جوعارى مارتەبەلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ شاقىرۋىمەن وماننىڭ سۇلتانى ۇلى مارتەبەلى حايسام بەن تاريق 2026-جىلعى 5-6-قازاندا قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلدى. ومان سۇلتانىنىڭ قازاقستانعا العاشقى مەملەكەتتىك ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى ۇزاق مەرزىمدى قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى تاريحي وقيعا بولدى.
ساپار بارىسىندا كەلىسسوزدەر جوعارى دەڭگەيدە جانە تابىستى ءوتتى، ول ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ قازىرگى جاعدايى مەن بولاشاعى تۋرالى جان-جاقتى پىكىر الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كوشباسشىلار بىرلەسكەن جوبالاردى جانە ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋدىڭ جولدارىن، ايماقتىق جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلادى. ولار ءوزارا قۇرمەت پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ دوستىق نيەتتەگى ءارى سىندارلى سيپاتىنا ريزاشىلىعىن، سونداي-اق ءوزارا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان بارلىق سالادا ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا جانە نىعايتۋعا ەكى تاراپتىڭ دا مۇددەلى ەكەندەرىن ءبىلدىردى.
مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جانە ءوزارا قورعاۋ تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە، اۋە قاتىناسى تۋرالى، ومان - قازاقستان ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى جانە بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق قور قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمدەرگە، سونداي-اق ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ ومان سۇلتاندىعىندا قىزمەت ەتۋ شارتتارى تۋرالى جانە ءتۇرلى سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى قامتيتىن ءبىرقاتار ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.
جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت پەن ۇلى سۇلتان ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋىن جان-جاقتى قاراستىرا وتىرىپ، ءبىرقاتار ماڭىزدى حالىقارالىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەر تۋرالى پىكىر الماسىپ، مىنالار تۋرالى مالىمدەدى:
1. مەملەكەتتەر باسشىلارى ومان مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار دوستىققا، ءوزارا قۇرمەتكە جانە سىندارلى ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەنىن اتاپ ءوتىپ، قازاقستان مەن ومان اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلى ەكەندەرىن راستادى. ەكى تاراپ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىققا جانە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جارعىسىنا، سونىڭ ىشىندە بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ەگەمەندىگىنە، تاۋەلسىزدىگىنە جانە اۋماقتىق تۇتاستىعىنا قۇرمەت كورسەتۋگە بەيىل ەكەندەرىن راستادى، داۋلار مەن قاقتىعىستاردى بەيبىت، ساياسي جانە ديپلوماتيالىق جولدارمەن شەشۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.
2. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكىجاقتى ساۋدانى ودان ءارى كەڭەيتۋ جانە ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي الەۋەت بارىن اتاپ ءوتتى. ولار ەكى ەل اراسىندا الماساتىن تاۋارلار مەن ونىمدەردىڭ تۇرلەرىن كەڭەيتۋگە، قولدانىستاعى ساۋدا كەدەرگىلەرىن جويۋعا جانە ەكى ەلدىڭ ونىمدەرىنە، ءبىر-ءبىرىنىڭ نارىقتارىنا كەڭىرەك قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان ۇيلەستىرىلگەن شارالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كەلىستى.
3. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەنەرگەتيكا، تابيعي رەسۋرستار، ءوندىرىس، تاماق وڭدەۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، لوگيستيكا، تۋريزم، جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا جانە تاۋ-كەن ءوندىرۋ سياقتى ءوزارا مۇددەلى سالالاردا ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ ماڭىزىن راستادى. ەكى كوشباسشى ەنەرگەتيكا، جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا، تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە تۋريزم سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى بىرنەشە كەلىسىم مەن مەموراندۋمدى قۇپتادى.
4. مەملەكەتتەر باسشىلارى باسىم ەكونوميكالىق سالالاردا ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ولار ءوزارا ينۆەستيتسيالاردى ارتتىرۋعا، جاڭا وندىرىستىك قۋاتتاردى قۇرۋعا، جۇمىس ورىندارىن اشۋعا جانە ونەركاسىپتىك ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىن، بىرلەسكەن ەكونوميكالىق باستامالاردى ىلگەرىلەتەتىن ايتارلىقتاي مۇمكىندىكتەردىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكى تاراپ تا قازاقستان - ومان ينۆەستيتسيالىق قورىن قۇرۋدى قۇپتادى. ولار استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى مەن ومان حالىقارالىق قارجى ورتالىعى اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىس پەن ءوزارا ءتيىمدى سەرىكتەستىكتى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
5. مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان - ومان ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ ماڭىزدى ءرولىن اتاپ ءوتتى جانە ونىڭ ءوزارا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعان بارلىق سالادا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ مەن كەڭەيتۋدەگى شەشۋشى ءرولىن قۇپتادى.
