دەگەن زاڭدى ساۋالدار بار ەكەنى دە راس. جوعارىداعى زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى وزەگى دە وسى سۇراقتاردان باستاۋ الادى.
ءماجىلىس قابىرعاسىندا دەپۋتات اسحات ايماعامبەتوۆ پسيحولوگيالىق قىزمەتتىڭ بۇگىنگى احۋالىن ناقتى مىسالدارمەن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، كوشەدە تاماق ساتۋ ءۇشىن دە سانيتارلىق تالاپتار قاجەت، ال ادامنىڭ جان دۇنيەسىمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ەشقانداي تالاپتىڭ بولماۋى - ۇلكەن قايشىلىق. شىنىندا دا، بۇل سالىستىرۋ قوعامداعى جۇيەسىزدىكتى ءدال كورسەتەدى. ەگەر ساپاسىز تاماق ادام دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرسە، كاسىبي ەمەس پسيحولوگيالىق كومەك ادامنىڭ تاعدىرىنا تىكەلەي اسەر ەتۋى مۇمكىن.
دەپۋتات زاڭ جوباسىنىڭ باستى ماقساتى وسى رەتسىزدىكتى جۇيەگە كەلتىرۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ياعني، پسيحولوگتاردىڭ ءبىرىڭعاي رەەسترى جاسالىپ، ولاردىڭ ءبىلىمى مەن كاسىبي مارتەبەسىنە ناقتى تالاپتار قويىلادى. سونىمەن قاتار پسيحولوگ پەن پسيحياتر اراسىنداعى شەكارا دا زاڭ جۇزىندە ايقىندالماق. بۇل - پسيحولوگيالىق كومەكتىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
قوش، زاڭنىڭ پسيحولوگيالىق قىزمەتتەر نارىعىنا قالاي ىقپال ەتەتىنىن Qazaq Expert Club ساراپشىسى، ديپلومدى پسيحولوگ جادىرا سابيروۆا ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى جىلدارداعى نەگىزگى ماسەلە - ماماندىقتار اراسىنداعى شەكارالاردىڭ كومەسكىلەنۋى. كوپ جاعدايدا ادامدار كىمگە جۇگىنىپ وتىرعانىن ناقتى تۇسىنبەيدى: ارنايى ءبىلىمى بار مامانعا ما، الدە كاسىبي دايىندىعى جوق، ءبىراق الەۋمەتتىك جەلىدە بەلسەندى تۇلعاعا ما؟
جادىرا سابيروۆا، سونداي-اق كوۋچ، پسيحولوگ جانە پسيحوتەراپيەۆت اراسىنداعى ايىرماشىلىق تەك تاسىلدەردە ەمەس، ادامنىڭ جاعدايىنا قاتىستى جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىندە ەكەنىن اتاپ وتەدى.
«كوۋچ ماقسات قويۋعا، دامۋعا جانە ناتيجەگە جەتۋگە باعىتتايدى. پسيحولوگ ەموتسيالارمەن، مىنەز- قۇلىقپەن جانە ىشكى قايشىلىقتارمەن جۇمىس ىستەيدى. ال پسيحوتەراپيەۆت تەرەڭ پسيحيكالىق كۇيلەر مەن بۇزىلىستاردى عىلىمي نەگىزدەلگەن ادىستەر ارقىلى ەمدەۋمەن اينالىسادى جانە ادەتتە، قوسىمشا كلينيكالىق دايىندىقتان وتەدى. بۇل - كاسىبي جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءارتۇرلى دەڭگەيلەرى. ەگەر وسى رولدەر ارالاسىپ كەتسە، ادامنىڭ قاجەتتى كومەكتى الا الماۋ قاۋپى ارتادى»، - دەيدى پسيحولوگ.
كاسىبي ستاندارتتاردى ەنگىزۋ، مامانداردىڭ ءتىزىلىمىن جاساۋ جانە بىلىمگە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ - ەڭ الدىمەن، كليەنتتى قورعاۋعا باعىتتالعان قادام. بۇرىن تاڭداۋ كوبىنە ۇسىنىسقا نەمەسە جەكە سەنىمگە نەگىزدەلسە، ەندى كاسىبي تالاپتارعا سايكەستىك ماڭىزدى باعدارعا اينالادى.
حالىقارالىق تاجىريبەدە مۇنداي جۇيەلەر بۇرىننان بار. پسيحوتەراپيا كوبىنە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە رەتتەلەدى، وندا مىندەتتى ءبىلىم، تاجىريبە جانە ليتسەنزيالاۋ تالاپ ەتىلەدى. كوۋچينگ سالىستىرمالى تۇردە يكەمدى سالا بولىپ قالا بەرەدى، ءبىراق وندا دا ءوز ستاندارتتارى مەن سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەلەرى بار. ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا مۇنداي وزگەرىستەر نارىقتىڭ ساپالىق تۇرعىدا دامۋىنا ىقپال ەتەدى.
