«ۇسىنىس-سۇرانىس» قاعيداتىنا باعىنبايتىن نارىق
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (د د ۇ) مالىمەتىنشە، 2021 -جىلدىڭ 1-قىركۇيەگىندە قازاقستاندا 9131 قوعامدىق ءدارىحانا (community pharmacy) جۇمىس ىستەگەن. بۇل - ءار 10 مىڭ تۇرعىنعا شاققاندا 4,9 ءدارىحانادان كەلەدى دەگەن ءسوز. ءدارىحانالاردىڭ باسىم بولىگى - 94,4 پايىزى جەكەمەنشىك، 5,6 پايىزى عانا مەملەكەتتىك. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى دا اركەلكى: 67 پايىزى قالالاردا، 33 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس ىستەيدى.
ەڭ كوپ ءدارىحانا الماتىدا شوعىرلانعان - 1146 نىسان، بۇل - رەسپۋبليكاداعى بارلىق ءدارىحانانىڭ شامامەن 13 پايىزىنا تەڭ. ال ەڭ از ۇلەس اتىراۋ وبلىسىنا تيەسىلى - نەبارى 3 پايىز. مۇنى ايماقتارداعى حالىق سانىنا شاقسا، تاعى باسقا كورىنىس پايدا بولادى. قازاقستاندا ورتا ەسەپپەن ءبىر ءدارىحاناعا 2034 تۇرعىننان كەلەدى. الايدا شىمكەنتتە ءبىر ءدارىحاناعا 1362 ادامنان عانا كەلسە، قىزىلوردا وبلىسىندا بۇل كورسەتكىش 3240 ادامعا دەيىن جەتەدى.
د د ۇ دەرەگىنە سايكەس، قازاقستاندا 354 ءدارىحانا ەسىرتكىلىك جانە پسيحوتروپتىق پرەپاراتتاردى ساتۋعا ليتسەنزيا العان. سونىمەن قاتار ەلدە 883 ءدارىحانا بولىمشەسى، 192 جىلجىمالى ءدارىحانا پۋنكتى جانە 20 العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ۇيىمىنىڭ جانىنداعى ءدارىحانا بولىمشەسى جۇمىس ىستەيدى.
قازاقستانداعى ءدارىحانا نارىعىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - جاڭا ءدارىحانا اشۋعا قاتىستى دەموگرافيالىق نەمەسە گەوگرافيالىق شەكتەۋلەردىڭ بولماۋى. بۇل دا - د د ۇ-نىڭ بەرگەن باعاسى، ياعني زاڭناما بەلگىلى ءبىر اۋداندا ءدارىحانا جەتكىلىكتى بولسا، جاڭاسىن اشۋعا تىيىم سالمايدى. سونىمەن بىرگە ءدارىحانا جەلىلەرىنىڭ كولدەنەڭ نەمەسە تىك ينتەگراتسياسىن شەكتەيتىن ارنايى تالاپتار دا قاراستىرىلماعان. قاراپايىم تىلمەن ايتساق، زاڭ ءبىر كومپانيانىڭ كوپتەگەن ءدارىحانانى ءبىر جەلىگە بىرىكتىرۋىنە نەمەسە ءدارىنىڭ ءوندىرىسى، كوتەرمە ساۋداسى مەن بولشەك ساتۋىن قاتار باقىلاۋىنا ارنايى تىيىم سالمايدى.
ءتۇسىمنىڭ تەڭ جارتىسى 15 كومپانيانىڭ قولىندا
ال IQVIA حالىقارالىق تالداۋ كومپانياسىنىڭ 2025 -جىلعى بولشەك نارىققا جۇرگىزگەن تالداۋىندا ءبىر جىلدىڭ وزىندە ەلدەگى ءدارىحانالار سانى 1126 عا ارتىپ، 9659 عا جەتكەنى ايتىلعان. ونىڭ ىشىندە 4522 سى - جەلىلىك ءدارىحانا، 4252 سى - تاۋەلسىز ءدارىحانا.
