ءىس-شارا 8-مامىر كۇنى №4-جالپى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە ۇيىمداستىرىلدى. ادەبي كەشكە جازۋشى، سىنشى مارات قينايات ۇلى، جازۋشى ايدىن قىزىر، جازۋشى ورلەۋ ءزامزام قاتارلى ءبىرقاتار تۇلعالار قاتىسىپ، الماناقتىڭ تۇساۋىن كەستى.
جىر جيناعىنا تۋعان جەر، ۇلتتىق قۇندىلىق، ءتىل مەن ءدىل، تاۋەلسىزدىك، ادامگەرشىلىك جانە رۋحانيات تاقىرىپتارىنداعى تۋىندىلار ەنگەن. الماناقتا التاي نۇرحاميت ۇلى، باقىت ءابىلحاميت ۇلى، نۇرتاي قۇسايىن ۇلى، سەرىك قابدوللا ۇلى، شاعانگۇل ماقسۇتقان قىزى، گۇلزيراش راۋزاق قىزى، ابزال جاقسىلىق ۇلى، ۇلاربەك قابدوللا ۇلى جانە وزگە دە قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارى جاريالانعان.
الماناقتىڭ العى ءسوزىن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى، اقىن مارقۇم كادىرحان قيزات ۇلى جازعان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل جيناق اقىنداردىڭ پوەزياعا دەگەن ىزدەنىسى مەن رۋحاني ساباقتاستىعىن كورسەتەدى.
- جالپى، «ساناداعى سارىندار» الماناعى - اقىنداردىڭ ادەبيەتكە دەگەن ىقىلاسىن، شىعارماشىلىق الەۋەتىن تانىتاتىن ماڭىزدى ەڭبەك. جيناقتاعى ولەڭدەردەن ۇلتتىق رۋحقا ادالدىق، پوەزياعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك جانە كوركەم سوزگە قۇرمەت انىق سەزىلەدى. الماناق قازاق پوەزياسىنىڭ كەمەلدى ءبىر بۋىنى قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن دالەلدەيتىن رۋحاني تۋىندىلاردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى، - دەپ جازعان ەدى كادىرحان قيزات ۇلى.
جازۋشى، سىنشى مارات قينايات ۇلى جيناقتا اقىندار پاتريوتيزم تاقىرىبىنا كوبىرەك قالام تەربەگەنىن اتاپ ءوتتى.
- «ساناداعى سارىندار» جىر جيناعى وتە ءساتتى شىققان. ونىڭ اتاۋىنىڭ وزىنەن تەرەڭ ماعىنا اڭعارىلادى. قازاق اقىندارى ۇزاق جىلدار بويى تسەنزۋرانىڭ شەكتەۋىندە جازىپ كەلدى. ال تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە ساناداعى شەكتەۋلەر جويىلىپ، اقىندارعا ەركىن ويلاپ، ەركىن جازۋعا جول اشىلدى. جالپى، قازاق پوەزياسى - تاريحى تەرەڭدە جاتقان، كەمەلىنە جەتكەن پوەزيانىڭ ءبىرى. ءتىپتى ونى الەمدىك دەڭگەيدەگى پوەزيامەن تەڭ قويۋعا بولادى. ءبىر كەزەڭدەردە تسەنزۋرا سالدارىنان جىراۋلار پوەزياسىنىڭ بيىك دەڭگەيى تومەندەپ كەتكەنى راس. ەگەمەندىك العاننان كەيىن ادەبيەتىمىز قايتا جاندانىپ، جان- جاقتى دامي باستادى. قازاق پوەزياسىن الىپ وزەنگە تەڭەسەك، بۇگىندە وعان ءار تاراپتان ۇلكەندى- كىشىلى بۇلاقتار قوسىلىپ، ارناسىن كەڭەيتىپ كەلەدى. «ساناداعى سارىندار» الماناعى - سول رۋحاني ارنانى تولىقتىرعان جيناقتاردىڭ ءبىرى.
جيناقتاعى اۆتورلاردىڭ بارلىعى تالانتتى، قارىمدى اقىندار ەكەنى بايقالادى. ولەڭدەرىندە ەشقانداي جاساندىلىق نەمەسە شەكتەۋ جوق. ولار ليريكا، وتانشىلدىق، رۋحانيات سەكىلدى ءتۇرلى تاقىرىپتاردى قامتىعان. سونىڭ ىشىندە پاتريوتيزم تاقىرىبى ايرىقشا كورىنەدى. كىتاپ وقۋعا جەڭىل، وقىرمانعا تەز اسەر ەتەدى. ويىڭدى دامىتىپ، قيالىڭدى قاناتتاندىرادى. مەنىڭشە، بۇل جيناقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - اۆتورلار ءتىلىنىڭ شۇرايلىلىعى مەن كوركەمدىگى، - دەيدى سىنشى.
اتالعان جىر الماناعىنا شاعىن ادەبي تالداۋ جاساي كەتەيىك.
