جۇمىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر
جاڭا جىلۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىستارى قازىر قارقىندى ءجۇرىپ جاتىر. 2026 -جىلى ەلەكتر ستانسيالارىندا توعىز ەنەرگوبلوكقا، 55 قازاندىق پەن 51 تۋربيناعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە ءۇش ەنەرگوبلوك، 13 قازاندىق جانە سەگىز تۋربينا تولىق جوندەۋدەن ءوتتى. تاعى ەكى ەنەرگوبلوك، 29 قازاندىق جانە 22 تۋربينادا جۇمىستار ءارتۇرلى كەزەڭدە جۇرگىزىلىپ جاتىر.
دايىندىقتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى - ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭارتۋ. بيىل 17,1 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر جەلىسىن، 444 قوسالقى ستانسيانى جانە 3,4 مىڭ تاراتۋ پۋنكتى مەن ەلەكتر تورابىن جوندەۋ كوزدەلگەن. قازىردىڭ وزىندە 13,3 مىڭ شاقىرىم جەلى، 271 قوسالقى ستانسيا جانە 2 219 تاراتۋ پۋنكتى مەن ەلەكتر تورابى جاڭارتىلدى.
جىلۋ جەلىلەرىندەگى جاعداي ءسال وزگەشە. بيىل قايتا جاڭارتۋ جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ جوسپارلانعان 377 شاقىرىم قۇبىردىڭ 139 شاقىرىمى اۋىستىرىلدى. بۇل - جىلدىق جوسپاردىڭ 37 پايىزى عانا.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بارلىق جۇمىس بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. الداعى جىلۋ ماۋسىمىنا دايىندىققا ەلەۋلى قاۋىپ توندىرەتىن فاكتورلار انىقتالماعان.
سونىمەن قاتار ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ جوبالارى جالعاسىپ جاتىر. بيىل جالپى قۇنى 131,1 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 61 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ 28 ى ىسكە اسىرىلۋدا، 23 جوبا - باستاۋعا دايىن، تاعى 10 جوبا - ءارتۇرلى كەزەڭدە ماقۇلدانىپ جاتىر.
مۇندا «بايتەرەك» حولدينگى ماقۇلداعان جوبالارعا جەكە توقتالۋعا بولادى. مۇندا 318 جوبانىڭ 173 ى ەلەكترمەن جابدىقتاۋعا، 71 ى جىلۋمەن قامتۋعا ارنالعان. الداعى ايلاردا وسى ەكى باعىتتاعى 20-30 شاقتى جوبانى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر.
الايدا بۇل جوبالاردىڭ قايسىسى الداعى جىلۋ ماۋسىمىنا دەيىن اياقتالىپ، بيىلعى قىستا ناقتى ناتيجە بەرەتىنى، ال قايسىسى ۇزاق مەرزىمگە ارنالعانى ماڭىزدى. 2026- 2027 -جىلدارداعى قىس ماۋسىمى ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى - جوندەۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالىپ، ەڭ جوعارى جۇكتەمە كەزەڭى باستالعانعا دەيىن پايدالانۋعا بەرىلەتىن نىساندار.
قىسقا دايىندىق تۋرالى ساراپشى نە دەيدى
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەنەرگەتيگى جاقىپ حايرۋشيەۆتىڭ ايتۋىنشا، ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ قىسقا دايىندىعىن جۇرگىزىلگەن جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ كولەمىنە عانا قاراپ باعالاۋ دۇرىس ەمەس.
- ەنەرگەتيكا سالاسى ءۇشىن جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ كولەمىنەن گورى، كۇزگى-قىسقى كەزەڭ باستالعاندا قانشا قوندىرعى تولىق ىسكە قوسىلاتىنى ماڭىزدى. قىس كەزىندە ەلەكتر تۇتىنۋ شارىقتاعان ساتتە جۇيەنىڭ ناقتى قۋاتى قانشا بولادى، تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇرانىسى وتەلگەن سوڭ قانشا رەزەرۆ قالادى، ۇزاق ۋاقىت بويى اپاتتىق جاعدايعا بايلانىستى شەكتەۋدە تۇرعان جابدىق بار ما، ستانسيالاردىڭ وتىن قورى جەتكىلىكتى مە - ەڭ الدىمەن وسى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋ قاجەت، - دەپ ءتۇسىندىردى جاقىپ حايرۋشيەۆ.
