ءبىر رەسپۋبليكادا زىمىران جاسايتىن كونسترۋكتورلىق بيۋرو قالدى. ەكىنشىسىندە اۋىر اسكەري شاسسي ءوندىرىسى ساقتالدى. ۇشىنشىسىندە وپتيكا مەن ەلەكترونيكا بولدى. تورتىنشىسىندە اسكەري كەمە جاساۋ ءداستۇرى قالدى. ال كەيبىر مەملەكەتتەر كەڭەستىك اسكەري مۇرادان نەگىزىنەن قويمالارداعى قارۋ-جاراق پەن اسكەري ينفراقۇرىلىمدى عانا الدى.
35 جىل وتكەن سوڭ ايىرماشىلىق ايقىن كورىنەدى. رەسەي - ستراتەگيالىق اسكەري تەحنولوگيالاردىڭ ەڭ كەڭ سپەكترىن ساقتاپ قالعان مەملەكەت. ۋكراينا - كەڭەستىك راكەتالىق مەكتەبىنىڭ ماڭىزدى بولىگىن ساقتاپ، كەيىن ونى سوعىس جاعدايىندا جاڭا مودەلمەن قايتا قۇرۋعا ءماجبۇر بولعان ەل. بەلارۋس - اۋىر شاسسي، وپتيكا، ەلەكترونيكا، راديوەلەكتروندىق كۇرەس جانە راكەتالىق جۇيەلەردى ينتەگراتسيالاۋ سالالارىندا ماڭىزدى نيشالاردى ساقتاپ قالدى.
ازەربايجان - شەتەلدىك تەحنولوگيالاردى جىلدام يگەرىپ، ولاردى جەرگىلىكتى ءوندىرىس پەن اسكەري جۇيەگە ەنگىزۋدىڭ ءتيىمدى مودەلىن قالىپتاستىردى. قازاقستان - بروندى تەحنيكا، وق-ءدارى، وپتيكا، اسكەري كەمە جاساۋ جانە تەحنولوگيالىق كووپەراتسيا باعىتىن تاڭدادى. ال قالعان رەسپۋبليكالار دا سوڭعى جىلدارى بىرتىندەپ ءوز نيشالارىن قالىپتاستىرا باستادى.
رەسەي - كەڭەستىك اسكەري ماشينانىڭ نەگىزگى مۇراگەرى
پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە رەسەيدىڭ جاعدايى ەرەكشە. كەڭەس وداعىنىڭ يادرولىق ارسەنالىنىڭ نەگىزگى بولىگى، ستراتەگيالىق راكەتالىق كۇشتەرى، اتومدىق سۋاستى فلوتى، اسكەري اۆياتسياسى، عارىشتىق ينفراقۇرىلىمى، كوپتەگەن كونسترۋكتورلىق بيۋرولارى مەن اسكەري زاۋىتتارى رەسەي اۋماعىندا قالدى.
سوندىقتان رەسەيدىڭ ارتىقشىلىعى ءبىر عانا «اسا قۋاتتى قارۋعا» بايلانىستى ەمەس. نەگىزگى ارتىقشىلىعى - تەحنولوگيالىق جۇيەنىڭ اۋقىمى. ستراتەگيالىق بالليستيكالىق زىمىرانداردان باستاپ اسكەري اۆياتسياعا، پۆو/پرو- دان اتومدىق سۋاستى فلوتىنا دەيىن كوپتەگەن باعىتتار ساقتالدى. «يارس»، «بۋلاۆا» ، س-400، س-500، «اۆانگارد»، «سيركون»، «كينجال» سياقتى جۇيەلەر رەسەيدىڭ ءارتۇرلى اسكەري تەحنولوگيالىق مەكتەپتەرىن كورسەتەدى.
ءبىراق ءبىر ماڭىزدى تۇزەتۋ كەرەك. رەسەيدىڭ اسكەري ونەركاسىبىن «تولىقتاي سىرتقى تەحنولوگيادان تاۋەلسىز» دەپ ايتۋ دۇرىس ەمەس. سانكسيالار مەن ۋكرايناداعى سوعىس رەسەيدىڭ ميكروەلەكترونيكا، ستانوكتار جانە كەيبىر كومپونەنتتەر بويىنشا سىرتقى جەتكىزىلىمدەرگە تاۋەلدىلىگىن كورسەتتى.