«ساناداعى سارىندار» اتتى جىر الماناعى - قازىرگى قازاق پوەزياسىنداعى ورتا بۋىن اقىنداردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىن تانىتاتىن رۋحاني جيناق. الماناقتا ۇلتتىق رۋح، تۋعان جەرگە سۇيىسپەنشىلىك، ادامگەرشىلىك، ءتىل مەن ءدىل تاعدىرى، تاۋەلسىزدىك، تاريحي سانا جانە جەكە ادامنىڭ ىشكى سەزىمى سەكىلدى تاقىرىپتار كەڭىنەن قامتىلعان. بۇل جيناق اقىنداردىڭ پوەزيا الەمىنە تىڭ سەرپىنمەن كەلىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
جيناقتىڭ باستى ەرەكشەلىگى - وندا ءار اقىننىڭ وزىندىك ءۇنى مەن كوركەمدىك قولتاڭباسىنىڭ بايقالۋى. ولەڭدەردەن ءداستۇرلى قازاق پوەزياسىنىڭ سارىندارى مەن قازىرگى زامان جاستارىنىڭ وي-تولعامى قاتار كورىنەدى. اقىندار كوبىنە ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى جىرعا ارقاۋ ەتە وتىرىپ، قوعامداعى وزگەرىستەرگە دە ءوز كوزقاراسىن بىلدىرەدى.
اتاپ ايتقاندا، الماناقتاعى باقىت ءابىلحاميت ۇلىنىڭ ولەڭدەرىندە فيلوسوفيالىق وي باسىم. اقىن ادام مىنەزى مەن قوعامداعى رۋحاني وزگەرىستەردى سىن كوزبەن قاراپ، تەرەڭ تولعانىسقا بارادى. ونىڭ «وزگەرگەن الدە زامان با؟ / سابىنداي بولىپ بۇزىلىپ» دەگەن جولدارى بۇگىنگى قوعامداعى ادامگەرشىلىك ماسەلەسىن شەبەر بەينەلەيدى. اقىن جىراۋلار پوەزياسىنا ءتان ناقىلدىق ۇلگىمەن وي تۇيىندەيدى.
نۇرتاي قۇسايىن ۇلىنىڭ شىعارمالارىندا ەلدىك رۋح پەن تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرى كەڭ جىرلانعان. اسىرەسە، استانا تاقىرىبىنداعى ولەڭىندە ەلوردانى قازاق ەلىنىڭ رۋحاني سيمۆولى رەتىندە سۋرەتتەيدى. بۇل ولەڭدەردەن پاتريوتتىق سەزىم مەن ازاماتتىق ءۇن انىق بايقالادى.
التاي نۇرحاميت ۇلىنىڭ ولەڭدەرى تاريحي وتانعا دەگەن ساعىنىش پەن ۇلتتىق بولمىستى ساقتاۋ يدەياسىن كوتەرەدى. اقىن انا ءتىلىنىڭ قادىرىن، ۇلتتىق تاربيەنىڭ ماڭىزىن ەرەكشە سەزىممەن جىرلايدى. ونىڭ شىعارمالارىندا شەتەلدەن اتاجۇرتقا ورالعان قانداستاردىڭ كوڭىل كۇيى مەن رۋحاني تولعانىسى كوركەم بەينەلەنگەن.
سەرىك قابدوللا ۇلى ازاماتتىق پوەزياعا جاقىن. ونىڭ ولەڭدەرىندە ەرلىك، نامىس، ەڭبەكقورلىق سەكىلدى قاسيەتتەر دارىپتەلەدى. اقىن جاستاردى ءومىر سىناعىنا مويىماۋعا، ازاماتتىق ۇستانىمىن جوعالتپاۋعا ۇندەيدى. بۇل شىعارمالاردان جىگەرلى ءۇن مەن قايراتتى مىنەز سەزىلەدى.
شاعانگۇل ماقسۇتقان قىزى مەن گۇلزيراش راۋزاق قىزىنىڭ ولەڭدەرىندە ليريكالىق سارىن باسىم. ولار ادامنىڭ ىشكى سەزىمىن، مۇڭ مەن ساعىنىشتى نازىك بەينەلەيدى. اسىرەسە تابيعات پەن ادام جانىن استاستىرا سۋرەتتەۋى اقىنداردىڭ رومانتيكالىق باعىتتاعى ىزدەنىسىن بايقاتادى.
ابزال جاقسىلىق ۇلىنىڭ «قارا بۋرا» ولەڭى ۇلتتىق تانىم مەن دالا فيلوسوفياسىن بەينەلەۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. اقىن جانۋار مىنەزى ارقىلى ادام بويىنداعى قاسيەتتەردى سالىستىرىپ، تاربيەلىك وي ايتادى. بۇل شىعارمادا قازاقى بولمىس پەن ومىرلىك پايىم تەرەڭ كورىنىس تاپقان.
جالپى، «ساناداعى سارىندار» الماناعى - جاس اقىنداردىڭ ادەبيەتكە دەگەن ىقىلاسىن، شىعارماشىلىق الەۋەتىن تانىتاتىن ماڭىزدى ەڭبەك. جيناقتاعى ولەڭدەردەن ۇلتتىق رۋحقا ادالدىق، پوەزياعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك جانە كوركەم سوزگە قۇرمەت انىق سەزىلەدى. الماناق قازاق پوەزياسىنىڭ جاڭا بۋىنى قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن دالەلدەيتىن رۋحاني تۋىندىلاردىڭ ءبىرى دەۋگە بولادى.
اۆتورى
بەيسەن سۇلتان ۇلى