وسى زەرتتەۋگە سەنسەك، بولشەك فارماتسيەۆتيكا نارىعى اقشالاي كولەمدە وسكەن. 2025 -جىلى ونىڭ كولەمى 667,7 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ، ءبىر جىلدا 14,7 پايىز ۇلعايعان. الايدا وسى كەزەڭدە ساتىلعان ءدارى-دارمەكتىڭ كولەمى كەرىسىنشە ازايىپتى. قاپتامامەن ەسەپتەگەندە 469,9 ميلليون قاپتاما ساتىلعان. بۇل - 2024 -جىلدىڭ كورسەتكىشىنەن 11,4 پايىز تومەن دەگەن ءسوز. سوندا قازاقستاندىقتار بۇرىنعىدان از ءدارى ساتىپ العانىمەن، وعان كوبىرەك اقشا جۇمساعان دەۋگە بولادى.
نارىق قۇرىلىمى دا وزگەرىپ كەلەدى. قازاقستانداعى توپ-15 ءدارىحانا جەلىسى 2507 ءدارىحانانى بىرىكتىرەدى جانە بولشەك نارىق اينالىمىنىڭ 50,47 پايىزىن باقىلايدى. جالپى العاندا، جەلىلىك ءدارىحانالار بولشەك نارىقتىڭ 76,3 پايىزىن، ال تاۋەلسىز ءدارىحانالار 23,7 پايىزىن عانا قامتاماسىز ەتەدى.
2025 -جىلعى ەڭ ءىرى ويىنشى - «زەردە فارما». كومپانيانىڭ 471 ءدارىحاناسى بار جانە بولشەك نارىقتىڭ 11,64 پايىزىن يەلەنەدى. ودان كەيىن «بيوسفەرا» /Format.KZ (456 ءدارىحانا، 7,59 پايىز)، «راۋزا ادە» (230 ءدارىحانا، 7,45 پايىز) ورنالاسقان. ال ءدارىحانا سانى ەڭ كوپ جەلى - «اپتەكي سو سكلادا» (505 ءدارىحانا)، دەگەنمەن ونىڭ نارىقتاعى ۇلەسى 6,20 پايىز عانا. «مۋرات فارم» جەلىسى 80 دارىحانامەن بولشەك نارىقتىڭ 3,07 پايىزىن يەلەنەدى.
بۇل دەرەكتەر قازاقستانداعى فارماتسيەۆتيكا نارىعىنىڭ قىزىق پارادوكسىن كورسەتەدى. ءبىر جاعىنان، سوڭعى جىلدارى ەلدە ءدارىحانا سانى ارتىپ، نارىق كەڭەيە ءتۇستى. ەكىنشى جاعىنان، بولشەك ساۋدا كولەمى اقشالاي وسسە دە، ساتىلعان ءدارى قاپتاماسىنىڭ سانى ازايعان. سونىمەن قاتار نارىقتاعى اينالىمنىڭ نەگىزگى بولىگى بارعان سايىن ءىرى ءدارىحانا جەلىلەرىنىڭ قولىنا شوعىرلانىپ كەلەدى. بۇل ءدارىحانا سانىنىڭ كوبەيۋى اۆتوماتتى تۇردە ءدارى باعاسىنىڭ تومەندەۋىنە نەمەسە باسەكەنىڭ كۇشەيۋىنە الىپ كەلمەيتىنىن اڭعارتادى.
Pharmreviews.kz جاريالاعان تالداۋعا سايكەس، ەڭ كوپ ءدارىحانا الماتىدا شوعىرلانعان - شامامەن 1300 ءدارىحانا. ودان كەيىن استانا كەلەدى، مۇندا 1000 عا جۋىق ءدارىحانا جۇمىس ىستەيدى.
سوعان قاراماستان، نارىقتاعى نەگىزگى اقشا اينالىمىن تاۋەلسىز ءدارىحانالار ەمەس، ءىرى جەلىلەر قالىپتاستىرادى. قازاقستان بويىنشا بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ 72 پايىزى جەلىلىك ءدارىحانالاردىڭ ۇلەسىنە تيەسىلى بولسا، تاۋەلسىز ءدارىحانالار نەبارى 28 پايىزىن عانا قامتاماسىز ەتەدى.
وڭىرلەر اراسىندا بۇل ايىرماشىلىق ودان دا ايقىن بايقالادى. مىسالى، تۇركىستان وبلىسىندا ءدارى-دارمەك ساتۋدان تۇسەتىن اينالىمنىڭ 98 پايىزى جەلىلىك ءدارىحانالارعا تيەسىلى. ال ۇلىتاۋ وبلىسىندا تاۋەلسىز ءدارىحانالاردىڭ ۇلەسى 45 پايىزعا جەتەدى. بۇل وڭىردە شاعىن جەكە ءدارىحانالاردىڭ پوزيتسياسى ءالى دە سالىستىرمالى تۇردە كۇشتى ەكەنىن اڭعارتادى.
