ونىڭ ۇستىنە بۇل اسەر ادامنىڭ ءوزىن جالعىز سەزىنۋىنە عانا تاۋەلدى ەمەس. ا ق ش-تا جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى زەرتتەۋ وسىنداي قورىتىندىعا كەلدى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.
زەرتتەۋ The Journals of Gerontology: Series B عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعان. عالىمدار ا ق ش-تاعى Health and Retirement Study جوباسىنىڭ 2004-2018 -جىلدار ارالىعىنداعى دەرەكتەرىن پايدالاندى. جالپى 30421 ادامنىڭ 137653 باقىلاۋ ناتيجەسى تالدانعان. زەرتتەۋشىلەر الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋ مەن جالعىزدىقتى بولەك قاراستىرعان. الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋ ادامنىڭ ومىرىندەگى ناقتى الەۋمەتتىك بايلانىستارعا قاتىستى. مىسالى، ونىڭ جالعىز تۇرۋى، جۇبىنىڭ بولماۋى، تۋىستارىمەن جانە دوستارىمەن سيرەك كەزدەسۋى، قوعامدىق نەمەسە ەرىكتىلىك شارالارىنا قاتىسپاۋى وسى كورسەتكىشكە اسەر ەتەدى. ال جالعىزدىق - ادامنىڭ ىشكى سەزىمى. ياعني اينالاسىندا ادامدار بولعانىمەن، ول ءوزىن جالعىز سەزىنۋى مۇمكىن. كەرىسىنشە، جالعىز تۇراتىن ادام ءوزىن جالعىز سەزىنبەۋى دە ىقتيمال.
عالىمدار وسى ەكى قۇبىلىستىڭ ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ ەستە ساقتاۋ جانە ويلاۋ قابىلەتىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن انىقتاۋعا تىرىسقان. ناتيجەسىندە الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋدى ازايتۋ كوگنيتيۆتىك قابىلەتتىڭ جاس ۇلعايعان سايىن تومەندەۋىن باياۋلاتۋى مۇمكىن ەكەنى انىقتالعان. بۇل ناتيجە ەرلەر مەن ايەلدەردە، سونداي-اق ءارتۇرلى ناسىلدىك جانە ءبىلىم دەڭگەيىندەگى توپتاردا ۇقساس بولعان.
ەڭ قىزىعى، الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋدىڭ ميعا اسەرىنىڭ تەك 6 پايىزى عانا جالعىزدىق سەزىمى ارقىلى تۇسىندىرىلگەن. ياعني ماسەلە تەك ادامنىڭ «ءوزىن جالعىز سەزىنۋىندە» ەمەس. ادام ەموتسيالىق تۇرعىدان ءوزىن جاقسى سەزىنسە دە، ۇزاق ۋاقىت قوعامنان وقشاۋ ءومىر ءسۇرۋ ونىڭ كوگنيتيۆتىك دەنساۋلىعىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن. زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە، بۇعان بىرنەشە فاكتور ىقپال ەتۋى ىقتيمال. ادامدارمەن سويلەسۋ، ءتۇرلى ورتاعا ارالاسۋ جانە بىرلەسكەن ارەكەتتەر ميعا ۇنەمى جاڭا اقپارات وڭدەۋگە، ەستە ساقتاۋعا جانە شەشىم قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال الەۋمەتتىك بايلانىس ازايعاندا مۇنداي كۇندەلىكتى «مي جاتتىعۋى» دا سيرەۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار الەۋمەتتىك وقشاۋلانعان ادامداردىڭ قوزعالىسى از بولۋى، ۇيقىسى ناشارلاۋى نەمەسە دەنساۋلىققا پايدالى ادەتتەردى سيرەك ۇستانۋى ىقتيمال. ءبىراق بۇل مەحانيزمدەر اتالعان زەرتتەۋدە تىكەلەي دالەلدەنگەن جوق. عالىمدار اسىرەسە جالعىز تۇراتىن ەگدە ادامدارعا نازار اۋدارۋدىڭ ماڭىزى زور بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. زەرتتەۋدەگى ستاتيستيكالىق مودەل بويىنشا، الەۋمەتتىك بايلانىستاردى ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى تەك جالعىز تۇراتىن ادامدارعا قولدانۋدىڭ ءوزى جالپى ىقتيمال كوگنيتيۆتىك پايدانىڭ ەلەۋلى بولىگىن بەرە الادى.
دەگەنمەن زەرتتەۋ ناقتى الەۋمەتتىك باعدارلاما جۇرگىزىپ، ونىڭ ادامداردىڭ ميىنا اسەرىن تاجىريبە جۇزىندە تەكسەرگەن جوق. عالىمدار كوپجىلدىق باقىلاۋ دەرەكتەرىنە سەبەپ- سالدارلىق بايلانىستاردى باعالاۋعا ارنالعان ستاتيستيكالىق مودەل قولدانعان. سوندىقتان ناتيجەنى «كوپ ارالاسقان ادام دەمەنتسيادان مىندەتتى تۇردە قورعانادى» دەپ تۇسىندىرۋگە بولمايدى. زەرتتەۋدىڭ باستى تۇجىرىمى قاراپايىم: ەگدە جاستا ميدىڭ ساۋلىعى ءۇشىن ادامنىڭ ءوزىن جالعىز سەزىنبەۋى عانا ەمەس، باسقا ادامدارمەن ناقتى بايلانىسىن ساقتاۋى دا ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن.