ەكى كۇنگە سوزىلعان ساپاردا سان سالاداعى ارىپتەستىك تالقىلانىپ، 2 ميلليارد دوللارلىق 30 قۇجاتقا قول قويىلدى. Kazinform ءتىلشىسى جاڭا كەلىسىمدەر قوس تاراپقا قانداي مۇمكىندىك بەرەتىنىن جانە قازاقستانعا نەمىس تەحنولوگياسىن اكەلۋ جايىن تالدادى.
ينۆەستور ىنتالى باعىت
رەسمي ساپاردى رەتىمەن باياندايىق. گەرمانياعا تابان تىرەگەن مەملەكەت باسشىسى الدىمەن بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەستى. وندا ينۆەستورلارعا قىزىقتى سالالاردى اتاپ، بىرنەشە باعىتتا جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. اسىرەسە، قاسىم-جومارت توقايەۆ نەمىستىڭ بانك سەكتورىنداعى تەمىردەي تارتىپكە، ينجەنەرلىك شەشىمگە، شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ورنىقتىلىعىنا ءتانتى ەكەنىن ءبىلدىردى. قازاقستان بارلىق سالادا ينۆەستورلاردى قابىلداپ، وزىق تەحنولوگيانى ەلگە اكەلۋگە مۇددەلى ەكەنىن جەتكىزدى. مۇنداي قادامعا مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق نەسيە رەيتينگىندەگى BBB دەڭگەيى مۇمكىندىك بەرمەك.
ەكونوميست دينارا مامىربەكوۆا پرەزيدەنتتىڭ گەرمانياداعى بيزنەس وكىلدەرىن ەلگە شاقىرۋعا قۇلشىنىسىنىڭ سەبەبىن ءتۇسىندىردى.
- گەرمانيا - تەحنولوگياسى، وندىرىستىك مادەنيەتى جانە يننوۆاتسيالىق الەۋەتى جوعارى مەملەكەت. سوندىقتان نەمىس ينۆەستيتسياسىن ونەركاسىپ، ماشينا جاساۋ، اگروونەركاسىپ، ەنەرگەتيكا، تسيفرلاندىرۋ جانە «جاسىل» تەحنولوگيالار سەكىلدى باعىتتارعا تارتۋ ماڭىزدى. سوندىقتان بيزنەس سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق قازاقستانعا تەك كاپيتال ەمەس، جاڭا تەحنولوگيانى، باسقارۋ تاجىريبەسىن، زاماناۋي ءوندىرىس ستاندارتتارى مەن بىلىكتى كادرلاردى بەرەدى. سونىمەن قاتار وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ حالىقارالىق وندىرىستىك تىزبەككە قوسىلۋىنا جول اشىلادى،- دەيدى ساراپشى.
قازىر قازاقستاندا نەمىس كاپيتالى بار 1400 دەن استام كومپانيا تىركەلگەن. وتكەن جىلى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 4,5 ميلليارد دوللار بولسا، بيىل 7 ايدا 2,6 ميلليارد دوللاردان استى. الداعى ۋاقىتتا الىس-بەرىستىڭ اۋقىمىن ۇلكەيتۋ مىندەتى تۇر. وسى ماقساتتا CLAAS Group, Rhenus Logistics, Siemens Energy, Linde كومپانيالارىمەن تۇراقتى بايلانىس ورناتىلعان. ەندى نارىققا جاڭا ينۆەستورلار كەلۋى قاجەت.
سونىمەن نەمىس ينۆەستورلارى قاي سالاعا كەلۋى مۇمكىن؟ گەرمانيا ىقىلاس تانىتاتىن باعىت كوپ، ايتكەنمەن سونىڭ ىشىندە اسا ماڭىزدى مينەرالدار، كولىك-لوگيستيكا، سيفرلاندىرۋدىڭ سالماعى جوعارى. ورتالىق ازياداعى العاشقى «اقىلدى قالا» - Alatau City قۇرىلىسىنا دا نەمىس كومپانيالارى اتسالىسۋى ىقتيمال.
