ستراتەگيا الداعى جىلدارعا ارنالعان ەلدىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنىڭ باستى قۇجاتىنا اينالادى جانە جاھاندىق سيفرلىق ترانسفورماتسيا جاعدايىندا مەملەكەتتى، ەكونوميكا مەن قوعامدى تەرەڭ جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىن ايقىندايدى.
ستراتەگيالىق قۇجات ەلدىڭ تەحنولوگيالىق ۇلت قۇرۋ جولىن بەلگىلەپ، ناقتى جوسپار ۇسىنادى جانە بۇدان بىلاي مەملەكەتتىڭ وسى سالاداعى ستراتەگيالىق باعىتى مەن نەگىزگى جۇمىس باعىتتارىن ايقىندايتىن ينستيتۋتسيونالدىق قۇجاتتاردىڭ بۇكىل سيكلىن قالىپتاستىرۋدى اياقتايدى.
«Digital Qazaqstan» - بۇل قازاقستاننىڭ دامۋدىڭ جاڭا مودەلىنە ىرگەلى كوشۋى، مۇندا دەرەكتەر، جاساندى ينتەللەكت جانە زاماناۋي تەحنولوگيالار مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ نەگىزىنە اينالادى جانە ەلدىڭ سيفرلىق ەكوجۇيەسىن جەكەلەگەن قىزمەتتەردى اۆتوماتتاندىرۋدان دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن كەشەندى باسقارۋعا كوشىرەدى.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان وڭىردە ۇكىمەتتەردىڭ جاساندى ينتەللەكتكە دايىندىق يندەكسى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇر جانە ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ دامۋ دەڭگەيى بويىنشا الەمدىك ليدەرلەر توبىنا كىرەدى. سوڭعى جىلدارى ەل سيفرلىق مەملەكەتتىڭ بەرىك ىرگەتاسىن قالىپتاستىردى، ال بۇگىندە ءوز دامۋىنىڭ جاڭا پاراعىن اشىپ، ءورشىل مىندەت قويىپ وتىر - قازىرگى الەمدىك پراكتيكادا ج ي-ءدى ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنا باسقالاردان تەزىرەك ەنگىزەتىن مەملەكەتتەر ليدەرگە اينالۋدا، سوندىقتان ەلىمىزدە جاھاندىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋ عانا ەمەس، ولاردى ءوز بەتىنشە قالىپتاستىرۋ دا جۇرگىزىلەدى.
جاڭا ستراتەگيا بۇل تاجىريبەنى جۇيەلەۋگە جانە ونى بارلىق نەگىزگى سالالارعا اۋقىمداۋعا باعىتتالعان. ج ي-ءدى جاپپاي ەنگىزۋ، ونەركاسىپتى، جەر قويناۋىن پايدالانۋدى، لوگيستيكا مەن ەنەرگەتيكانى سيفرلاندىرۋ 2029-جىلدىڭ سوڭىنا قاراي جىلىنا ورتا ەسەپپەن 1,5 پايىزدىق تارماق دەڭگەيىندە ج ءى و- گە قوسىمشا ۇلەس قوسادى، ال ءۇش جىلدىق كەزەڭدەگى سالىستىرمالى نارىقتىق ينۆەستيتسيالاردىڭ بولجامدى كولەمى 10,5 تەن 16,5 ميلليارد ا ق ش دوللارىنا دەيىن جەتەدى دەپ كۇتىلەدى.
2029-جىلعا قاراي قازاقستان سيفرلىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەرىندەگى ءوز پوزيتسياسىن ايتارلىقتاي نىعايتا وتىرىپ، الەمنىڭ تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ەڭ دامىعان مەملەكەتتەرىنىڭ قاتارىنا كىرۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ق ر پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى - جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءۇش جىل ىشىندە قازاقستاندى تولىققاندى سيفرلىق ەلگە اينالدىرۋ تۋرالى ستراتەگيالىق مىندەت قويعانىن اتاپ ءوتتى.