14-تامىزدا بولعان اۋقىمدى ەلەكتر قۋاتىنىڭ ۇزىلۋىنەن كەيىن ساراپشى ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ كۇزگى- قىسقى كەزەڭگە دايىندىعىن باعالاۋدا تاعى ءبىر ماڭىزدى كورسەتكىشتى ەسكەرۋدى ۇسىندى.
ونىڭ ايتۋىنشا، جۇيەنىڭ قىستاعى ەڭ جوعارى جۇكتەمەنى قالىپتى جاعدايدا كوتەرە الۋى عانا ەمەس، توتەنشە جاعداي كەزىندەگى ارەكەتى دە سىنالۋى كەرەك. مىسالى، ءىرى ەنەرگوبلوك كەنەتتەن ىستەن شىقسا، 500 كۆ ەلەكتر جەلىسى اجىراتىلسا نەمەسە ورتالىق ازيانىڭ ءبىرتۇتاس ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىندە ەلەۋلى تەڭگەرىمسىزدىك تۋىنداسا، جۇيە مۇنداي جاعدايعا قانشالىقتى توتەپ بەرە الاتىنىن تەكسەرۋ كەرەك.
- قازىر ءبىر مەزگىلدە ءۇش ەنەرگوبلوك، 33 قازاندىق جانە 24 تۋربينا جوندەۋدەن ءوتىپ جاتىر. قارا سۋىق تۇسكەنشە بارلىق ماڭىزدى جابدىق جوندەلىپ قانا قويماي، سىناقتان ءوتىپ، ناقتى قولجەتىمدى قۋاتىن راستاۋى كەرەك، - دەدى ەنەرگەتيك.
سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا، ەنەرگەتيكالىق كاسىپورىنداردىڭ قويمالارىندا 4,1 ميلليون توننا كومىر جانە 137 مىڭ توننا مازۋت بار.
ساراپشى مۇنى دا ماڭىزدى كورسەتكىش دەپ سانايدى. الايدا وتىن قورىن بۇكىل ەل بويىنشا ءبىر عانا جالپى كورسەتكىشپەن باعالاۋ جەتكىلىكسىز. ءار ستانسيانىڭ جەكە قورىن، بەلگىلەنگەن ءنورماتيۆتى جانە ناقتى وتىن شىعىنىن ەسكەرۋ قاجەت.
ەسەپتەن ناقتى باقىلاۋعا دەيىن
بيىل كۇزگى- قىسقى كەزەڭگە دايىندىق بارىسىندا ەنەرگەتيكا نىساندارىنىڭ جاعدايىن باقىلاۋ ءتاسىلى وزگەردى. 2025 -جىلى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى دايىندىق پەن ونىڭ ءوتۋىن باقىلاۋدى اۆتوماتتاندىراتىن سيفرلىق سەرۆيستى سىناقتان وتكىزدى.
بۇل سەرۆيس EnergyTech پلاتفورماسىنداعى «وتىن- ەنەرگەتيكا كەشەنىن باسقارۋدىڭ ءبىرىڭعاي مەملەكەتتىك جۇيەسى» قۇرامىندا جۇمىس ىستەيدى. ءبىر جىلدا ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى نىسانداردىڭ ءبىرىڭعاي سيفرلىق بازاسى جاسالادى. بۇعان دەيىن جابدىقتاردىڭ تەحنيكالىق جاعدايى تۋرالى مالىمەتتەر قاعاز جۇزىندە جانە ءار مەكەمەنىڭ بولەك قۇجاتتارىندا ساقتالاتىن. بۇل ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ جالپى جاعدايىن جەدەل باعالاۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن.
قازىر 160 كاسىپورىننىڭ اكتيۆتەرى سيفرلاندىرىلدى. ونىڭ ىشىندە 76 ەنەرگيا ءوندىرۋشى، 30 ەنەرگيا بەرۋشى جانە 54 -جىلۋ بەرۋشى ۇيىم بار. جالپى سانى 115 مىڭ نىسان مەن جابدىققا جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى بەرىلدى.
سىناق كەزەڭىندە ءبىرقاتار ماسەلە دە انىقتالدى. اتاپ ايتقاندا، باستاپقى دەرەكتەردىڭ تولىق بولماۋى، مالىمەتتەردىڭ اركەلكىلىگى، جابدىقتاردى ءبىرىڭعاي تارتىپپەن جىكتەۋ جۇيەسىنىڭ قالىپتاسپاۋى جانە ءبىر اقپاراتتىڭ بىرنەشە رەت ەنگىزىلۋى بايقالدى. بۇل ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن اكتيۆتەردى ەسەپكە الۋدىڭ ءبىرىڭعاي ادىستەمەسى ازىرلەنىپ، اكتيۆتەردى باسقارۋ ءمودۋلى حالىقارالىق ISO 14224 ستاندارتىنا سايكەستەندىرىلدى.
