قىتاي عالىمدارى جۇرگىزگەن جاڭا زەرتتەۋ مۇنىڭ ءبىر سەبەبى ميدىڭ ءوزىن-ءوزى باقىلاۋعا، زەيىندى باسقارۋعا جانە ارەكەتتى قاداعالاۋعا قاتىساتىن ايماقتارىنىڭ جۇمىسىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتتى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz NeuroImage-گە سىلتەمە جاساپ.
چجەتسزيان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماماندارى قىسقا ۆيدەولاردى كورۋ كەزىندە ميداعى كوگنيتيۆتىك باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ بەلسەندىلىگى قالاي وزگەرەتىنىن زەرتتەگەن. عىلىمي جۇمىس NeuroImage جۋرنالىندا جاريالاندى. زەرتتەۋ ناتيجەسىنە سايكەس، ادام وزىنە ۇناعان ۆيدەونى كورگەن كەزدە ءوزىن-ءوزى باقىلاۋعا قاتىساتىن كەيبىر مي ايماقتارىنىڭ بەلسەندىلىگى ۋاقىتشا تومەندەگەن.
بۇل ميدىڭ اتالعان بولىكتەرى تولىق «ءوشىپ قالادى» دەگەن ءسوز ەمەس. عالىمدار فۋنكتسيونالدىق ماگنيتتى- رەزونانستىق توموگرافيا ارقىلى سول ايماقتارداعى بەلسەندىلىكتىڭ باستاپقى دەڭگەيدەن تومەندەگەنىن بايقاعان. مۇنداي وزگەرىس ادام قىزىقتى كونتەنتكە بەرىلىپ، ۋاقىتتى نەمەسە ءوز ارەكەتىن باقىلاۋعا از كوڭىل بولگەن كەزدە تۋىنداۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋ بارىسىندا ماماندار ميدىڭ ەكى ايماعىنا ەرەكشە نازار اۋدارعان. ءبىرىنشىسى، الدىڭعى بەلدەۋلىك قىرتىستىڭ دورسالدى بولىگى. ول ادامنىڭ ءوز ارەكەتىن باقىلاۋىنا، قايشىلىقتى بايقاۋىنا جانە قوسىمشا زەيىن قاجەت ەكەنىن انىقتاۋىنا قاتىسادى. ەكىنشىسى، ماڭداي قىرتىسىنىڭ دورسولاتەرالدى بولىگى. بۇل ايماق زەيىندى ۇستاپ تۇرۋ، كەدەرگىگە توتەپ بەرۋ جانە جوسپارلانعان ارەكەتتى جالعاستىرۋ سەكىلدى مىندەتتەرگە جاۋاپ بەرەدى.
زەرتتەۋگە باستاپقىدا 66 جاس ادام قاتىسقان. باسى شامادان تىس قوزعالعان نەمەسە مي حيمياسىن ولشەۋ ساپاسى تالاپقا سايكەس كەلمەگەن قاتىسۋشىلاردىڭ دەرەكتەرى الىنىپ تاستالىپ، قورىتىندى تالداۋعا 56 ادامنىڭ ناتيجەسى ەنگىزىلگەن. ولاردىڭ ورتاشا جاسى شامامەن 23 تە بولعان.
الدىمەن عالىمدار ارنايى ماگنيتتىك- رەزونانستىق ءادىس ارقىلى قاتىسۋشىلار ميىنداعى گلۋتامات پەن گامما-امينوماي قىشقىلىنىڭ مولشەرىن ولشەگەن. گلۋتامات جۇيكە جاسۋشالارىنىڭ بەلسەندىلىگىن كۇشەيتۋگە قاتىساتىن نەگىزگى نەيرومەدياتورلاردىڭ ءبىرى بولسا، گامما-امينوماي قىشقىلى كەرىسىنشە جۇيكە بەلسەندىلىگىن تەجەۋگە كومەكتەسەدى.
ودان كەيىن قاتىسۋشىلارعا فۋنكتسيونالدىق ماگنيتتى- رەزونانستىق توموگرافيا كەزىندە قىسقا ۆيدەولار كورسەتىلگەن. ولار ەكى التى مينۋتتىق بلوكتى كورىپ، ۇناماعان روليكتى باتىرما ارقىلى وتكىزىپ جىبەرە العان. سوڭىنا دەيىن كورىلگەن ۆيدەولار زەرتتەۋدە «ۇناعان»، ال ورتاسىنا جەتپەي وتكىزىلگەندەرى «ۇناماعان» كونتەنت رەتىندە ەسەپتەلگەن.
ناتيجەسىندە ادام سوڭىنا دەيىن كورگەن، ياعني وزىنە ۇناعان ۆيدەولار كەزىندە كوگنيتيۆتىك باقىلاۋعا قاتىساتىن ەكى مي ايماعىنىڭ دا بەلسەندىلىگى ەداۋىر تومەندەگەن. ال ۇناماعان ۆيدەولار كەزىندە الدىڭعى بەلدەۋلىك قىرتىستىڭ بەلسەندىلىگى باستاپقى دەڭگەيدەن ايتارلىقتاي وزگەرمەگەن. ماڭداي قىرتىسىنىڭ بەلسەندىلىگى بۇل جاعدايدا دا تومەن بولعانىمەن، ۇناعان كونتەنت كەزىندەگىدەي ايقىن اسەر بايقالماعان.