ۋكراينا - جوعالعان راكەتالىق مەكتەپتى قايتا قۇرۋ
ۋكراينانىڭ جاعدايى ەرەكشە. كەڭەس وداعى كەزىندە ۋكراينا ستراتەگيالىق راكەتالىق ونەركاسىپتىڭ ماڭىزدى ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولدى. دنەپردەگى «يۋجنوە» كونسترۋكتورلىق بيۋروسى مەن «يۋجماش» زاۋىتى كەڭەستىك زىمىران جاساۋ جۇيەسىنىڭ اسا ماڭىزدى بولىگىن قۇرادى. سوندىقتان تاۋەلسىز ۋكراينا زىمىران جاساۋدى نولدەن باستاعان جوق. ءبىراق 1991 -جىلدان كەيىن كەڭەستىك وندىرىستىك كووپەراتسيا ءۇزىلدى. قارجىلاندىرۋ ازايدى. رەسەيمەن جانە باسقا رەسپۋبليكالارمەن وندىرىستىك بايلانىستار بۇزىلدى. كوپتەگەن كاسىپورىندار ازاماتتىق نارىققا بەيىمدەلدى. ناتيجەسىندە ۋكراينادا كونسترۋكتورلىق مەكتەپتىڭ ەداۋىر بولىگى ساقتالعانىمەن، تولىق وندىرىستىك سيكل السىرەدى.
2022 -جىلدان كەيىن جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى. سوعىس ۋكرايناعا زىمىراندار مەن درونداردى قىسقا مەرزىمدە جاساۋعا ءماجبۇر ەتتى. ر-360 «نەپتۋن» - ۋكراينالىق «لۋچ» كونسترۋكتورلىق بيۋروسى ازىرلەگەن كەمەگە قارسى قاناتتى راكەتا. كەيىن ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتىپ، قۇرلىقتاعى نىسانالارعا قولدانۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلدى. «نەپتۋننىڭ» ماڭىزدىلىعى ونىڭ ءبىر عانا قارۋ جۇيەسى بولۋىندا ەمەس. ول ۋكرايناعا ءوزىنىڭ راكەتالىق ءوندىرىسىن قايتا قالىپتاستىرۋ مۇمكىندىگىن بەردى.
Fire Point جانە FP-7
2026 -جىلعى تامىزداعى ەڭ قىزىقتى ۋكراينالىق جوبالاردىڭ ءبىرى - جەكە Fire Point كومپانياسىنىڭ راكەتالىق باعدارلاماسى. FP-7 شامامەن 200 ك م كلاسىنا جاتاتىن بالليستيكالىق راكەتا رەتىندە سيپاتتالۋدا. 2026 -جىلعى تامىزداعى مالىمەت بويىنشا ول كوپتەگەن سىناقتان ءوتىپ، ۋكراينا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ كوديفيكاتسيالاۋ راسىمىنە جاقىندادى.
ءبىراق بۇل جەردە ساقتىق قاجەت: جاريالانعان تەحنيكالىق سيپاتتاما - دايىن سەريالىق قارۋ دەگەن ءسوز ەمەس.
سوندىقتان FP-7- ءنى «جاۋىنگەرلىك قولدانۋعا جاقىنداعان ۋكراينالىق بالليستيكالىق جوبا» دەپ سيپاتتاعان دۇرىس.
Fire Point-تىڭ FP-9 جوباسى بۇدان دا اۋقىمدى. كومپانيا جاريالاعان مالىمەتتەردە شامامەن 850 ك م قاشىقتىق جانە 800 ك گ كولەمىندەگى وقتۇمسىق كورسەتكىشتەرى اتالادى. مۇنداي پارامەترلەر ىسكە اسقان جاعدايدا ۋكراينا اۋماعىنان رەسەيدىڭ ەۋروپالىق بولىگىندەگى وتە الىس نىسانالارعا دەيىن جەتۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى.