«پسيحولوگيالىق كومەك بەيرەسمي قىزمەت رەتىندە قابىلدانباي، كاسىبي بىلىكتىلىك، جاۋاپكەرشىلىك جانە ناقتى شەكارالار ماڭىزدى بولاتىن سالاعا اينالادى»، - دەيدى جادىرا سابيروۆا.
ال قازاقستان پسيحولوگتار وداعىنىڭ ءتورايىمى گۇلزات اسانوۆانىڭ بۇل زاڭ جوباسىنا وزىندىك كوزقاراسى بار. ونىڭ ايتۋىنشا، «جالعان پسيحولوگتار كوبەيدى» دەگەن ءۋاج ايتىلعانىمەن، بۇل ماسەلەنى ناقتى دالەلدەيتىن ستاتيستيكا نەمەسە زەرتتەۋ جوق. ياعني، زاڭ بەلگىلى ءبىر قوعامدىق پىكىرگە سۇيەنىپ ازىرلەنىپ وتىرعانداي اسەر قالدىرادى.
ودان بولەك، ول ديپلوم ماسەلەسىنە توقتالدى. بۇگىندە ءتۇرلى قىسقامەرزىمدى كۋرستار ارقىلى «ديپلوم» الۋ وڭايلاعان. ءبىراق مۇنداي قۇجاتتار ماماننىڭ كاسىبي دەڭگەيىن تولىق كورسەتە الا ما؟ بۇل دا وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى. سەبەبى ناعىز پسيحولوگ بولۋ تەك تەوريالىق بىلىممەن شەكتەلمەيدى. مىسالى، گەشتالت- تەراپيا نەمەسە كوگنيتيۆتى مىنەز- قۇلىق تەراپياسى سياقتى باعىتتاردا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ديپلومنان بولەك، بىرنەشە جىلدىق قوسىمشا دايىندىق، جەكە تەراپيا، سۋپەرۆيزيا قاجەت. بۇل - حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي قالىپتاسقان جۇيە.
گۇلزات اسانوۆا كاسىبي قاۋىمداستىقتاردا بۇل مەحانيزمدەر بۇرىننان بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەتيكالىق كوميتەتتەر جۇمىس ىستەيدى، شاعىمدار قارالادى، قاجەت بولعان جاعدايدا ماماندارعا شەكتەۋ قويىلادى نەمەسە سەرتيفيكاتى قايتارىپ الىنادى. ياعني، سالا ءوزىن- ءوزى رەتتەۋ تەتىكتەرىن قالىپتاستىرىپ قويعان. سوندىقتان ونى تولىقتاي مەملەكەتتىك باقىلاۋعا وتكىزۋ ءتيىمدى مە، الدە كەرىسىنشە كاسىبي قاۋىمداستىقتاردى كۇشەيتۋ كەرەك پە - بۇل دا تالقىلاۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلە.
زاڭ جوباسىنا قاتىستى تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە - قازىرگى سەرتيفيكاتتاردىڭ تاعدىرى. كوپ جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ماماندار مەن ينستيتۋتتاردىڭ ەڭبەگى قالاي باعالانادى؟ ەگەر جاڭا تالاپتار ەنگىزىلسە، ولار قايتادان ليتسەنزيا الۋى كەرەك پە؟ بۇل ماسەلە ازىرگە تولىق ايقىن ەمەس.
سونىمەن قاتار زاڭدا پسيحولوگتاردىڭ مىندەتتەرى ناقتى كورسەتىلگەنىمەن، ولاردىڭ قۇقىقتارى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قامتىلماعانى بايقالادى. مىسالى، كليەنتتەن جازباشا كەلىسىم الۋ، قۇپيالىلىقتى ساقتاۋ، ءوز بىلىكتىلىگىن اشىق كورسەتۋ سياقتى تالاپتار بار. ءبىراق مامانداردى قورعايتىن قۇقىقتىق مەحانيزمدەر ءالسىز. بۇل تەڭسىزدىك كاسىبي ورتادا الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى.