- Digital Qazaqstan جالپىۇلتتىق ستراتەگياسىنىڭ بەكىتىلۋى ەل ءومىرىنىڭ بارلىق نەگىزگى سالالارىن قامتيتىن اۋقىمدى ترانسفورماتسيانىڭ باستاۋ نۇكتەسىنە اينالادى. اڭگىمە دامۋدىڭ جاڭا مودەلىنە كوشۋ تۋرالى بولىپ وتىر، مۇندا دەرەكتەر، جاساندى ينتەللەكت جانە زاماناۋي تەحنولوگيالار مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ، ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزىنە اينالادى. ءبىز جەكەلەگەن قىزمەتتەر مەن پروتسەستەردى سيفرلاندىرۋدان ەلدىڭ تۇتاس سيفرلىق ارحيتەكتۋراسىن قۇرۋعا كوشىپ جاتىرمىز. ازاماتتار ءۇشىن بۇل نەعۇرلىم ىڭعايلى، پرواكتيۆتى جانە دەربەستەندىرىلگەن مەملەكەتتى بىلدىرەدى. بيزنەس ءۇشىن - ونىمدىلىكتىڭ ارتۋى، شىعىنداردىڭ تومەندەۋى جانە دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى. ەكونوميكا ءۇشىن - جاڭا سالالاردى قالىپتاستىرۋ، ينۆەستيتسيالار تارتۋ جانە قازاقستاننىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋ،- دەدى مينيستر.
ونىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە ەنەرگەتيكا مەن ەسەپتەۋ قۋاتتارىنان باستاپ ۇلتتىق تىلدىك مودەلدەر مەن ازاماتتار مەن بيزنەسكە ارنالعان قولدانبالى سەرۆيستەرگە دەيىن جاساندى ينتەللەكتتىڭ تولىق ەكوجۇيەسىن قۇرىپ جاتقان ەلدەر ليدەرگە اينالعان.
- مۇنداي ارحيتەكتۋرا AI Economy Stack دەپ اتالدى جانە ول بەس دەڭگەيدى قامتيدى: ەنەرگەتيكا مەن ينفراقۇرىلىم، ەسەپتەۋ قۋاتتارى، دەرەكتەر مەن ۇلكەن تىلدىك مودەلدەر، سيفرلىق پلاتفورمالار جانە قولدانبالى ج ي-سەرۆيستەرى. Digital Qazaqstan ستراتەگياسىندا ءدال وسىنداي جۇيەنى قۇرۋ كوزدەلگەن، - دەيدى جاسلان ماديەۆ.
ستراتەگيا شەڭبەرىندە سيفرلىق ترانسفورماتسيا ءۇش نەگىزگى باعىتتى قامتيدى.
ءبىرىنشى باعىت - ازاماتتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن سيفرلاندىرۋ - شەڭبەرىندەگى بارلىق قايتا قۇرۋلاردىڭ ورتالىعىندا ادام تۇرادى. ازاماتتاردىڭ مۇددەسى ءۇشىن مەملەكەتتىك سەرۆيستەر ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ، ونىڭ تۇراتىن وڭىرىنە قاراماستان، جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەلەتىن ادامنىڭ ۇزدىكسىز ومىرلىك تراەكتورياسىنا كوشۋ جوسپارلانۋدا. الەۋمەتتىك سالادا قوسىمشا قۇجاتتار جيناۋ قاجەتتىلىگىن جوققا شىعاراتىن قولداۋدىڭ پرواكتيۆتى مەحانيزمدەرى ەنگىزىلۋدە، ال نەگىزگى قۇرالدار - الەۋمەتتىك تولەمدەردەن باستاپ دەنساۋلىق ساقتاۋداعى پرەديكتيۆتى اناليتيكاعا جانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋدى باسقارۋعا دەيىن - «الەۋمەتتىك ءاميان» ەكوجۇيەسىنىڭ اينالاسىندا شوعىرلاندىرىلاتىن بولادى. ءبىلىم بەرۋدە بالالاردىڭ ەرتە جاستان باستاپ دامۋىنىڭ دەربەس ج ي-مارشرۋتتارى ىسكە قوسىلادى، بۇل ءبىلىم الۋشىلاردىڭ الەۋەتىن اشۋعا كومەكتەسەدى جانە جاڭا ۇرپاقتا وزىق سيفرلىق داعدىلاردى قالىپتاستىرادى. ج ي-كادرلارىن اۋقىمدى دايارلاۋ اكادەميالىق ورتانى دا، وڭىرلىك IT مەكتەپتەردى دە قامتيدى، ال حالىق اراسىندا گەنەراتيۆتى ج ي-ءدى مەڭگەرۋ دەڭگەيى كەمىندە دى قۇراۋى ءتيىس.