6. مەملەكەتتەر باسشىلارى ورتالىق ازيا مەن شىعاناق ەلدەرى اراسىنداعى كولىك جانە لوگيستيكا بايلانىستارىن نىعايتۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ولار قازاقستان مەن وماننىڭ ورتالىق ازيا، تاياۋ شىعىس، افريكا جانە باسقا دا نەگىزگى ايماقتار اراسىنداعى نارىقتاردى بايلانىستىراتىن، ءتيىمدى جانە تۇراقتى كولىك-لوگيستيكا دالىزدەرىن دامىتاتىن ايتارلىقتاي الەۋەتى بارىن اتاپ ءوتتى.
7. مەملەكەتتەر باسشىلارى قازاقستان مەن ومان اراسىندا تىكەلەي جانە تۇراقتى اۋە قاتىناسىن مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك ورناتۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مۇنى ەكى ەل اراسىنداعى بيزنەس، تۋريزم، مادەنيەت سالالارىنداعى قاتىناستاردى جانە گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور رەتىندە مويىندادى.
8. مەملەكەتتەر باسشىلارى اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالالارىندا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدىڭ ايتارلىقتاي الەۋەتى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
9. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋگە جانە تەرەڭدەتۋگە ءوزارا مۇددەلى ەكەندەرىن راستادى. تاراپتار ەنەرگەتيكا، مۇناي-حيميا، ونەركاسىپتىك ءوندىرىس جانە وڭدەۋ سالالارىندا ءوزارا ءتيىمدى بىرلەسكەن جوبالاردى ازىرلەۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەۋگە دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.
10. مەملەكەتتەر باسشىلارى سيفرلىق تەحنولوگيالار، جاساندى ينتەللەكت، يننوۆاتسيالار جانە ادامي كاپيتالدى دامىتۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋعا ايتارلىقتاي الەۋەتتەرىنىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. تاراپتار ەكى ەلدىڭ تەحنولوگيالىق كومپانيالارى، يننوۆاتسيالىق حابتارى، اكادەميالىق جانە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى اراسىندا ءبىلىم الماسۋ، يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ جانە ءوزارا ءتيىمدى باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل مەن سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا دايىن ەكەندەرىن ءبىلدىردى.
11. مەملەكەتتەر باسشىلارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋگە جانە تەرەڭدەتۋگە، سونىڭ ىشىندە ستۋدەنتتەر جانە وقىتۋشىلار الماسۋعا، بىرلەسكەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋگە جانە بىرلەسكەن عىلىمي-زەرتتەۋ باستامالارىن ىلگەرىلەتۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتتى. تاراپتار ەكى ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى، عىلىمي-زەرتتەۋ جانە اكادەميالىق مەكەمەلەرى، مادەني ۇيىمدارى اراسىنداعى ينستيتۋتسيونالدىق بايلانىستار مەن الماسۋلاردى ودان ءارى دامىتۋدى قولدادى.
12. مەملەكەتتەر باسشىلارى جوعارى دەڭگەيدە تۇراقتى ساياسي ديالوگ پەن بايلانىستاردى ساقتاۋعا دايىن ەكەندەرىن راستادى. ولار ەكى ەل ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا، سونداي-اق پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى جانە ۇكىمەتتىك ۆەدومستۆولار مەن ۇيىمدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى دامىتۋعا نيەتتى ەكەندەرىن ءبىلدىردى.
جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ ۇلى مارتەبەلى سۇلتان حايسام بەن تاريققا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا مەملەكەتتىك ساپارى ءۇشىن، سونداي- اق قازاقستان - ومان اراسىنداعى سان قىرلى قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋعا كورسەتكەن قولداۋى ءۇشىن شىنايى العىسىن ايتتى.
ۇلى مارتەبەلى سۇلتان حايسام بەن تاريق وزىنە جانە دەلەگاتسياسىنا قۇرمەت كورسەتكەنى، سونداي-اق جىلى شىرايمەن قارسى العانى ءۇشىن جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆقا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى، ومان سۇلتاندىعىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن دوستىق قارىم-قاتىناستى، ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا دەگەن نيەتىن راستادى جانە جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتى ومان سۇلتاندىعىنا ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.
استانا قالاسى، 2026-جىلعى 6-قازان