دجەيسون اردەي 2023 -جىلى 37 جاسىندا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريحىنداعى پروفەسسور قىزمەتىنە تاعايىندالعان ەڭ جاس قارا ءناسىلدى عالىم اتاندى. ول ءبىلىم سوتسيولوگياسى، ناسىلدىك تەڭسىزدىك جانە جوعارى ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەردى زەرتتەگەن. ونىڭ تاعايىندالۋى كەزىندە ۋنيۆەرسيتەت اردەيدىڭ ەرەكشە ءومىر جولىنا دا نازار اۋدارعان: رەسمي ءومىرباياندا ونىڭ بالا كەزىندە اۋتيزم دياگنوزىن العانى، 11 جاسقا دەيىن سويلەي الماعانى جانە 18 جاسقا دەيىن وقىپ-جازا الماعانى ايتىلعان.
الايدا سوڭعى ايلاردا عالىمنىڭ اكادەميالىق جۇمىستارى مەن ءومىربايانىنا قاتىستى ءبىرقاتار سۇراق تۋىندادى. داۋ نەگىزىنەن اردەيدىڭ 2015 -جىلى Liverpool John Moores University-دە قورعاعان دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىنا قاتىستى تۋىنداعان. 2026 -جىلعى شىلدەدە ونىڭ ديسسەرتاتسياسىندا بۇعان دەيىن باسقا زەرتتەۋشىنىڭ جۇمىسىندا جاريالانعان ماتىندەرگە قاتتى ۇقسايتىن كوپتەگەن ءۇزىندى بار دەگەن ايىپتاۋلار جاريالاندى. Retraction Watch مالىمەتىنشە، كۇمان تەك ديسسەرتاتسيامەن شەكتەلمەي، اردەيدىڭ كەيىنگى بىرنەشە عىلىمي ماقالاسىنا دا بايلانىستى تۋىنداعان.
الايدا بۇل جەردە ماڭىزدى جايت بار. اردەيگە PhD دارەجەسىن بەرگەن Liverpool John Moores University بۇعان دەيىن ماسەلەنى تەكسەرىپ، پلاگيات نەمەسە اكادەميالىق تەرىس ارەكەت بولعانىن راستاعان جوق. كەيبىر سايكەستىكتەر «ادال ءارى تۇسىنىكتى قاتەلىكتەرمەن» بايلانىستى بولۋى مۇمكىن دەگەن قورىتىندى جاسالعان. اردەيدىڭ ءوزى دە پلاگيات تۋرالى بارلىق ايىپتاۋدى جوققا شىعارىپ كەلەدى. سوعان قاراماستان جاڭا ماتەريالدار شىققاننان كەيىن ماسەلە قايتا كوتەرىلدى.
تەكسەرۋ تەك عىلىمي جۇمىستارمەن شەكتەلمەدى. ءومىربايانىنداعى مالىمەتتەرگە دە سۇراق تۋدى. بريتاندىق باق اردەيدىڭ بۇرىن جاريالانعان ءومىرباياندارىنداعى ءبىرقاتار اكادەميالىق قىزمەتكە قاتىستى مالىمەتتەردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋگە كىرىستى. مىسالى، ونىڭ بۇرىنعى رەسمي كەمبريدج پاراقشاسىندا ا ق ش-تاعى Ohio State University-دە شاقىرىلعان پروفەسسور بولعانى كورسەتىلگەن ەدى. كەيىن بۇل مالىمەتكە كۇمان تۋىپ، باسقا دا ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى شاقىرىلعان نەمەسە قۇرمەتتى قىزمەتتەرى جونىندەگى اقپارات تەكسەرىلە باستادى. وسىدان كەيىن كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى اردەيدىڭ اكادەميالىق بىلىكتىلىگى مەن قۇرمەتتى قىزمەتتەرى تۋرالى جاڭا اقپاراتقا بايلانىستى رەسمي تەكسەرۋ باستاعانىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار ونىڭ عىلىمي جۇمىستارىنا قاتىستى بىرنەشە شاعىم ۋنيۆەرسيتەتتىڭ زەرتتەۋ ەتيكاسى تارتىبىمەن بولەك قارالاتىنى ايتىلدى.
The Guardian جۇرگىزگەن زەرتتەۋدە اردەيدىڭ اكادەميالىق ءومىربايانىنان بولەك، بۇرىن ءوزى ايتقان ءبىرقاتار ەرەكشە جەتىستىگى دە تەكسەرىلگەن. ول ءار جىلدارى قايىرىمدىلىق ماقساتىندا 35 كۇندە 30 مارافون جۇگىرگەنىن، التى كۇندە 600 ميل قاشىقتىقتى ەڭسەرگەنىن جانە قايىرىمدىلىق ۇيىمدارى ءۇشىن شامامەن 5 ملن فۋنت جيناۋعا اتسالىسقانىن ايتقان. كەيىن 5 ملن فۋنت تۋرالى تۇسىنىكتەمە بەرگەندە، بۇل قاراجاتتى جالعىز ءوزى ەمەس، جيىرما جىل ىشىندە كوپتەگەن قايىرىمدىلىق توپتارىمەن بىرلەسىپ جيناعانىن ناقتىلاعان.
ونىڭ ناسىلشىلدىك سيپاتتاعى قاۋىپ- قاتەرگە تاپ بولعانى جونىندەگى كەيبىر مالىمدەمەلەرى دە باق نازارىن اۋداردى. The Guardian ءبىرقاتار ەپيزودتى راستايتىن تاۋەلسىز دالەل تابىلماعانىن جازدى. سونىمەن بىرگە اردەيدىڭ شىن مانىندە ناسىلشىلدىك سيپاتتاعى قورلاۋ مەن قوقان-لوقىعا تاپ بولعان جاعدايلارى دا بولعانىن باسىلىم اتاپ وتەدى. اردەي وزىنە «وتىرىكشى» نەمەسە «قيالعا بەرىلگەن ادام» دەگەن سيپاتتاما بەرۋدى قابىلدامايتىنىن ايتىپ، ءوزىنىڭ ءومىرى مەن اكادەميالىق قىزمەتىنە قاتىستى ايىپتاۋلاردى جوققا شىعاردى.
5 تامىزدا ۋنيۆەرسيتەت تەكسەرۋ جۇرگىزەتىنىن جاريالاعاننان كەيىن اردەي كەمبريدجدەگى پروفەسسورلىق قىزمەتىنەن جانە Jesus College-دەگى مۇشەلىگىنەن دەرەۋ كەتەتىنىن مالىمدەدى. ول شەشىمىن سوڭعى جىلدارداعى ۇزدىكسىز قوعامدىق باقىلاۋ، ايىپتاۋلار مەن پىكىرتالاستاردىڭ وزىنە جانە وتباسىنا اۋىر اسەر ەتۋىمەن ءتۇسىندىردى. سونىمەن بىرگە قىزمەتتەن كەتۋىن وزىنە تاعىلعان ايىپتاۋلاردى مويىنداۋ دەپ قابىلداماۋدى سۇرادى.
7-تامىزدا كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتى ونىڭ قىزمەتتەن كەتكەنىنە قاراماستان، ونى جۇمىسقا قابىلداۋ جانە ۋنيۆەرسيتەتتەگى قىزمەتى قانداي جاعدايدا جۇزەگە اسقانىن تەكسەرۋدى جالعاستىراتىنىن مالىمدەدى. ناتيجەلەر جوعارى لاۋازىمدى اكادەميالىق قىزمەتكەرلەردى ىرىكتەۋ ءتارتىبىن قايتا قاراۋ كەزىندە پايدالانىلماق.
ودان بولەك، كەمبريدجدىڭ جۇزگە جۋىق اعا عالىمى ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعىنا حات جولداپ، تەك ىشكى تەكسەرۋمەن شەكتەلمەي، تاۋەلسىز ءارى اشىق تەرگەۋ جۇرگىزۋگە شاقىردى. ولار اردەيدىڭ تاعايىندالۋ پروتسەسىن، اكادەميالىق شاعىمداردىڭ قالاي قارالعانىن جانە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇل داعدارىسقا رەاكتسياسىن زەرتتەۋدى تالاپ ەتكەن. سونىمەن بىرگە عالىمدار داۋ توڭىرەگىندەگى ءناسىلشىل سيپاتتاعى پىكىرلەردى دە سىنعا العان. اردەي بۇعان دەيىن پروفەسسور بولعان گلازگو ۋنيۆەرسيتەتى دە ونىڭ سول وقۋ ورنىنا قالاي تاعايىندالعانىن قايتا قارايتىنىن مالىمدەدى.
دجەيسون اردەيگە قاتىستى ءىستىڭ تۇپكىلىكتى ناتيجەسى ازىرگە شىققان جوق. سوندىقتان پلاگيات، جالعان اكادەميالىق قىزمەتتەر نەمەسە ءومىرباياندى ادەيى بۇرمالاۋ جونىندەگى ايىپتاۋلاردىڭ ءبارىن دالەلدەنگەن فاكت دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. الايدا داۋ قازىر ءبىر پروفەسسوردىڭ جەكە تاريحىنان الدەقايدا اۋقىمدى ماسەلەگە اينالدى. كەمبريدجدىڭ وزىندە عالىمدار ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بەدەلدى اكادەميالىق قىزمەتتەرگە ۇمىتكەرلەردى قالاي تەكسەرەتىنى، اكادەميالىق ادالدىق تۋرالى شاعىمداردى قالاي قارايتىنى جانە مۇنداي داعدارىستار كەزىندە جاۋاپكەرشىلىكتى كىم كوتەرەتىنى جونىندە اشىق سۇراقتار قويىپ وتىر.