حالىق اراسىندا ساقتالعان اڭگىمەلەرگە سايكەس، بۇل وڭىردەگى ەكى جەر اتاۋى كەزىندە قازاق باتىرلارى قولىنان قازا تاپقان جوڭعار قولباسشىلارىنىڭ ەسىمىنەن شىققان، دەپ حابارلايدى El.kz.
قاسكەلەڭ اتاۋى قالاي پايدا بولدى؟
ولكە تانۋشىلار جازىپ قالدىرعان اڭىزداردىڭ بىرىندە قاسكەلەڭنىڭ باستاپقى ەسىمى قاسگەلەن بولعانى ايتىلادى. اڭىز بويىنشا، ونىڭ اكەسى حورەن ەسىمدى جوڭعار ءبىر كەزدەرى قازاقتاردىڭ قولىنا تۇتقىنعا ءتۇسىپ، كەيىن وسى وڭىردە ءومىر سۇرگەن.
جوڭعارلاردىڭ جەتىسۋعا جاساعان جورىعى باستالعان كەزدە حورەن ۇلىمەن بىرگە ءوز جۇرتىنا قاشىپ بارىپ، ويرات جاساقتارىنىڭ قۇرامىنا قوسىلعان دەگەن دەرەك بار.
اڭىز جەلىسىندە قاسگەلەن كەيىن جوڭعار اسكەرىنىڭ قولباسشىسى رەتىندە سيپاتتالادى. شەشۋشى شايقاستاردىڭ بىرىندە ونىڭ قول استىندا ون مىڭعا جۋىق اسكەرى بولىپ، جەتىسۋدىڭ ءبىرقاتار اۋماعىن باقىلاۋدا ۇستاعانى ايتىلادى.
الايدا جاس باتىر ناۋرىزباي قۇتپانبەت ۇلى جوڭعار جاساقتارىن بالقاش كولىنە قاراي ىعىستىرادى. سول ماڭدا بولعان شايقاستا ناۋرىزباي باتىر قاسگەلەندى نايزامەن جەكپە-جەكتە ولتىرگەن دەگەن اڭىز بار.
قولباسشى قازا تاپقاننان كەيىن ونىڭ اسكەرى بىتىراعان. ال قاسگەلەننىڭ ەسىمى سول ماڭداعى جەر مەن وزەن اتاۋىندا ساقتالىپ، ۋاقىت وتە كەلە قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىسىنا ساي قاسكەلەڭ بولىپ وزگەرگەن دەلىنەدى.
دەگەنمەن اڭىزدىڭ باسقا نۇسقالارىندا قاسگەلەندى ناۋرىزباي ەمەس، جەكپە-جەكتە جەڭگەن بايان باتىر ولتىرگەنى ايتىلادى. مۇنداي ايىرماشىلىق اۋىزشا تاراعان تاريحي اڭگىمەلەرگە ءتان قۇبىلىس.
شامالعان قالاي اتالدى؟
قاسكەلەڭگە جاقىن ورنالاسقان شامالعان اۋىلىنىڭ اتاۋى دا جوڭعار داۋىرىمەن بايلانىستىرىلادى.
حالىق اراسىنداعى اڭگىمەلەردە بۇل وڭىردە شامال حان اتتى جوڭعار قولباسشىسى بولعانى ايتىلادى. اڭىز بويىنشا، ول 1723-جىلدان باستاپ جەتىسۋداعى قازاق اۋىلدارىنا شابۋىل جاساپ، قاتىگەزدىگىمەن تانىلعان.
كەيبىر اڭگىمەلەردە ونىڭ تۇتقىنعا تۇسكەن ادامداردى موينىنا تاس بايلاپ، ىلە وزەنىنە باتىرىپ ولتىرگەنى تۋرالى دا ايتىلادى.
اڭىز نۇسقالارىنىڭ بىرىنە سايكەس، 1729-جىلى ناۋرىزباي باتىر ءوز جاساعىمەن شامال حاننىڭ ورداسىنا شابۋىل جاساپ، ونى ءوز كيىز ۇيىندە ولتىرگەن.
وسىدان كەيىن قولباسشى قازا تاپقان جەر شامالعان اتالىپ، ۋاقىت وتە كەلە بۇل اتاۋ اۋىزەكى تىلدە شامالعان، كەيىن شامالعاننىڭ وزگەرگەن نۇسقاسى رەتىندە چەمولعان اتاۋىنا اينالعان دەگەن پىكىر بار.
اۋىلدىڭ اتاۋى XX عاسىردا بىرنەشە رەت رەسمي تۇردە وزگەرتىلگەنىمەن، حالىق اراسىندا قالىپتاسقان تاريحي اتاۋ ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالىپ كەلەدى.
اڭىز بەن عىلىمي تۇجىرىم
قاسكەلەڭ مەن شامالعان اتاۋلارىنىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى اڭىزدار كەڭ تاراعانىمەن، ولاردىڭ تاريحي شىندىققا قانشالىقتى سايكەس كەلەتىنى جونىندە زەرتتەۋشىلەر اراسىندا ورتاق پىكىر جوق.
گەوگراف عايسا قوڭقاشپايەۆ جەتىسۋ وڭىرىندە جوڭعار تىلىنەن شىققان 148 گە جۋىق جەر اتاۋى بار ەكەنىن كورسەتكەن. ونىڭ زەرتتەۋلەرىندە قاسكەلەڭ مەن چەمولعان الماتى، تۇرگەن جانە قاپشاعاي سەكىلدى جوڭعار تەكتى توپونيمدەردىڭ قاتارىندا اتالادى.
سونىمەن بىرگە تاريحشىلار قاسگەلەن مەن شامال حاننىڭ ناقتى تاريحي تۇلعا بولعان- بولماعانىنا قاتىستى ءارتۇرلى پىكىر بىلدىرەدى.
ويرات توپونيمدەرىن زەرتتەگەن مارات ءۋالي كەيبىر بوتەن تىلدەن ەنگەن ءارى ۋاقىت وتە وزگەرگەن جەر اتاۋلارىنا كەيىننەن باتىرلىق وقيعالارعا نەگىزدەلگەن تۇسىندىرمەلەر قوسىلىپ وتىرعانىن العا تارتادى. سوندىقتان حالىق اڭىزدارى تاريحي دەرەك رەتىندە تولىق دالەلدەنبەگەن جاعدايدا ولاردى عىلىمي تۇجىرىم رەتىندە قابىلداۋعا بولمايدى.
زەرتتەۋشىلەردىڭ پىكىرىنشە، كونە كارتالار مەن مۇراعات قۇجاتتارىنداعى جەر اتاۋلارى قاسكەلەڭ مەن شامالعان سەكىلدى توپونيمدەردىڭ ۋاقىت وتە كەلە وزگەرىپ، بۇگىنگى نۇسقاسىنا جەتكەنىن اڭعارتادى.
وسىلايشا، قاسكەلەڭ مەن شامالعان اتاۋلارى قازاق- جوڭعار سوعىستارى تۋرالى حالىق جادىندا ساقتالعان اڭىزدارمەن تىعىز بايلانىستى بولعانىمەن، ولاردىڭ ناقتى شىعۋ تەگى ءالى دە عىلىمي زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن تاريحي-تىلدىك ماسەلە بولىپ وتىر.
اسقار تاۋداي
el.kz