«Fire Point FP-9 جوباسىن سىناقتان وتكىزىپ، ونى جاۋىنگەرلىك قولدانۋعا جاقىنداتۋدى جوسپارلاپ وتىر»
ۋكراينادا Fire Point جوبالارىنان بولەك مەملەكەتتىك بالليستيكالىق باعدارلاما دا بار ەكەنى تۋرالى بەلگىلەر پايدا بولدى. 2026 -جىلعى 14 شىلدەدە ۋكراينا اتاۋى جاريالانباعان بالليستيكالىق راكەتا سىناعىن وتكىزگەنىن حابارلادى. سول كەزدەگى قورعانىس ءمينيسترى ميحايل فيەدوروۆ راكەتا بەلگىلەنگەن نىساناعا وتە جوعارى دالدىكپەن جەتكەنىن، ازىرلەۋ بارىسىندا تەحنيكالىق تاپسىرمانىڭ قايتا قارالعانىن، دالدىكتىڭ ارتقانىن جانە جۇيەنىڭ باعاسى شامامەن 30 پايىزعا تومەندەگەنىن مالىمدەدى.
بەلارۋس ستراتەگيالىق راكەتالىق دەرجاۆاعا اينالعان جوق. ءبىراق كەڭەستىك اسكەري مۇرادان اسا ماڭىزدى بىرنەشە باعىتتى ساقتاپ قالدى. سونىڭ ءبىرى — مزكت اۋىر كوپوستى شاسسيلەرى. مينسك زاۋىتى اۋىر اسكەري پلاتفورمالار جاساۋ سالاسىندا كەڭەستىك مەكتەپتى جالعاستىردى.
ەكىنشى ماڭىزدى باعىت — Polonez جانە Polonez-M راكەتالىق جۇيەلەرى. بۇل جوبا بەلارۋس پەن قىتاي اراسىنداعى اسكەري-تەحنيكالىق كووپەراتسيانىڭ ناتيجەسى. سوندىقتان ونى تولىعىمەن دەربەس بەلارۋستىك زىمىران جاساۋ مەكتەبى رەتىندە كورسەتۋ دۇرىس ەمەس.
ازەربايجان - تەحنولوگيانى تەز يگەرۋدىڭ مودەلى
ازەربايجان ك س ر و- دان رەسەي نەمەسە ۋكراينا سياقتى تەرەڭ راكەتالىق مەكتەپ مۇراعا العان جوق. ءبىراق تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا باسقا جول تاڭدادى. مۇنايدان تۇسكەن قارجى ارقىلى يزرايل، تۇركيا جانە باسقا مەملەكەتتەردىڭ اسكەري تەحنولوگيالارىن ساتىپ الىپ، ولاردى جەرگىلىكتى ءوندىرىس پەن بىرلەسكەن كاسىپورىندارعا ەنگىزدى.
ازەربايجاننىڭ باستى جەتىستىكتەرى:
دروندار،
بارلاۋ جۇيەلەرى،
دالدىگى جوعارى قارۋ،
وق- ءدارى،
بروندى تەحنيكا.
بۇل مودەلدىڭ ارتىقشىلىعى - تەحنولوگيالىق سيكلدى نولدەن قۇرۋدىڭ ورنىنا دايىن تەحنولوگيالاردى تەز يگەرۋ. سوندىقتان ازەربايجاندى «دەربەس راكەتالىق دەرجاۆا» دەپ ەمەس، «اسكەري تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى ينتەگراتسيالايتىن مەملەكەت» دەپ باعالاعان دۇرىس.
قازاقستان - لوكاليزاتسيا مەن تەحنولوگيالىق كووپەراتسيا جولى
قازاقستاننىڭ اسكەري ونەركاسىبى رەسەي نەمەسە ۋكراينادان وزگەشە جولمەن دامىپ كەلەدى.
ەلىمىزدە: بروندى تەحنيكا،
وق- ءدارى،
وپتيكا،
ەلەكترونيكا،
اسكەري كەمە جاساۋ،
جوندەۋ جانە مودەرنيزاتسيا باعىتتارى قالىپتاستى. «ارلان» ، «بارىس» سياقتى بروندى پلاتفورمالار وسىنىڭ مىسالى. قازاقستاننىڭ باستى ەرەكشەلىگى - تەحنولوگيالىق كووپەراتسيا مەن لوكاليزاتسياعا سۇيەنۋى. ياعني قازاقستاننىڭ مودەلى «بارلىق قارۋدى ءوزىمىز جاسايمىز» ەمەس، «قاجەتتى تەحنولوگيالاردى شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرگە يگەرىپ، بىرتىندەپ جەرگىلىكتى ءوندىرىستى ارتتىرامىز» دەگەن پرينتسيپكە جاقىن. بۇل ستراتەگيالىق زىمىران باعدارلاماسىنان الدەقايدا ارزان جانە ەلدىڭ ناقتى قورعانىس قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەلگەن مودەل.