وسىلايشا، ەنەرگەتيكا نىساندارىن باقىلاۋ ءتاسىلى دە وزگەرىپ كەلەدى. بۇرىن قانداي دا ءبىر اقاۋ كاسىپورىننىڭ قاعاز جۋرنالىندا عانا تىركەلسە، ەندى ول ناقتى جابدىققا بەكىتىلەدى. ءار نىساننىڭ جەكە سايكەستەندىرۋ ءنومىرى بار. سول ءنومىر ارقىلى جابدىقتىڭ تەحنيكالىق جاعدايى، انىقتالعان اقاۋلارى جانە جوسپارلانعان جوندەۋ جۇمىستارى تۋرالى بارلىق مالىمەتتى قاداعالاۋعا بولادى.
اقاۋدى اپاتقا دەيىن انىقتاۋ كەرەك
جاڭا سەرۆيس ءار كاسىپورىننىڭ دايىندىق دەڭگەيىن جالپى پايىزبەن عانا ەمەس، جەكەلەگەن جابدىقتاردىڭ جاي- كۇيى بويىنشا باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر جوندەۋ جۇمىستارى بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن كەشىگە باستاسا، بۇل اقپارات ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا كورىنەدى، ياعني جىلۋ ماۋسىمى باستالعانشا قاجەتتى شارالاردى قابىلداۋعا مۇمكىندىك تۋادى.
جۇيەنى ەنگىزۋدەگى نەگىزگى ماقساتتىڭ ءبىرى - اپات قاۋپىن ازايتۋ. ول ءۇشىن جۇمىستى اپاتتان كەيىن تىركەۋدەن گورى، ونىڭ الدىن الۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. الايدا 2025-2026 -جىلدار جۇيەنى سىناقتان وتكىزۋ كەزەڭى بولدى. وسى ۋاقىتتا نەگىزگى كۇش نىسانداردى سيفرلاندىرۋعا جانە دەرەكتەردى جيناۋ ءتارتىبىن جولعا قويۋعا جۇمسالدى. سوندىقتان بيىلعى جىلۋ ماۋسىمىندا جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن تولىق باعالاۋ ازىرگە مۇمكىن ەمەس.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جۇيەنىڭ العاشقى ناقتى ناتيجەلەرىن 2026-2027 -جىلدارداعى جىلۋ ماۋسىمىنان كەيىن كۇتەدى. سول كەزدە سەرۆيس اقاۋلار ءتىزىمىن تىزۋدەن باستاپ، نىساننىڭ دايىندىق پاسپورتىن بەرۋگە دەيىنگى بارلىق كەزەڭنەن ءوتۋى ءتيىس. باسقاشا ايتقاندا، الداعى قىس سيفرلىق جۇيە ءۇشىن العاشقى ۇلكەن سىناق بولماق.
دەگەنمەن سيفرلاندىرۋ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى تەحنيكالىق ماسەلەلەردى وزدىگىنەن شەشە المايدى. مينيسترلىكتىڭ مالىمدەۋىنشە، جاڭا سەرۆيس جەلىلەر مەن ەنەرگيا وندىرەتىن جابدىقتاردى جاڭعىرتۋدىڭ ورنىن باسپايدى. ونىڭ مىندەتى - قاي نىسانعا قانداي شارا قاجەت ەكەنىن ءدال انىقتاپ، رەسۋرستى سىن-قاتەر جوعارى نىساندارعا باعىتتاۋعا كومەكتەسۋ. ال جۇيەنىڭ تولىق تيىمدىلىگى بىرنەشە جىلۋ ماۋسىمىندا جينالعان دەرەكتەر نەگىزىندە ايقىندالا تۇسپەك.