كاسىبي مامانداردىڭ سوزىنەن بايقاعانىمىز، جاڭا زاڭ تەك رەتتەۋ قۇرالى عانا بولىپ قويماي، سونىمەن بىرگە ءبىرقاتار جاڭا پروبلەمالاردى دا تۋىنداتۋى مۇمكىن. ياعني، زاڭدا نەگىزگى تالاپ رەتىندە ديپلوم مەن رەسمي تىركەۋ قاراستىرىلسا، بۇل كاسىبيلىكتىڭ شىنايى ولشەمىن كورسەتپەي قالۋى مۇمكىن. فورمالدى تۇردە ديپلومى بار، ءبىراق تاجىريبەسى مەن داعدىلارى جەتكىلىكسىز ماماندار زاڭدى تۇردە قىزمەت كورسەتە باستايدى. ال بىرنەشە جىل بويى حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا وقىپ، تاجىريبە جيناعان مامانداردىڭ ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالۋى ىقتيمال.
بۇگىندە كوپتەگەن پسيحولوگتار كاسىبي قاۋىمداستىقتارعا مۇشە بولىپ، سول ارقىلى ءوز بىلىكتىلىگىن دالەلدەيدى. بۇل ۇيىمداردا ىشكى باقىلاۋ، ەتيكالىق نورمالار، سۋپەرۆيزيا جۇيەسى بار. ەگەر زاڭ بارلىق رەتتەۋدى مەملەكەتتىك دەڭگەيگە وتكىزىپ جىبەرسە، وسى قالىپتاسقان جۇيە السىرەۋى مۇمكىن. ال بۇل ءوز كەزەگىندە ساپانىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى.
ليتسەنزيالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلسە، ول بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ءتارتىپ ورناتادى. ءبىراق ارتىق بيۋروكراتيا دا تۋىندايدى. قۇجات جيناۋ، تەكسەرىستەردەن ءوتۋ، تىركەۋ راسىمدەرى - مۇنىڭ ءبارى ماماندارعا قوسىمشا جۇك بولادى. اسىرەسە، جاس ماماندار ءۇشىن بۇل سالاعا كىرۋدى قيىنداتىپ جىبەرمەك.
پسيحولوگتاردىڭ شىعىندارى ارتقان سايىن، قىزمەت باعاسى دا وسەدى. بۇل - نارىقتىڭ زاڭدىلىعى. ال باعانىڭ ءوسۋى حالىقتىڭ ءبىر بولىگىن پسيحولوگيالىق كومەكتەن شەتتەتىپ جىبەرەتىنى ءسوزسىز. قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن ادام ءۇشىن پسيحولوگ قىزمەتى قولجەتىمسىز سانالادى.
قازاقستاندا پسيحولوگيا عىلىمى مەن پراكتيكالىق قىزمەتتىڭ اراسىندا بايلانىس ءالسىز ەكەنى دە ءجيى ايتىلادى. زاڭ تەك فورمالدى تالاپتارمەن شەكتەلسە، بۇل ماسەلە شەشىلمەيدى. كەرىسىنشە، عىلىمي-زەرتتەۋلەر مەن ناقتى پراكتيكا اراسىنداعى الشاقتىق ساقتالىپ قالا بەرەدى.
سوعان قاراماستان، بۇل زاڭنىڭ وڭ اسەرى دە بولاتىنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ەڭ الدىمەن، ول پسيحولوگيالىق قىزمەتتى رەسمي تۇردە مويىنداتىپ، ونىڭ مارتەبەسىن ارتتىرادى. ءبىرىڭعاي رەەستردىڭ پايدا بولۋى حالىققا ماماندار تۋرالى اشىق اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل - سەنىم قالىپتاستىرۋداعى ماڭىزدى فاكتور. سونىمەن قاتار بازالىق تالاپتاردىڭ ەنگىزىلۋى كاسىبي دەڭگەيى مۇلدە تومەن «مامانداردىڭ» سانىن ازايتۋى مۇمكىن. ياعني، زاڭ ەڭ كەم دەگەندە سۇزگى قىزمەتىن اتقارادى.
ءسوز سوڭىندا ايتارىمىز، پسيحولوگتار تۋرالى زاڭ - قاجەت باستاما. ءبىراق ونىڭ تيىمدىلىگى كوپتەگەن فاكتورعا بايلانىستى. ەڭ باستىسى، زاڭ فورمالدىلىققا ەمەس، ناقتى ساپاعا جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن كاسىبي قاۋىمداستىقتاردىڭ تاجىريبەسىن ۇيلەستىرۋ، ءبىلىم ساپاسىن قاتاڭ باقىلاۋ جانە ۇزدىكسىز كاسىبي دامۋدى تالاپ ەتۋ ماڭىزدى. ەگەر وسى تەپە-تەڭدىك ساقتالسا، زاڭ قوعامعا پايدالى قۇرالعا اينالادى. ال ەگەر تەك قاعاز جۇزىندەگى تالاپتارمەن شەكتەلسە، وندا ول جاڭا پروبلەمالاردىڭ باستاۋى بولۋى دا مۇمكىن.
ايگۇل سەيىل