ساتىلىم قۇرىلىمى دا قىزىق كورىنىس بەرەدى. اقشالاي اينالىمنىڭ 70 پايىزدان استامىن باعاسى 1 مىڭنان 10 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى ءدارى-دارمەكتەر ۇستاپ تۇر. ال ساتىلعان قاپتاما سانى بويىنشا كوشباسشى - 100-500 تەڭگە ارالىعىنداعى دارىلەر، ولاردىڭ ۇلەسى 44 پايىز. 1-3 مىڭ تەڭگە تۇراتىن پرەپاراتتاردىڭ ۇلەسىنە 26 پايىز تيەسىلى.
بۇل دەرەكتەر ءدارىحانالاردىڭ كوپ بولۋى وزدىگىنەن نارىقتاعى باسەكەنىڭ جوعارى ەكەنىن بىلدىرمەيتىنىن كورسەتەدى. كەرىسىنشە، بولشەك ساۋداداعى نەگىزگى اينالىم بارعان سايىن ءىرى جەلىلەردىڭ قولىنا شوعىرلانىپ كەلەدى.
«س ق فارماتسيا» دارىلەردىڭ 91 پايىزىن دەلدالدان الادى
2025 -جىلى جوعارى اۋديتورلىق پالاتا جۇرگىزگەن مەملەكەتتىك اۋديت فارماتسيەۆتيكا جۇيەسىنىڭ وندىرىستەن باستاپ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا دەيىنگى بارلىق كەزەڭىندە باعانىڭ وسۋىنە ىقپال ەتەتىن جۇيەلىك ماسەلەلەر بار ەكەنىن كورسەتتى.
ج ا پ- تىڭ قورىتىندىسىنا سۇيەنسەك، قازاقستاننىڭ فارماتسيەۆتيكا نارىعىنىڭ كولەمى 1,2 تريلليون تەڭگەگە جەتكەنمەن، ونىڭ 84 پايىزىن يمپورتتىق ونىمدەر الىپ تۇر. سوڭعى ءۇش جىلدا مەملەكەت سالاعا 148 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر مەن قولداۋ كورسەتكەن. سوعان قاراماستان، وتاندىق وندىرۋشىلەر جەتكىزەتىن ءدارى-دارمەك اتاۋلارىنىڭ سانى 968 دەن 507 گە دەيىن، ياعني شامامەن ەكى ەسە ازايعان.
اۋديت ءدارى باعاسىنىڭ قالىپتاسۋ تىزبەگىن سىنادى. جاڭا پرەپارات «س ق فارماتسيا» ءبىرىڭعاي ديستريبيۋتورى ارقىلى ساتىپ الىنۋ ءۇشىن بىرنەشە راسىمنەن ءوتۋى قاجەت. وسىنىڭ سالدارىنان كوپتەگەن ساتىپ الۋ ءراسىمى جالعىز جەتكىزۋشىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەدى. جوعارى اۋديتورلىق پالاتا مۇنداي شەكتەۋلەر باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە ىقپال ەتەتىنىن مالىمدەدى. تەكسەرۋ بارىسىندا بولشەك نارىقتاعى ۇستەمەاقى 172 پايىزعا، ال بيۋدجەت ەسەبىنەن ساتىپ الىناتىن دارىلەر بويىنشا 35 پايىزعا دەيىن جەتكەنى انىقتالعان. وسىدان كەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءدارى باعاسىن قالىپتاستىرۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ، ۇستەمەاقى شكالاسىن قايتا قارادى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە - دەلدالداردىڭ كوپتىگى. 2024 -جىلى «س ق فارماتسيا» دارىلەردىڭ نەبارى 9 پايىزىن عانا تىكەلەي وندىرۋشىلەردەن ساتىپ العان. ال لوگيستيكالىق شىعىندار سوڭعى ءۇش جىلدا 60 پايىز ءوسىپ، 2024 -جىلى 11 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. اۋديتورلاردىڭ باعالاۋىنشا، مۇنداي شىعىندار دا ءدارىنىڭ تۇپكىلىكتى باعاسىنا اسەر ەتەدى.