- ءبىز گەرمانيالىق كومپانيالاردى ءوز الەۋەتىن دەرەكتەر وڭدەۋ ورتالىعىنا، ەنەرگيا تيىمدىلىگىنە قاتىستى تەحنولوگيالارعا، «بۇلتتى» ينفراقۇرىلىم» جانە كيبەرقاۋىپسىزدىك سالالارىنا جۇمىلدىرۋعا شاقىرامىز،- دەدى پرەزيدەنت.
ساياسات تانۋشى رۇستەم مۇستافيننىڭ ايتۋىنشا، ەۋروپا ەلدەرى ءۇشىن ورتا دەرجاۆالاردىڭ سالماعى ارتىپ كەلەدى. قازاقستان دا سول قاتاردا ەكەنىن ەسكەرسەك، گەرمانيانىڭ ىنتىماقتاستىق تانىتۋىنىڭ سەبەبى وسىندا جاتىر.
- 2023-جىلى گەرمانيا ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىن قابىلدادى. وندا شيكىزات پەن ەنەرگيا جەتكىزۋشىگە تاۋەلدىلىك تىكەلەي قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دەپ كورسەتىلگەن. سول جىلى قىتايعا قاتىستى بايلانىستاردى ۇزبەستەن تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا باعىتتالعان ستراتەگيا پايدا بولدى. وعان قوسا ەكى جىل بۇرىن ەۋروپالىق وداق اسا قاجەتتى شيكىزات تۋرالى رەگلامەنتتى قابىلدادى، ياعني ولار ونەركاسىپ پەن قورعانىس سالاسىنا اسا ماڭىزدى 34 پايدالى قازبا مەن ماتەريالدى جاريالادى،-دەيدى رۇستەم مۇستافين.
قازاق مۇنايى گەرمانياعا قالاي جەتەدى؟
قازاقستان ەۋروپالىق وداققا يمپورتتالاتىن مۇنايدىڭ شامامەن 13 پايىزىن، تابيعي ۋراننىڭ 20 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. بىلتىر گەرمانياعا جەتكىزىلگەن مۇناي كولەمى 10 ميلليون توننادان اسقان.
ايتا كەتەرلىگى، گەرمانيا 2023-جىلدىڭ 1-قاڭتارىنان باستاپ قۇبىر ارقىلى كەلەتىن رەسەي مۇنايىن يمپورتتاۋدى توقتاتتى. قازىر بەرلين مەن گەرمانيانىڭ شىعىسىن جانارمايمەن قامتاماسىز ەتەتىن شۆەدت قالاسىنداعى زاۋىتقا رەسەيلىك مۇنايدىڭ ورنىن باساتىن، ساپاسى ۇقساس شيكىزات قاجەت. مۇنداي باسەكەدە قازاقستاننىڭ «قارا التىنى» ەڭ وڭتايلى شەشىم بولماق.
- 2023 -جىلى ءبىزدىڭ مۇناي «دوستىق» قۇبىرى ارقىلى شۆەدتكە العاش رەت جونەلتىلدى. ال 2024 -جىلى گەرمانيا كانتسلەرى ولاف شولتس 14 جىلدان كەيىن قازاقستانعا كەلىپ، قۇنى 55 ميلليارد دوللار بولاتىن 66 بىرلەسكەن جوبانى تانىستىرعانىن بىلەمىز. سول كەزدە گەرمانياعا مۇناي جەتكىزۋ تۋرالى كەلىسىمشارت ۇزارتىلىپ، بازالىق كولەم جىلىنا 1 ميلليوننان 1,4 ميلليون تونناعا دەيىن ۇلعايتىلدى، - دەپ تولىقتىردى رۇستەم مۇستافين.
