بۇل اسەم تابيعي قۇبىلىس جىل سايىن جازدىڭ ورتاسىنان سوڭىنا دەيىن بايقالادى. بيىل تامىزدىڭ 12-نەن 13-نە قاراعان ءتۇنى شارىقتاۋ شەگىن كورە الامىز. ياعني ءبىر ساعاتتا اسپاننان جۇزگە جۋىق «جۇلدىز اعىپ» تۇسەدى. بۇل مەتەور اعىنى پەرسەيد دەپ اتالادى. ياعني جارىق مەتەورلار پايدا بولاتىن اسپانداعى نۇكتە پەرسەي شوقجۇلدىزىندا ورنالاسقان. قازاقستاندا مەتەور اعىنىن كورۋگە ەڭ قولايلى ۋاقىت - تۇنگى ساعات بىردەن ۇشكە دەيىنگى ارالىق. بيىل مەتەور اعىنىنىڭ شارىقتاۋ شەگى جاڭا اي كەزەڭىنە سايكەس كەلىپ وتىر. قاراڭعى اسپاندا «جۇلدىزدى جاۋىن» جاقسى كورىنەدى. ەڭ باستىسى اسپاندى بۇلت تورلاماسا، جىلىنا ءبىر رەت كورىنەتىن اسەم كورىنىستى تاماشالاۋعا بولادى.
ساۋلە شومشەكوۆا، ۆ. فەسەنكوۆ اتىنداعى استروفيزيكا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى:
- الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى الماتىدان تىس شىعىپ باقىلاعان دۇرىس ول كورىنىستى. سەبەبى جارىق شامدار بىزگە كورۋگە قولايسىزدىق تۋعىزادى. قالانىڭ بيىك ۇيلەرى كەدەرگى كەلتىرەدى. ءبىز ءۇشىن، باقىلاۋ ءۇشىن ماڭىزدى ءورىس كەڭ بولۋ كەرەك. كورۋ ءورىسى كەڭ بولۋ كەرەك. باقىلاماس بۇرىن ءسىز كوزىڭىزدى 20-30 مينۋتتاي قاراڭعىلىققا بەيىمدەپ الۋ كەرەك. تەلەفونعا قاراماۋعا تىرىسۋ كەرەك. قاراڭعىلىققا ۇيرەنگەننەن كەيىن كوزىڭىز وتە ۇساق، جارىق اعىندى بايقايسىز.
كۇندى اينالىپ جۇرگەن كومەتالاردىڭ قالدىقتارى ول مەتەوريدتەر، ياعني، جەر جىلىنا ءبىر رەت وسى ايماقتى كەسىپ وتەدى. سول كەزدە ونىڭ بولشەكتەرى شامامەن 60 شاقىرىم سەكۋندىنا جىلدامدىقپەن جەردىڭ اتموسفەراسىنا ەنەدى. سودان كەيىن ىدىرايدى. وسى قۇبىلىس بىزگە مەتەورلىق اعىن رەتىندە كورىنەدى. قاراپايىم حالىق ونى «اققان جۇلدىزدار» دەپ اتايدى.
جاقىندا اسى-تۇرگەن وبسەرۆاتورياسىنا تولىقتاي قازاقستاندا ازىرلەنىپ، قۇراستىرىلعان جاڭا تەلەسكوپ ورناتىلدى. بۇل تەلەسكوپ اسپان اۋماعىن باقىلاۋعا جانە قوزعالىستاعى نىسانداردى، مىسالى، وربيتاداعى جەرسەرىكتەر مەن عارىش بولشەكتەرىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ونىڭ كومەگىمەن استەرويدتار مەن كومەتالاردى دا زەرتتەۋگە بولادى.
ماكسيم كرۋگوۆ، ۆ. فەسەنكوۆ اتىنداعى استروفيزيكا ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى:
- مەتەور اعىندارى كەزىندە تەلەسكوپتىڭ كادرىنا ءارتۇرلى جارقىلدار ءتۇسىپ قالۋى مۇمكىن. ولاردىڭ قايسىسى مەتەورعا تيەسىلى ەكەنىن انىقتاۋ قاجەت. قازىر اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتتىڭ دامۋى بۇل جۇمىستى جەڭىلدەتىپ وتىر. ارنايى باعدارلامالار ۇلكەن كولەمدەگى دەرەكتەردى وڭدەپ، قاجەتتى اقپاراتتى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا قولدانبالى استرونوميانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى - جەر وربيتاسىنداعى قاۋىپتى نىسانداردى انىقتاۋ. ولاردىڭ قاتارىندا ەسكى جەرسەرىكتەر، قىزمەت مەرزىمى اياقتالعان زىمىران بولشەكتەرى جانە عارىش قوقىسىنىڭ باسقا دا بولشەكتەرى بولۋى مۇمكىن. عارىشتاعى مۇنداي نىسانداردىڭ سانى كۇن سايىن ارتىپ كەلەدى. سوندىقتان ولاردى باقىلاۋ جۇمىستارى ۇزدىكسىز جۇرگىزىلەدى.
ال كۇننىڭ تۇتىلۋىن كورۋ ءۇشىن ميلليونداعان تۋريست يسپانيا مەن يسلاندياعا اعىلىپ جاتىر. سەبەبى سيرەك قۇبىلىستى وسى ەلدەردەن انىعىراق كورۋگە بولادى. يسپانيانىڭ وزىنە 6 ميلليونعا جۋىق ادام جينالماق. بيلىك ولارعا ارناپ 600 الاڭ قۇردى. ءتارتىپتى قاداعالاۋعا 35 مىڭنان استام پوليتسيا تارتىلعان. تۋريستەر ءنوپىرى ارتقان سوڭ يسپانيانىڭ كەيبىر قالاسىندا قوناق ۇيلەردى جالداۋ قۇنى بىردەن 2 ەسە ءوستى. ال فرانسيادا كۇننىڭ تۇتىلۋىن كورۋگە ارنالعان كوزىلدىرىكتەرگە سۇرانىس ارتقان. ويتكەنى ماماندار كۇنگە قۇرالسىز قاراۋ كوزگە زيان ەكەنىن ايتادى. ناسا كۇننىڭ تۇتىلۋى بىرنەشە مينۋتقا عانا سوزىلاتىنىن ايتادى.
24.kz