ەڭ الاڭداتارلىق قورىتىندىلاردىڭ ءبىرى - بىردەي پرەپاراتتىڭ باعاسىنداعى ايىرماشىلىق. جوعارى اۋديتورلىق پالاتا ەڭ قىمبات 15 ءدارى بويىنشا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ باعاسى مەن بولشەك نارىقتاعى باعا اراسىنداعى ايىرماشىلىق كەي جاعدايدا 600 پايىزعا دەيىن جەتكەنىن حابارلادى. اۋديتورلار مۇنى تەگىن امبۋلاتوريالىق كومەككە ارنالعان دارىلەردىڭ زاڭسىز ەسەپتەن شىعارىلىپ، بولشەك ساۋدا جەلىلەرىنە ءتۇسۋ قاۋپىمەن بايلانىستىردى.
تاڭبالاۋدىڭ تاۋقىمەتى
وسى سالانىڭ ارداگەرى، 2013 -جىلعا دەيىن مەديتسينالىق جانە فارماتسيەۆتيكالىق قىزمەتتى باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىن باسقارعان ءالىپقالي بيسەكەشوۆتىڭ پىكىرىنشە، قازاقستاندا ءدارىحانا سانىنىڭ كوبەيۋى ءدارى باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا اۆتوماتتى تۇردە الىپ كەلمەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇعان سالانى رەتتەۋ تالاپتارىنىڭ وزگەرۋى، دەلدالداردىڭ كوبەيۋى جانە ءدارىحانالارعا جۇكتەلگەن قوسىمشا شىعىندار اسەر ەتەدى.
- بۇرىن ءدارىحانا اشۋعا قويىلاتىن تالاپ الدەقايدا قاتاڭ ەدى. ءدارىحانانى نەگىزىنەن جوعارى ءبىلىمدى پروۆيزورلار عانا باسقاراتىن. اۋىلدىق جەردە ەكى ءدارىحانانىڭ اراسى كەمىندە ەكى شاقىرىم، ال قالادا 500 مەتر بولۋى كەرەك دەگەن تالاپ بولاتىن. قازىر ونداي شەكتەۋلەر جوق. ءبىر تۇرعىن ءۇيدىڭ استىندا 2-3 ءدارىحانا قاتار ورنالاسقانىن كورەسىز، - دەيدى ول.
سونداي-اق ول كەزىندە پروۆيزورلار مەن فارماتسيەۆتەر 5 جىل سايىن اتتەستاتسيادان وتەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.
- قازىر ونداي تالاپتىڭ بارىن ەستىمەيمىن. كەيدە ءوزىم ءدارىحاناعا بارا قالسام، كەيبىر مامانداردىڭ كاسىبي دايارلىعىنىڭ بۇرىنعى دەڭگەيدە ەمەس ەكەنىن بايقايمىن. مىسالى، بۇگىندە ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 400 گە جۋىق ءدارىحانا بار. مەنىڭشە، بۇل - وتە كوپ. كەڭەس زامانىندا بۇكىل وبلىستى نەبارى 35 ءدارىحانا قامتاماسىز ەتەتىن. سونىڭ وزىندە حالىق ءدارىسىز قالعان جوق.
تاعى ءبىر ماسەلە - ءدارىنىڭ باعاسى. ءبىز كەزىندە ەلىمىزدە جوق پرەپاراتتاردى شەتەلدىك وندىرۋشىلەرمەن تىكەلەي كەلىسىم جاساپ ساتىپ الاتىنبىز. قازىر «س ق فارماتسيا» كوپ جاعدايدا ءوندىرۋشىنىڭ وزىمەن ەمەس، دەلدالدار ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. دەلدال كوبەيگەن سايىن باعا دا وسەدى.
وعان قوسا سوڭعى جىلدارى دارىلەردى مىندەتتى تاڭبالاۋ سياقتى جاڭا تالاپتار ەنگىزىلدى. ونىڭ ءوزى ءدارىحانالاردى قوسىمشا تەحنيكا الۋعا، جاڭا مامان جالداۋعا ماجبۇرلەدى. مۇنىڭ ءبارى - قوسىمشا شىعىن. ال كەز كەلگەن قوسىمشا شىعىننىڭ ءتۇبى ءدارىنىڭ باعاسىنا قوسىلادى. سوندىقتان ماسەلە ءدارىحانانىڭ كوپ نەمەسە از بولۋىندا ەمەس، بۇكىل جۇيەنىڭ قالاي ۇيىمداستىرىلعانىندا، - دەيدى ءالىپقالي بيسەكەشوۆ.
اۆتور
ەسىمجان ناقتىباي