گەرمانياعا مۇناي كولەمىن ارتتىرۋعا قازاقستاننىڭ الەۋەتى جەتكەنىمەن، ءالى جەتە مە؟ بۇل سۇراق باسى اشىق كۇيدە قالىپ وتىر. ويتكەنى ترانزيت ماسەلەسى بار. ەل مۇنايى شۆەدتكە جەتۋى ءۇشىن رەسەي، بەلارۋس، پولشا ارقىلى تاسىمالدانادى. ساياسات تانۋشى رۇستەم ءمۇستافيننىڭ سوزىنشە، قازىر قازاقستان شيكىزاتىن تاسىمالداۋدا كەدەرگى جوق ەمەس.
- وزگە مەملەكەتتەر ارقىلى وتەتىن قۇبىرلاردا ءجيى اقاۋ بولادى. مىسالى، 2024 -جىلدىڭ كوكتەمىندە پولشا اۋماعىنداعى قۇبىردىڭ ەسەپتەۋ قۇرالىنان داۋ شىعىپ، كىدىرىس پايدا بولدى. ال بيىل كوكتەمدەگى جاعداي الدەقايدا ءتىپتى كۇردەلەندى. 22 ساۋىردە تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرگە بايلانىستى 1-مامىردان باستاپ «دوستىق» قۇبىرى ارقىلى گەرمانياعا مۇنايىمىز مۇلدەم جونەلتىلمەيتىنى ءمالىم بولدى. سول ساتتە جەتكىزىلىم جىلىنا 2,1 ميلليون تونناعا جەتكەن ەدى. سوندىقتان شۆەدت زاۋىتىنا باسقا پورتتار ارقىلى جەتكىزۋ جولىن ىزدەدىك،-دەپ ءتۇسىندىردى سپيكەر.
Made in Germany قازاق برەندىنە قالاي اسەر ەتەدى؟
سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ باس ساراپشىسى ۆالەري سيتەنكونىڭ پايىمداۋىنشا، بۇل جولعى كەلىسسوزدەردە بىرلەسكەن ەكونوميكالىق كەلىسىم باسىمدىققا يە. سونىڭ دالەلى - 2 ميلليارد دوللار بولاتىن 30 كوممەرتسيالىق قۇجاتقا قول قويىلۋى. ءارتۇرلى نەمىس فيرمالارىمەن كولىك، قارجى، مەتالل وڭدەۋ جانە تاماق ونەركاسىبى سەكىلدى الۋان ءتۇرلى سالالاردا كەلىسىم جاسالعان.
- ەكى ەل اراسىندا 2026-2028 -جىلدارعا ارنالعان ونەركاسىپتىك، تەحنولوگيالىق جانە شيكىزاتتىق دامۋدىڭ جول كارتاسى بار. ايتپاقشى، بۇعان بيىل قازاقستان- گەرمانيا ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ 16- وتىرىسى كەزىندە قول قويىلعان بولاتىن.
جول كارتاسى اياسىندا بىرلەسكەن ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋ، سونىڭ ىشىندە ماڭىزدى شيكىزاتتى وڭدەۋگە جانە قازاقستاندا «گەرمانيادا جاسالعان» (Made in Germany) برەندىن قولدانۋعا ەكپىن جاساۋ كوزدەلىپ وتىر، ياعني ءبىزدىڭ ءونىمىمىز نەمىس ساپاسىمەن شىعارىلاتىن بولادى. بۇل - تاياۋدا جۇزەگە اساتىن باعدار، - دەگەن ويدا ۆالەري سيتەنكو.
ونىڭ سوزىنشە، گەرمانيا قازاقستانداعى ەنەرگيا رەسۋرسىنا، ماڭىزدى شيكىزاتقا، كولىك كوممۋنيكاتسياسىنا مۇددەلى. ساپار كەزىندە بىرلەسكەن ءوندىرىستى دامىتۋ جايىنىڭ كوپ ايتىلۋىنا وسى فاكتور سەبەپ بولعان.