- بۇل ءتاسىلدىڭ ءوزى دۇرىس. الايدا سيفرلىق باقىلاۋ قازاندىقتى وزدىگىنەن جوندەمەيدى، ەلەكتر جەلىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرمايدى جانە قوسىمشا قۋات قورىن جينامايدى. ونىڭ ارتىقشىلىعى - ماسەلەنى اپاتقا اينالماي تۇرىپ انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرۋىندە. جۇيە جابدىقتىڭ ناقتى تەحنيكالىق جاعدايىن، جوندەۋ كەستەسىنەن اۋىتقۋدى، اقاۋ قارقىنىن، قولدا بار قۋاتتى، اپات سالدارىنان ەنگىزىلگەن شەكتەۋلەردى، وتىن قورىن جانە ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ جاي- كۇيىن كورسەتۋى كەرەك، - دەيدى جاقىپ حايرۋشيەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، ەلەكتر ستانسيالارى، جەلىلىك كومپانيالار جانە جۇيەلىك وپەراتوردىڭ دەرەكتەرىن ءبىر جەرگە جيناقتاۋ وتە ماڭىزدى. بۇل جەكەلەگەن نىسانداردىڭ جاعدايىن عانا ەمەس، ەلدىڭ ءبىرتۇتاس ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جۇيەسىنىڭ جالپى احۋالىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
- مىسالى، ءبىر ەنەرگوبلوكتىڭ جوندەۋى كەشىكسە، ونى تەك سول ستانسياعا قاتىستى ماسەلە دەپ قابىلداۋعا بولادى. ءبىراق ءدال سول ەنەرگواۋداندا ەلەكتر جەلىسى دە جوندەۋدە بولىپ، كورشىلەس ەنەرگوبلوكتىڭ قۋاتى شەكتەلسە، ال تۇتىنۋ كولەمى ءوسىپ جاتسا، بۇل ەندى تۇتاس جۇيەگە قاۋىپ توندىرەدى. سيفرلىق باقىلاۋ وسىنداي فاكتورلاردىڭ ءبىر-بىرىنە اسەرىن الدىن الا انىقتاۋى كەرەك، - دەپ ءتۇسىندىردى جاقىپ حايرۋشيەۆ.
سونىمەن بىرگە ساراپشى سيفرلاندىرۋ ءتيىمدى بولۋى ءۇشىن ونىڭ باسقارۋشىلىق شەشىمدەرمەن تىكەلەي بايلانىسى بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.
- ەگەر جۇيە ماڭىزدى جابدىقتى جوندەۋ جۇمىستارى ەكى اپتاعا كەشىگىپ جاتقانىن كورسەتسە، وعان كىم جاۋاپتى ەكەنى، كەشىگۋدىڭ سەبەبى جانە قانداي ناقتى شارا قابىلداناتىنى بىردەن بەلگىلى بولۋى قاجەت. وتىن قورى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە جاقىنداي باستاسا، ماسەلە تۋىنداماي تۇرىپ ەسكەرتۋ بەرىلۋى قاجەت. ال جابدىقتىڭ كورسەتكىشتەرى تۇراقتى تۇردە ناشارلاپ جاتسا، ونى اپاتتى جاعدايدا توقتاتپاي تۇرىپ جوندەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانۋى كەرەك، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، سيفرلىق باقىلاۋدىڭ باستى ماقساتى - دايىندىقتىڭ جەكەلەگەن كەزەڭدەرىن تىركەۋ ەمەس، ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ قىسقا قانشالىقتى دايىن ەكەنىن باعالاۋ. وسىنداي ءتاسىل عانا سيفرلاندىرۋدى ەلەكتروندى ەسەپ جۇرگىزۋ قۇرالى ەمەس، ەنەرگەتيكالىق جۇيەنىڭ سەنىمدىلىگىن باسقارۋدىڭ تولىققاندى تەتىگىنە اينالدىرا الادى.
اشىق دەرەكتەر سيفرلاندىرۋدىڭ كەلەسى كەزەڭى بولۋى مۇمكىن
قازىر سيفرلىق جۇيە نەگىزىنەن ەنەرگەتيكا نىساندارىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە باقىلاۋ ءۇشىن قولدانىلادى. ال بۇل مالىمەتتەر قاراپايىم تۇرعىندارعا دا قولجەتىمدى بولا ما دەگەن سۇراق ازىرگە اشىق كۇيىندە قالىپ وتىر.
- دەرەكتەردى كوپشىلىككە جاريالاۋ ماسەلەسى اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن، سونداي-اق قىزمەتتىك جانە كوممەرتسيالىق اقپاراتتى قورعاۋ قاجەتتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ شەشىلەدى، - دەپ حابارلادى ۆەدومستۆو Kazinform ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا.
ايتا كەتەيىك، بۇگىن ۇكىمەت وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ اكىمدەرگە ەنەرگيا نىساندارىنىڭ قىس مەزگىلىنە دايىندىعىن باعالاۋ جونىندەگى كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىنا تىكەلەي قاتىسۋدى تاپسىردى.
بيىل 7 ايدا ەلەكتر ستانسيالارىندا 891 تەحنيكالىق بۇزۋشىلىق انىقتالعان.
اۆتور
ايجان سەرىكجان قىزى