ەكىنشى باعىت شەڭبەرىندە - بيزنەس پەن جاڭا ەكونوميكانىڭ مۇددەسى ءۇشىن ناقتى سەكتوردا مىندەتتى اسپاپتىق ەسەپكە الۋ جۇرگىزىلەتىن باسقارىلاتىن تسيفرلىق ارحيتەكتۋرا قۇرىلادى. ستراتەگيا ەكونوميكانىڭ بارلىق بازالىق سالالارىن: اگروونەركاسىپتىك كەشەندى، قۇرىلىستى، قارجى سەكتورىن، مۇناي-گاز سالاسىن جانە شاعىن بيزنەستى تەرەڭ سيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋدى كوزدەيدى. جاساندى ينتەللەكتتى، سيفرلىق ەگىزدەردى جانە ينتەللەكتۋالدى پلاتفورمالاردى ەنگىزۋ ەڭبەك ونىمدىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرۋعا، شىعىنداردى ازايتۋعا جانە وتاندىق بيزنەستىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار، بولاشاقتىڭ يندۋستريالارىن - روبوتوتەحنيكانى، ۇشقىشسىز جۇيەلەردى، سيفرلىق اكتيۆتەردى جانە عارىش تەحنولوگيالارىن جەدەلدەتىپ دامىتۋ ءۇشىن جاعدايلار جاسالۋدا. بۇل كونتۋردىڭ فلاگماندىق جوباسى تولىققاندى «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ اڭعارى» رەتىندە جوبالاناتىن ەگەمەندى «Ai Hub» قۇرۋ بولماق. بۇل حاب وزىق ەسەپتەۋ قۋاتتارىن، عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جەتەكشى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى بىرىكتىرەتىن ماكرووڭىردىڭ نەگىزگى ينفراقۇرىلىمدىق الاڭىنا اينالادى. «Ai Hub» بازاسىندا ماشينالىق وقىتۋ جانە ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋ سالاسىنداعى سەرپىندى شەشىمدەردى ازىرلەۋ مەن تەستىلەۋگە ارنالعان ەكوجۇيە ورىستەيدى. ونىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ەسەپتەۋ ورتالىقتارىنىڭ جوبالىق قۋاتى 1 گ ۆ ت-قا دەيىن جەتكىزىلەدى. بۇل مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى ارقىلى جۇرەدى. ستراتەگيا جەكە ينۆەستيتسيالاردى، حالىقارالىق تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى، دامۋ ينستيتۋتتارىن جانە جەتەكشى الەمدىك ساراپشىلاردى بەلسەندى تارتۋدى كوزدەيدى. ينفراقۇرىلىم مەن تالانتتاردىڭ مۇنداي سينەرگياسى ەلگە ءىرى حالىقارالىق ينۆەستورلار مەن ۆەندورلاردى تارتۋعا باعىتتالعان، سونداي-اق قازاقستاندىق IT قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىن كەم دەگەندە ەكى ەسەگە ارتتىرۋعا جانە جاھاندىق نارىققا كەم دەگەندە ءۇش وتاندىق Higgsfield كومپانياسىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن باسقارۋدى تەرەڭ رەفورمالاۋ جانە بولشەكتەلگەن ۆەدومستۆولىق شەشىمدەردەن تولىق باس تارتۋ كوزدەلگەن. مەملەكەتتىك اپپارات جۇمىستىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشەدى، مۇندا نەگىزگى مەملەكەتتىك قىزمەتتەر تەك