بۇل ءسوزدىڭ ار جاعىندا تەك ءتيىمدى گەوگرافيالىق ورنالاسۋ عانا ەمەس، لوگيستيكانى دامىتۋدىڭ تىڭعىلىقتى ويلاستىرىلعان ستراتەگياسى جاتىر. مەملەكەت نەلىكتەن كونتەينەرلىك ترانزيتكە باسا ءمان بەرىپ وتىرعانى جانە ول قانداي پايدا اكەلەتىنى جونىندە Kazinform اگەنتتىگىنىڭ اناليتيكالىق شولۋشىسى زەرتتەپ كورگەن ەدى.
ترانزيت لوكوموتيۆى
ەلىمىزدە ترانزيتتىك الەۋەتتىڭ وركەندەۋى جونىندە ءسوز قوزعالعاندا، ەڭ الدىمەن تەمىرجولداعى كونتەينەرلىك تاسىمال مەڭزەلەدى. مۇنىڭ سەبەبى تۇسىنىكتى - جۇك اعىنىنىڭ نەگىزگى بولىگى تەمىرجول ارقىلى وتەدى. بۇل ماسەلەدە اۆتوكولىك تە، اۆياتسيا دا ونىمەن باسەكەلەسە المايدى.
2025 -جىلى قازاقستان تەرريتورياسى ارقىلى 37 ميلليون توننا ترانزيتتىك جۇك وتكەن. ونىڭ عا جۋىعى، ياعني 33,1 ميلليون تونناسى تەمىرجولعا تيەسىلى. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ كونتەينەرلىك تەمىرجول ترانزيتىنە يەك ارتۋى ينفراقۇرىلىمدىق تاڭداۋدان گورى ەكونوميكالىق قاجەتتىلىككە ۇقسايدى.
ق ر كولىك مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، حالىقارالىق كەلىسىمدەرگە ساي، ءوز اۋماعىنان وتكەن اۆتوكولىكتەردەن نەمەسە اۋە كەڭىستىگىن قولدانعان ۇشاقتاردان جەكە ترانزيتتىك الىم الۋعا قازاقستاننىڭ قۇقىعى جوق. اۆتوكولىك ترانزيتىندە مەملەكەتكە تەك اقىلى جولداردا كىرىس تۇسەدى. ال اۆياتسيادا اەروناۆيگاتسيالىق قىزمەت كورسەتكەنى ءۇشىن اقى الادى. وسىلايشا، 2025 -جىلى «قازاۆتوجول» ۇك 87 ميلليارد تەڭگە، ال «قازاەروناۆيگاتسيا» ر م م 222,57 ميلليارد تەڭگە تابىس تاپتى.
ال تەمىرجول سالاسىندا جاعداي وزگەشە. اۆتوكولىك جانە اۋە ترانزيتىنەن ايىرماشىلىعى - وندا جۇك تاسىمالىنىڭ تاريفتەرى ەسەبىنەن كىرىس تۇسەدى. سوندا جۇك اعىنىنان تولىققاندى ەكونوميكالىق پايدا اكەلىپ وتىرعان جالعىز ترانزيت ءتۇرى -تەمىرجول.
بۇل باعىتتا «قازاقستان تەمىرجولى» ۇ ك قازىردىڭ وزىندە 1 تريلليون تەڭگە شاماسىندا تابىس تابادى. بولجام بويىنشا، 2035 -جىلعا قاراي كىرىس دەڭگەيى 4,4 تريلليون تەڭگەگە جەتۋى مۇمكىن. ءبىراق ول ءۇشىن ترانزيت كورسەتكىشى 100 ميلليون تونناعا دەيىن ارتۋى شارت.
ءترانزيتتىڭ ۇشان- تەڭىز پايداسى
ءبىر قاراعاندا، كونتەينەرلىك ترانزيت قازاقستاننىڭ اۋقىمدى تەمىرجول جۇيەسىنىڭ كىشكەنتاي عانا بولىگى بولىپ كورىنۋى ىقتيمال. 2025 -جىلى تەمىرجولداعى جۇك تاسىمالىنىڭ جالپى كولەمى 320 ميلليون توننا بولدى. ونىڭ 177 ميلليون تونناسى ىشكى تاسىمالدارعا تيەسىلى، 89 ميلليون تونناسى - ەكسپورت، 21 ميلليون تونناسى - يمپورت. سوندا نەبارى 33 ميلليون توننا جۇك ترانزيت رەتىندە وتكەن.
سوعان قاراماستان، ترانزيت سالانىڭ ەڭ نەگىزگى جانە كەلەشەگى زور باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى. جۇك تاسىمالىنىڭ جالپى كولەمىندە ۇلەسى از بولسا دا، ونىڭ ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن ماڭىزى ارتىپ بارادى.
ق ر كولىك مينيسترلىگى تەمىرجول جانە سۋ كولىگى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى نۇرجان كەلبۇعانوۆتىڭ سوزىنشە، ترانزيت - ەلدىڭ بۇكىل تەمىرجول جۇيەسىنىڭ تىرەگى.