بۇل ناتيجە قىسقا ۆيدەولاردى توقتاۋسىز كورۋدىڭ نەگە وڭاي قالىپتاساتىنىن ءىشىنارا ءتۇسىندىرۋى مۇمكىن. ادام قىزىقتى كونتەنتتى كورگەندە وعان تولىق بەرىلىپ، ۋاقىتتى قاداعالاۋ نەمەسە ۆيدەونى جابۋ تۋرالى سانالى شەشىم قابىلداۋ السىرەۋى ىقتيمال. ال قىزىقسىز روليك پايدا بولعان كەزدە مي ونى باعالاپ، كەلەسى ۆيدەوعا ءوتۋ تۋرالى شەشىمدى بەلسەندىرەك قابىلدايدى.
عالىمدار كورۋ قابىلەتىنە جاۋاپ بەرەتىن مي قىرتىسىنىڭ ەكى جاعدايدا دا بەلسەندى بولعانىن انىقتاعان. دەمەك، بايقالعان ايىرماشىلىق ادامنىڭ جاي عانا ەكرانعا قاراپ وتىرۋىنان ەمەس، كورسەتىلگەن كونتەنتكە دەگەن قىزىعۋشىلىعىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋ تاعى ءبىر قىزىق بايلانىستى كورسەتتى. تىنىشتىق كۇيىندە ميىنداعى گلۋتامات دەڭگەيى جوعارى بولعان ادامداردا كوگنيتيۆتىك باقىلاۋ ايماقتارىنىڭ بەلسەندىلىگى ازىراق تومەندەگەن. ال گامما-امينوماي قىشقىلىنىڭ مولشەرى مەن وسى ايماقتاردىڭ بەلسەندىلىگى اراسىندا ناقتى بايلانىس انىقتالماعان. اۆتورلار ادامداردىڭ قىسقا ۆيدەوعا بەرىلىپ كەتۋ دەڭگەيىندەگى جەكە ايىرماشىلىقتار گلۋتامات الماسۋىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى.
سونىمەن قاتار ەكى باقىلاۋشى مي ايماعىنىڭ ءوزارا بايلانىسى ۆيدەو كورۋ كەزىندە، اسىرەسە ۇناعان روليكتەردە كۇشەيگەن. الايدا بۇل ءوزىن-ءوزى باقىلاۋدىڭ جاقسارعانىن بىلدىرمەيدى. زەرتتەۋشىلەر ەكى ايماقتىڭ قىزمەتى ءبىر مەزگىلدە تومەندەپ، ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىمدى تۇردە باسەڭدەگەن بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.
دەگەنمەن زەرتتەۋ قىسقا ۆيدەولار ميدى زاقىمدايدى نەمەسە الەۋمەتتىك جەلىگە مىندەتتى تۇردە تاۋەلدى ەتەدى دەگەن قورىتىندى شىعارمايدى. عالىمدار قاتىسۋشىلاردىڭ TikTok نەمەسە Reels-كە تاۋەلدىلىگىن ارنايى باعالاماعان. سونداي-اق ۆيدەولاردىڭ ۇناۋى قاتىسۋشىلاردىڭ كەيىنگى باعاسى بويىنشا ەمەس، ولاردى سوڭىنا دەيىن كورگەن-كورمەگەنىنە قاراي انىقتالعان.
قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى دەرلىك جاستار بولعان جانە ەر ادامداردىڭ ۇلەسى باسىم تۇسكەن. سوندىقتان بۇل ناتيجەلەردى بالالارعا، جاسوسپىرىمدەرگە نەمەسە ەگدە ادامدارعا تىكەلەي قولدانۋعا ءالى ەرتە. زەرتتەۋ ادامنىڭ ميىنداعى قىسقا مەرزىمدى وزگەرىستەردى عانا كورسەتەدى جانە ۇزاق ۋاقىت بويى ۆيدەو كورۋدىڭ تۇراقتى سالدارىن انىقتامايدى.
سوعان قاراماستان، جۇمىس قىسقا ۆيدەو پلاتفورمالارىنىڭ نەلىكتەن سونشالىقتى تارتىمدى ەكەنىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. ءاربىر جاڭا روليك بىرنەشە سەكۋندتىڭ ىشىندە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى نەمەسە كەلەسىسىنە وتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ادامعا ۇنايتىن كونتەنت ۇزدىكسىز ۇسىنىلعان كەزدە، ۋاقىتتى باقىلاۋ مەن لەنتانى جابۋعا قاجەتتى سانالى كۇش ازايۋى مۇمكىن.
سوندىقتان قىسقا ۆيدەولاردى كورۋدى باسقارۋدا تەك ەرىك-جىگەرگە سەنۋ جەتكىلىكسىز بولۋى ىقتيمال. قولدانباعا ۋاقىت شەكتەۋىن قويۋ، حابارلاندىرۋلاردى ءوشىرۋ، تەلەفوندى جۇمىس نەمەسە وقۋ ورنىنان الىسىراق ۇستاۋ جانە ۆيدەونى ناقتى بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا عانا كورۋ سەكىلدى قاراپايىم تاسىلدەر شەكسىز اينالدىرۋ ادەتىن ازايتۋعا كومەكتەسەدى.
جاڭا زەرتتەۋ قىسقا ۆيدەولاردىڭ ادامدى بىردەن تاۋەلدى ەتەتىنىن دالەلدەگەن جوق. ءبىراق ول ادامنىڭ وزىنە ۇنايتىن كونتەنتكە بەرىلگەن كەزدە ءوزىن-ءوزى باقىلاۋعا قاتىساتىن مي جۇيەسىنىڭ ۋاقىتشا باسەڭدەۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتتى. سوندىقتان «تاعى ءبىر عانا ۆيدەو كورەمىن» دەگەن ويدىڭ ونداعان روليككە جالعاسۋى كەزدەيسوق قۇبىلىس بولماۋى مۇمكىن.