بىرلەسكەن ونەركاسىپ ءۇشىن كووپەراتسيا، ءبىلىم الماسۋ، يننوۆاتسيالىق پلاتفورمالار كەرەك. سوندىقتان قازاقستان تاراپى ەكى ەلگە ورتاق قارجى پلاتفورماسىن قۇرۋدى ۇسىندى. وندا ينۆەستيتسيالىق-قارجىلىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلانىپ، ۇيلەستىرىلەتىن بولادى.
بۇل ماقساتتا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ جانە سيفرلىق ترانسفورماتسيا كومەك بەرمەك. «دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنىڭ القابىن» قۇرعان تاجىريبەمىزدى ەسكەرسەك، مۇنداي قادام تەز ناتيجە بەرەتىن سىڭايلى.
- قازاقستان-گەرمانيا وندىرىستىك قۇزىرەتتەر ورتالىعىنىڭ جەلىسىن قۇرۋدى ۇسىنامىز. ونى وزىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋمەن تىكەلەي بايلانىستىرۋعا بولادى، ياعني ءاربىر ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا كادر دايارلايتىن الاڭ بولۋعا ءتيىس دەگەن قاراپايىم قاعيداتقا سۇيەنگەن ءجون. سوندا عانا كاپيتال بىلىمگە، ال ءبىلىم ورنىقتى ەكونوميكالىق وسىمگە ۇلاسادى،-دەدى پرەزيدەنت.
ۆالەري سيتەنكو وندىرىستىك قۇزىرەتتەر ورتالىعى ەكونوميكا مودەلىن وزگەرتەدى دەگەن پىكىردە. دەمەك، ەلىمىز دايىن شيكىزات پەن تابيعي رەسۋرستى جاي عانا جەتكىزۋگە ەمەس، وڭدەلگەن ءونىمدى شىعارۋشىعا اينالاتىن بولادى.
استانانىڭ بەرلينگە ۇسىنىسى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. ءبىزدىڭ تاراپ قازاق-گەرمان ينۆەستيتسيا- قارجى پلاتفورماسىن قۇرۋ جوباسىن ءسوز ەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، مۇنداي پلاتفورما ەۋروپانىڭ جانە گەرمانيانىڭ كاپيتالىن قازاقستان تاراپىنىڭ قوسا قارجىلاندىرۋ، كەپىلدىك بەرۋ جانە بىرگە تاۋەكەل ەتۋ تەتىكتەرىمەن ۇشتاستىرادى. ال «بايتەرەك» حولدينگى ماقساتتى جوبالاردى قۇرىلىمداۋعا كومەكتەسپەك.
ناقتى زاتتى قۇرىلىسقا باعىتتالعان جوبالار
2022-جىلدىڭ ە و مەن قازاقستان شيكىزات، باتارەيالار جانە «جاسىل» سۋتەگى بويىنشا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى. سودان بەرى ەنەرگەتيكا سالاسىندا ەداۋىر ىلگەرىلەۋ بايقالادى. مىسالى، Svevind Energy Group نەمىس- شۆەد كومپانياسى «جاسىل» سۋتەگى وندىرۋگە قاتىستى جوبانى ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. ولاردىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «جاسىل» سۋتەگىن وندىرەتىن الەمدەگى ەڭ ءىرى Hyrasia One مەگا-جوباسى 40 گ ۆ ت قۋاتقا يە. دەمەك «جاسىل» ەنەرگيانىڭ دامۋىنا تۇرتكى بولاتىن جەل جانە كۇن ەلەكتر ستانسالارى كوبەيەدى دەگەن بەلگى.
ساياسات تانۋشى ليديا پارحومچيكتىڭ پايىمداۋىنشا، سۋتەگى ديپلوماتياسىنىڭ كەلەشەگى مول.
- بيىل گەرمانيانىڭ استاناداعى سۋتەگى ديپلوماتياسى كەڭسەسى اشىلدى. سەبەبى قازاقستان 2060-جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. سوندىقتان پايدالى قازبالار، اككۋمۋلياتورلار جانە جاڭارتىلاتىن سۋتەگى سالاسىنداعى ە و- مەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ماڭىزدى. جاڭا وفيس ءتۇرلى سالاداعى جوبالارعا باستاماشى بولادى دەپ سەنەمىن،-دەيدى ليديا پارحومچيك.
تاعى ءبىر جاڭالىق سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارىنىڭ اقپاراتتىق-تالداۋ ورتالىعى حابىن قۇرۋعا نيەتتەنىپ وتىر. ءازىر تۇجىرىمداما جوباسى دايىن. سالا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ قۇجاتتى بەرلينگە الا بارعان. ساپار بارىسىندا سۋ سالاسىنداعى 300 دەن استام كومپانيانى بىرىكتىرەتىن German Water Partnership (GWP) نەمىس قاۋىمداستىعىنا ۇسىنىلىپتى.
بىلتىر قازان ايىندا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى مەن GWP سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويعان بولاتىن. ەندى جاڭا جوبا جۇزەگە اسسا، ەكى ەلدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى، بيزنەس وكىلدەرى، عىلىمي جانە ساراپشىلىق قاۋىمداستىقتارى سۋ سالاسىن جەتىلدىرۋگە اتسالىسۋى مۇمكىن.
بەرلين Alatau City قۇرىلىسىنا قاتىسا ما؟
مەملەكەت باسشىسى ىنتىماقتاستىقتى جاڭا دەڭگەيگە شىعاراتىن كەلەشەگى زور جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا باسا نازار اۋداردى. اسىرەسە، جاس مامانداردى دايارلاۋدى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرۋ كەرەك دەگەن پايىمدا. ول ءۇشىن تەحنولوگياعا اۋەس جاستار نەمىس كومپانيالارى مەن زەرتتەۋشىلەرىمەن بايلانىستا بولۋى شارت. سوندىقتان قازاقستان قولدانبالى تسيفرلىق شەشىمدەر مەن يندۋستريا 4.0 تەحنولوگياسىن سىناقتان وتكىزەتىن الاڭ ۇسىندى.
استانا سيفرلىق تەحنولوگيا سالاسىندا «اقىلدى قالاعا» ارقا سۇيەپ وتىر. اسىرەسە Alatau City ءدىڭ بولاشاعىنان ءۇمىت كوپ. سوندىقتان گەرمانيادا Alatau City Authority وكىلدەرى Myron AG (Santa Capital) ، Rhenus, D. A. R. Metall AG، Wilo جانە Siemens Healthineers كومپانيالارىمەن كەلىسسوز وتكىزدى. اتالعان كومپانيالار جاڭا شاھارداعى لوگيستيكا، قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ، ينجەنەرلىك جانە مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىم، ءوندىرىستى وقشاۋلاۋ جانە سيفرلىق قارجى سالالارىندا جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن.
بۇعان دەيىن گەرمانيانىڭ كومپانيالارى ءار سالادا قارقىندى قۇرىلىس جۇرگىزگەنىن بىلەمىز. سونىڭ بىرنەشەۋىن اتاپ وتەيىك.
باستىسى - Linde كومپانياسى. مەكەمە تەمىرتاۋ قالاسىنداعى «Qarmet» زاۋىتىمەن بىرلەسىپ جاڭا اۋا ءبولۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. جوباعا شامامەن 100 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا باعىتتالعان.
ەكىنشى نەمىس كومپانياسى - Wilo الماتى وبلىسىندا ءوندىرىس كەشەنىن اشىپ، الاتاۋ قالاسىندا سورعى جابدىقتارىنا ارنالعان وڭىرلىك سەرۆيس جانە ينجەنەرلىك ورتالىق سالماقشى.
كەلەسى كەزەكتە Rhenus Group كومپانياسى اقتاۋ پورتى مەن ورتا ءدالىز بويىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق تەرمينالدار قۇرىلىسىنا ينۆەستيتسيا سالۋدى كوزدەپ وتىر.
پرەزيدەنت ورتالىق ازياداعى العاشقى «اقىلدى قالا» اۋەل باستان سيفرلىق ءداۋىردىڭ بارلىق تالاپتارىن ساقتاي وتىرىپ جوبالانعانىن ايتىپ، نەمىس كومپانيالارىنا سيفرلىق تەحنولوگياعا ينۆەستيتسيا سالۋ يدەياسىن جەتكىزدى.
جالپى سالاداعى ارىپتەستىكتىڭ ناقتى تاجىريبەسى بار. الماتى قۇرىلىس- تەحنيكالىق كوللەدجى ۇزاق جىلدان بەرى گەرمانيانىڭ GROHe، KNAUF جانە BOSCH كومپانيالارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتىپ كەلەدى. كوللەدج بازاسىندا زاماناۋي قۇزىرەتتەر ورتالىقتارى جۇمىس ىستەيدى. KNAUF كومپانياسىمەن 20 جىلدان استام ۋاقىتقا سوزىلعان جۇمىس اياسىندا ەكى مىڭنان استام ستۋدەنت ءبىلىم الدى.
ەكونوميست دينارا مامىربەكوۆا جي باعىتىنداعى جاڭا بايلانىستى جوعارى باعالايدى. ونىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاننىڭ سيفرلىق ەكوجۇيەسى جەكەلەگەن جوبالار دەڭگەيىنەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمعا ويىسقان. قازىر مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى، بيزنەستى، قارجىلىق وپەراتسيالاردى جانە دەرەكتەردى باسقارۋدى سيفرلىق ورتاعا بىرىكتىرۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2026-جىلى قابىلدانعان Digital Qazaqstan ستراتەگياسى جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكاعا كەڭىنەن ەنگىزۋگە باعىتتالعان.
- وسى تۇرعىدان العاندا، گەرمانيامەن سەرىكتەستىكتىڭ الەۋەتى وتە جوعارى. قازاقستاننىڭ سيفرلىق پلاتفورمالارى، فينتەح شەشىمدەرى مەن دەرەكتەر ينفراقۇرىلىمى نەمىستىڭ ينجەنەرلىك تەحنولوگيالارىمەن، ونەركاسىپتىك اۆتوماتتاندىرۋ جانە AI سالاسىنداعى تاجىريبەسىمەن ۇشتاسسا، سيفرلاندىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە اياق باسامىز. كەلىسسوزدەر «اقىلدى ءوندىرىس» پەن دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن ەكونوميكاعا كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى،-دەپ توپشىلادى ساراپشى.
بەرلين: ساياسي ديالوگ جانە قازاقستاننىڭ ۇستانىمى
ەكونوميكالىق كۇن تارتىبىمەن قاتار، حالىقارالىق كۇن ءتارتىبى دە ساپاردىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ەستە بولسا، قاسىم-جومارت توقايەۆ بيىل شىلدەدە رەسەيگە بارعان ساپارىندا سوعىستى ۋاقىتشا توقتاتۋعا ۇندەگەن-ءدى. ونداعىسى تەك ەكونوميكالىق ەسەپ ەمەس، ەكى ەلدىڭ ەلدەسۋگە مۇمكىندىگى بولسىن دەگەن تىلەك بولاتىن. گەرمانياعا ساپار بارىسىندا ب ا ق وكىلدەرى ءدال وسى مالىمدەمە تۋرالى قاسىم-جومارت توقايەۆقا سۇراق قويدى.
پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ قاقتىعىس باستالعاننان بەرى ب ۇ ۇ جارعىسىنىڭ قاعيداتتارىن، سونىڭ ىشىندە بارلىق مەملەكەتتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن قۇرمەتتەۋ ۇستانىمىن قولداپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار، قازاقستاننىڭ رەسەيمەن قارىم-قاتىناسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا جانە تىكەلەي ديالوگ مۇمكىندىگىن ساقتاۋ قاجەتتىلىگىنە توقتالدى.
وسىلايشا، بەرليندە ءبىر-بىرىمەن استارلاس ەكى ماڭىزدى مالىمدەمە جاسالدى. ءبىرىنشىسى - قازاقستان ەۋروپامەن ستراتەگيالىق ءىس-قيمىلدى جۇيەلى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. ەكىنشىسى - ەۋروپالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ دەربەس سىرتقى ساياسي باعىتتان جانە باسقا دا ىقپال ەتۋ ورتالىقتارىمەن اراداعى سىندارلى قارىم-قاتىناستان باس تارتۋدى بىلدىرمەيدى.
ءدال وسى ءارتۇرلى سەرىكتەسپەن ديالوگتى ساقتاي ءبىلۋ قابىلەتى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي ۇستانىمىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل ۇستانىم گەرمانيا پرەزيدەنتى فرانك-ۆالتەر شتاينمايەرمەن كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا قابىلدانعان بىرلەسكەن دەكلاراتسيادا دا كورىنىس تاپقان.
دوستىق دەڭگەيى
قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ گەرمانياعا ساپارى تەك ىسكەرلىك نىشاندا وتكەن جوق. جىلى پەيىل، ەسكى دوستىق كوڭىلدى دە بايقادىق. مىسالى، قاسىم-جومارت توقايەۆ پەن گەرمانيا فەدەراتيۆتىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر ەكەۋى سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىن باسقارعان كەزدەن جاقسى تانىس. بۇگىندە 20 جىلعا جالعاسقان ءوزارا قۇرمەت تۇگەسىلمەي، پرەزيدەنتتىك لاۋازىمدا قايتا قاۋىشىپ وتىر.
قاسىم-جومارت توقايەۆ ەسكى دوسىن «التىن قىران» وردەنىمەن ماراپاتتاۋ ساتىندە ەستەلىكتەر ايتىپ، فرانك-ۆالتەر شتاينمايەر دوستىق قارىم-قاتىناستىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى. مۇنىڭ ءبارى قازاق-نەمىس قارىم-قاتىناسىنىڭ حاتتاما شەڭبەرىندە ەمەس، ادامي قاعيداتتار نەگىزىندە قالىپتاسقانىن بىلدىرسە كەرەك.
پرەزيدەنت ساپارى گەرمانيانىڭ وندىرىستىك-ەكونوميكالىق ورتالىعى سانالاتىن باۆاريادا قورىتىندىلاندى. مۇندا قاسىم-جومارت توقايەۆ باۆاريانىڭ پرەمەر- ءمينيسترى ماركۋس زەدەرمەن جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسكەن. جۇزدەسۋ بارىسىندا Siemens AG كومپانياسى - دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىعىنىڭ، Linde كومپانياسى - اۋا ءبولۋ قوندىرعىسىنىڭ جوباسىن مەملەكەت باسشىسىنا تانىستىردى.
قورىتا ايتساق، كەيىنگى جىلدارى استانا مەن بەرليننىڭ بايلانىسى تەك ساۋدا- ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقپەن شەكتەلمەي، ساياسي جانە ستراتەگيالىق دەڭگەيىندە دە دامىپ كەلەدى. پرەزيدەنتىڭ گەرمانياعا ساپارى وسى قارىم-قاتىناستى جاڭا دەڭگەيگە شىعارعانى انىق. ەندىگى ناتيجە كەلىسىمدەردىڭ ورىندالۋىمەن ولشەنبەك.
ەرسىن شامشادين