وزبەكستان - اسكەري ءوندىرىستى جاڭادان كۇشەيتىپ كەلە جاتقان مەملەكەت
وزبەكستاندى تەك قارۋ-جاراق ساتىپ الۋشى مەملەكەت رەتىندە سيپاتتاۋ ەندى دۇرىس ەمەس. سوڭعى جىلدارى ەلدە وتاندىق اسكەري تەحنيكا ءوندىرىسىن كەڭەيتۋگە كۇش سالىنۋدا. بروندى ماشينالار، اسكەري كولىكتەر، ارتيللەريالىق جۇيەلەر جانە باسقا تەحنيكالار كورسەتىلدى.
بۇل وزبەكستاندى رەسەي نەمەسە ۋكراينا دەڭگەيىندەگى راكەتالىق دەرجاۆا ەتەدى دەگەن ءسوز ەمەس. ءبىراق ەلدىڭ اسكەري- ونەركاسىپتىك بازاسى بۇرىنعىدان الدەقايدا بەلسەندى دامىپ كەلە جاتقانى انىق. وزبەكستاننىڭ ارتىقشىلىعى - ۇلكەن ىشكى نارىق، ونەركاسىپتىك بازا جانە حالىق سانىنىڭ كوپتىگى. ەگەر بۇل رەسۋرستار ۇزاق مەرزىمدى اسكەري- يندۋستريالىق ساياساتپەن بىرىكتىرىلسە، ورتالىق ازياداعى ماڭىزدى قورعانىس ءوندىرىسىنىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن.
قىرعىزستان - شاعىن ءوندىرىس پەن يمپورتقا سۇيەنۋ
قىرعىزستاننىڭ اسكەري ونەركاسىپتىك مۇمكىندىگى دە شەكتەۋلى. نەگىزگى مودەل: يمپورت اسكەري ىنتىماقتاستىق جوندەۋ قولدا بار تەحنيكانى مودەرنيزاتسيالاۋ. ەلدىڭ ەكونوميكاسى مەن ونەركاسىپتىك بازاسى كۇردەلى راكەتالىق نەمەسە اۆياتسيالىق جۇيەلەردى وزدىگىنەن جاساۋعا جەتكىلىكسىز.
تۇرىكمەنستان - نەگىزىنەن يمپورتقا سۇيەنەتىن مودەل
تۇرىكمەنستان اسكەري تەحنيكاعا ايتارلىقتاي قارجى جۇمساعانىمەن، ونىڭ نەگىزگى مودەلى - دايىن قارۋ- جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى ساتىپ الۋ. اسكەري اۆياتسيا، پۆو جانە بروندى تەحنيكا سالاسىندا يمپورتتىڭ ءرولى جوعارى. ءوزىنىڭ كۇردەلى راكەتالىق نەمەسە اۆياتسيالىق قارۋ جاساۋ مەكتەبى تۋرالى اشىق دەرەكتەر وتە از.
ك س ر و- نىڭ اسكەري مۇراسى نەگە ءارتۇرلى تاعدىرعا ۇشىرادى؟
باستى سەبەپ - كەڭەس اسكەري-ونەركاسىپتىك كەشەنى ءبىر مەملەكەتكە تيەسىلى بولعانىمەن، ونىڭ وندىرىستىك تىزبەگى رەسپۋبليكالار اراسىندا ءبولىندى. ءبىر جەردە قوزعالتقىش جاسالدى. ءبىر جەردە ەلەكترونيكا. ءبىر جەردە شاسسي. ءبىر جەردە زىمىران. ءبىر جەردە وپتيكا. ءبىر جەردە پوليگون. 1991 -جىلى وسى جۇيە ءۇزىلدى. ءار رەسپۋبليكا ءوزىنىڭ جولىن تاڭدادى.
ءومىر شىنىبەك ۇلى