- تەمىرجول ءترانزيتىنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جوعارى. ول ق ت ج تابىسىنىڭ ەداۋىر بولىگىن قامتيدى. سول ارقىلى رەسپۋبليكاداعى تەمىرجول ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋىن قارجىلاندىرىپ وتىر،- دەدى ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا، ترانزيتتەن تۇسەتىن جاقسى تابىس كومپانياعا تەمىرجولدى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. دەمەك، ونىڭ ارقاسىندا ينفراقۇرىلىمدى جوندەۋ، جاڭا تەمىرجولدار سالۋ، بەكەتتەر مەن ۆوكزالداردى جاڭارتۋ، لوكوموتيۆتەر مەن ۆاگوندار ساتىپ الۋ ءتارىزدى جۇمىستار اتقارىلادى.
سوڭعى جىلدارى قازاقستان شىعىس باعىتىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن جەتىلدىرۋدە بەلسەندىلىك تانىتىپ كەلەدى. بۇل ماقساتتا دوستىق جانە التىنكول سەكىلدى نەگىزگى تۇيىندەردى جاڭعىرتىپ، ورتا ءدالىزدىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتىپ جاتىر. بۇل جوبالاردىڭ ءبىر بولىگى قارىزعا الىنعان اقشامەن جانە ۇلتتىق قور قاراجاتىمەن قارجىلاندىرىلۋدا. ءبىراق بۇل سەكتورعا سالعان ينۆەستيتسيا قۇمعا قۇيعان سۋداي بەكەر كەتپەيدى. ويتكەنى، كەيىن ترانزيتتىك تاسىمالدار مول كىرىس ءتۇسىرىپ، سالىنعان قارجىنى ەل قازىناسىنا ارتىعىمەن قايتارادى.
نۇرجان كەلبۇعانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە، حالىقارالىق ترانزيتتەن تۇسكەن تابىس قازاقستاننىڭ ىشىندەگى جولاۋشىلار جانە جۇك تاسىمالىنىڭ دا شىعىندارىن وتەيدى. سول ارقىلى تاريفتەردى قولجەتىمدى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
- بۇگىندە ىشكى تاسىمالداردىڭ ايتارلىقتاي بولىگى، سونىڭ ىشىندە كومىر، استىق ت. ب. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جۇكتەر وزىندىك قۇنىنان تومەن باعامەن تاسىمالدانادى. ودان بولەك، ق ت ج جولاۋشىلار تاسىمالىن قولداۋعا دا اتسالىسىپ، مەملەكەتكە كومەكتەسىپ وتىر. سونىڭ ارقاسىندا جولاۋشىلار بيلەتتەرى سۋبسيديالانىپ، قاتتى قىمباتتامايدى. ناقتىراق ايتساق، جولاۋشىلار پويىزبەن قاتىناۋ اقىسىنىڭ نەبارى 3 ىن تولەيدى، - دەپ ءتۇسىندىردى كوميتەت ءتوراعاسى.
وسىلايشا، ترانزيت ەلدىڭ كۇللى تەمىرجول جۇيەسىنە وڭ ىقپال ەتىپ وتىر. ەگەر ق ت ج بۇل باعىتتان كىرىس تاپپاسا، وندا جاڭا تەمىرجولدار سالۋ، ەسكىرگەندەرىن جوندەۋ، ۆوكزالداردى جاڭعىرتۋ ت. ب. شىعىندار مەملەكەت بيۋدجەتىنە سالماق تۇسىرەر ەدى.
كونتەينەرلىك ترانزيت
الەمدىك لوگيستيكادا جۇكتىڭ كولەمى عانا ەمەس، سيپاتتاماسى دا ءرول وينايدى. مىسالى، ەكى جۇكتىڭ سالماعى ءبىر، ال تاسىمالداۋ قۇنى ەكى بولەك بولۋى مۇمكىن. كونتەينەرلىك تاسىمال جوعارى تابىس اكەلەتىندىكتەن، جاھاندا بۇل سەگمەنتتە باسەكە دە جوعارى.
ادەتتە، كونتەينەرلەردە قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەر (ەلەكترونيكا، قۇرىلعىلار، تەحنيكا، بولشەكتەر، كۇندەلىكتى سۇرانىس تاۋارلارى) تاسىمالدانادى. ولار ءۇشىن تاريف قانا ەمەس، بارىنەن بۇرىن جەتكىزۋ جىلدامدىعى، مارشرۋتتىڭ تۇراقتىلىعى مەن مەرزىمدى بولجاۋ مۇمكىندىگى ماڭىزدى.
شيكىزات تاسىمالىندا جۇكتى كەشىكتىرۋ سونشالىقتى ورەسكەل ولقىلىق سانالماعانمەن، ال كونتەينەرلىك تاسىمالدا تالاپ وزگەشە. سەبەبى، تاۋار بىرنەشە كۇنگە بوگەلسە، ءوندىرىس تىزبەگى دە ايالداپ، شىعىنعا اكەلەدى. جاۋاپكەرشىلىگى مەن ماڭىزى جوعارى بولعاندىقتان، كونتەينەرلىك مارشرۋتتار كولىك وپەراتورلارىنا اناعۇرلىم جوعارى تابىس تۇسىرەدى.
دەمەك، شيكىزاتتىق ەكونوميكادا مۇناي ۇزاق ۋاقىت بويى قالاي كىرىس كوزى بولسا، كونتەينەرلىك ترانزيت تە ءدال سولاي كولىك سالاسىندا تۇراقتى جانە جوعارى قوسىلعان قۇننىڭ، ياعني مول تابىستىڭ قاينارىنا اينالىپ كەلەدى.
الپامىس فايزوللا