پرواكتيۆتى تۇردە جانە ءوتىنىش بەرۋشىگە بىلىنبەي كورسەتىلەدى. ج ي-دى ەنگىزۋ كۇندەلىكتى اكىمشىلىك پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا جانە ۆەدومستۆولاردىڭ ءبىر-ءبىرىن قايتالايتىن فۋنكتسيالارىن تولىق جويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەتتىك شەشىمدەردى قابىلداۋ جانە نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق اكتىلەردى مودەلدەۋ پروتسەستەرى ۇلكەن دەرەكتەردى قاتاڭ تالداۋعا (Data-driven) كوشىرىلەدى، بۇل ادامي فاكتوردى بارىنشا ازايتادى جانە باسقارۋشىلىق قاتەلىكتەردى بولدىرمايدى. بۇدان بولەك، الگوريتمدەۋ بيۋدجەت قاراجاتىن جوسپارلاۋ مەن بولۋگە دە قاتىستى بولادى: ۇزدىكسىز تسيفرلىق باقىلاۋ جۇيەسى ءاربىر تەڭگەنىڭ اشىقتىعى مەن ماقساتتى تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
سونداي-اق، ستراتەگيادا جاساندى ينتەللەكت بەلسەندى دامىپ جاتقان داۋىردە كيبەرقاۋىپسىزدىك جانە ۇلتتىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتى قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ۇلكەن كوڭىل بولىنگەن. قۇجات ىركىلىسسىز تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم قۇرۋدى، شيفرلاۋدىڭ وزىق ستاندارتتارىن ەنگىزۋدى جانە كريتيكالىق ماڭىزدى وبەكتىلەردى سىرتقى قاتەرلەردەن قورعاۋدى كوزدەيدى.
بۇعان پاراللەلدى تۇردە قاۋىپسىز قالالىق ورتانى دامىتۋعا ەلەۋلى كوڭىل بولىنگەن: اقىلدى قالالار ستاندارتتارى قالا حالقىنىڭ كەم دەگەندە p ىن قامتىپ، قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى پرواكتيۆتى مودەلگە كوشىرەدى. ج ي جانە مىنەز-قۇلىقتىق بەينەاناليتيكا ەسەبىنەن وقيعالارعا ارەكەت ەتۋ ۋاقىتى ۇشتەن بىرگە قىسقارادى، ال ۇزدىكسىز قورعانىس جۇيەلەرىمەن بىرلەسىپ ازاماتتاردى ونلاين-الاياقتىقتان قورعاۋدىڭ ۇلتتىق ەكوجۇيەسى ورىستەيدى.
وسىلايشا، «Digital Qazaqstan» ستراتەگياسى - بۇل قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالار، ءبىلىم مەن يننوۆاتسيالار پايداسىنا جاساعان ستراتەگيالىق تاڭداۋى. ول رەسپۋبليكانىڭ باسقارۋدىڭ تسيفرلىق كەمەلدىگىنە سەنىمدى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتىپ قانا قويماي، ۇزاق مەرزىمدى ەكونوميكالىق ءوسۋ، ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن نىعايتۋ ءۇشىن بەرىك ىرگەتاس قالايتىن بولادى.
ەسكە سالا كەتەيىك، كەشە مەملەكەت باسشىسى «اۋقىمدى سيفرلاندىرۋدىڭ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن جاپپاي ەندىرۋدىڭ 2029-جىلعا دەيىنگى «Digital Qazaqstan» جالپىۇلتتىق ستراتەگياسىن بەكىتۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى.