بۇل بۇرىن بەلگىلى بولعان ەڭ ەجەلگى ۇلگىلەردەن شامامەن 65 ميلليون جىلعا كونە، دەپ حابارلايدى ت ا س س اگەنتتىگى.
پالەونتولوگتار بۇل جاڭالىقتى قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانىنان اشقان. Science Advances جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋگە سايكەس، تاسقا اينالعان شايىردىڭ بۇل بولىكتەرى ديەۆون كەزەڭىنىڭ سوڭىندا، شامامەن 385 ميلليون جىل بۇرىن پايدا بولعان.
- ءبىز ازىرگە ەڭ كونە يانتار ۇلگىسىن انىقتادىق. ونىڭ حيميالىق قۇرامى قازىرگى قىلقان جاپىراقتى اعاشتاردىڭ شايىرىنا ۇقسايدى. بۇل العاشقى جوعارى ساتىداعى وسىمدىكتەردىڭ شايىردىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىن ديەۆون كەزەڭىنىڭ ورتاسىندا-اق تۇزە باستاعانىن كورسەتەدى. كەيىن بۇل ولاردىڭ تاسكومىر داۋىرىندە كەڭ تارالۋىنا نەگىز قالادى،-دەيدى زەرتتەۋشىلەر.
زەرتتەۋدى قىتاي عىلىم اكادەمياسىنىڭ نانكين گەولوگيا جانە پالەونتولوگيا ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى ۆان بو باستاعان حالىقارالىق عالىمدار توبى جۇرگىزگەن. قازبا جۇمىستارى قىتاي مەن قازاقستان شەكاراسىنا جاقىن حوبوكسار كەنتى ماڭىندا وتكەن.
كومىر قاباتتارىنان ماماندار كولەمى شامامەن ءبىر ميلليمەتر بولاتىن بىرنەشە يانتار بولشەگىن تاپقان. كەيبىر ۇلگىلەردە اۋا كوپىرشىكتەرى مەن شىعۋ تەگى ازىرگە انىقتالماعان قاتتى قوسىندىلار ساقتالعان.
عالىمدار تابىلعان ۇلگىلەردىڭ حيميالىق قۇرامىن ينفراقىزىل سپەكتروسكوپيا ادىسىمەن زەرتتەپ، ولاردى ەجەلگى يانتار ۇلگىلەرىمەن جانە قازىرگى وسىمدىكتەردىڭ شايىرىمەن سالىستىردى.
زەرتتەۋ ناتيجەسى ديەۆون داۋىرىندەگى يانتاردىڭ فرانسيا مەن قىتايدىڭ فۋتسزيان پروۆينتسياسىنان تابىلعان كەيىنگى كەزەڭ ۇلگىلەرىنەن وزگەشە ەكەنىن كورسەتتى. سونىمەن قاتار ونىڭ قۇرامى قازىرگى قاراعاي، كيپاريس، اراۋكاريا سەكىلدى قىلقان جاپىراقتى وسىمدىكتەردىڭ شايىرىنا وتە جاقىن بولىپ شىققان. بۇل ەجەلگى شايىردىڭ العاشقى اشىق تۇقىمدى وسىمدىكتەرمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن اڭعارتادى.
زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، بۇل جاڭالىق جوعارى ساتىداعى وسىمدىكتەردە شايىردىڭ پايدا بولۋ ۋاقىتى تۋرالى عىلىمي تۇسىنىكتى ايتارلىقتاي وزگەرتەدى. بۇعان دەيىن مۇنداي قابىلەت تاسكومىر ءداۋىرىنىڭ سوڭىندا قالىپتاستى دەپ ەسەپتەلسە، جاڭا دەرەكتەر وسىمدىكتەردىڭ جاراقاتتان قورعانۋ ءۇشىن شايىردى ديەۆون كەزەڭىنىڭ ورتاسىندا-اق پايدالانا باستاعانىن كورسەتىپ وتىر.
- بۇل جاڭالىق جوعارى ساتىداعى وسىمدىكتەردە شايىردىڭ پايدا بولۋ ۋاقىتىن كەمىندە 65 ميلليون جىلعا كەيىنگە شەگەرەدى. سونداي-اق اعاشتار جەردەگى وسىمدىكتەر الەمىندە ۇستەمدىككە يە بولماي تۇرىپ-اق شايىر ارقىلى زاقىمدانعان بولىكتەرىن قورعاي العانىن دالەلدەيدى،-دەپ قورىتىندىلادى عالىمدار.
ەسكە سالا كەتسەك، بۇعان دەيىن بوتسۆانادا سالماعى 1305 كارات بولاتىن سيرەك كەزدەسەتىن الماس تابىلعانىن جازدىق.
ال مامىر ايىندا ميانمادا سالماعى رەكوردتىق 2,2 كەلى تارتاتىن قۇندى رۋبين تابىلدى.