1910-جىلى قازاندا، سانجى وبلىسىنىڭ سانجى قالاسىنا قاراستى مورگۋ اۋىلىندا تۋعان. اقسارى، قوي كوزدى ادام. 1926 -جىلعا دەيىن ءدىني وقۋدا بولىپ، اراب، پارسى تىلدەرىن مەڭگەرگەن. ءبىر جاسىنا جەتەر-جەتپەستە اكەسى دۇنيەدەن ءوتىپ، شەشەسى قاينىسى سىماعۇلعا امەڭگەرلىكپەن شىعىپ، سودان باستاپ ءجۇنىس سىماعۇل ۇلى اتانادى.
وگەي اكەسى سىماعۇل ەمكوس، وتاشى كىسى بولعاندىقتان، ءجۇنىستى 1929 -جىلعا دەيىن وسى سالاعا باۋلىعان. سول جىلى تاشكەنتتەن كەلگەن ءامىرقوجا ياسين دەگەن وزبەك ەمكوسى قالەل ءتايجىنىڭ اۋىلىندا ەمشىلىكپەن اينالىسادى. قالەل ءتايجى ەمشىلىككە بەيىم بالالاردى وسى كىسىدەن وقىتىپ، ءجۇنىس، مالگاجدار سىندى بولاشاق تانىمال ەمكوستەردىڭ شىعۋىنا ىقپال ەتتى. ءجۇنىس وسى كىسىدەن ءۇش جىل ساباق الادى.
1932 -جىلى ءامىرقوجا تاشكەنتكە قايتقاندا، ءجۇنىس ونىمەن بىرگە كەتىپ، تاشكەنتتە ونىڭ ۇستازى بولعان كراتسون سەرگەيەۆسكي دەگەن اراب، پارسى، قازاق، وزبەك، نەمىس، ورىس تىلدەرىن بىلەتىن مۇسىلمان پولياكتان 3 جىل ساباق الادى.
وسىدان كەيىن شەتەلگە تۇرىپ كەلگەنى ءۇشىن كۇدىككە ءىلىنىپ، اۋىلىنا كەلگەن سوڭ جەرگىلىكتى پوليتسيا ونى 6 رەت تۇرمەگە جابادى.
1944 -جىلى قالەل ءتايجىنىڭ اسىندا قاجەت اقىنمەن ايتىسۋعا باتىلدىق ەتەتىن ايەل شىقپاي، اقىرى قاجەت ايەل اقىن وبرازىنا ەنىپ، ءجۇنىس ەركەك اقىن وبرازىنا ەنىپ، ەكەۋى ايتىسىپ، ءجۇنىس وسى ايتىستا قاجەت اقىندى جەڭگەن.
1945 -جىلعى قالىڭ سۇزەكتە، اكەسى وسى اۋرۋدان تۇرعىن اۋىلىندا كوز جۇمادى. ءجۇنىس اكە ورنىن جوقتاتپاي، سۇزەكپەن (شۇعىل سيپاتتى باۋىر قابىنۋىمەن) كۇرەسىپ، سارى سۇزەك، قارا سۇزەك، بورتپە سۇزەك، ءىش سۇزەك، قايتالاما سۇزەكتەن قينالعان كوپتەگەن ادامداردى امان الىپ قالىپ، ايتۋلى ەمكوس رەتىندە كوزگە تۇسەدى.
1948 -جىلى ەكى ءىنىسى ماقۋ، اسقابىل مەن ەكى قارىنداسى شولپان، موقاندى ەرتىپ، سانجى وبلىسىنىڭ جەمسارى اۋدانىنا كەلىپ، 1950~1953 -جىلدارى وسى اۋداننىڭ جاڭاجەر اۋىلىنىڭ اكىمى بولدى. 1950 -جىلى قازاق حالىق شيپاحاناسىن قۇرىپ، باتىس مەديسيناسى مەن شىعىس مەديسيناسىن قازاق مەديسيناسىمەن ۇشتاستىرىپ، دۇعامەن ۇشىقتاۋدى دا قوسىپ، جۇيكە اۋرۋلارىن، تەرى اۋرۋلارىن، رەۆماتيزم، تۋبەركۋلەز، باۋىر، اس قورىتۋ، جۇرەك، قان قىسىمى مەن تاز، قوتىردى تۇبەگەيلى ەمدەۋدە ايرىقشا تابىسقا جەتتى. جاعدايى جوق ادامدار تەگىن ەمدەلدى.
1974 -جىلى قىتاي حالىق-ازاتتىق ارمياسى اۋە كۇشتەرىنىڭ كومانديرى ما نيڭ جۇيكە اۋرۋىنا ۇشىراعان ايەلىن تىكۇشاقپەن اكەلىپ وعان قاراتىپ، 40 كۇندە داقسىز جازىلىپ، وعان «قازاق حالقىنىڭ قاھارمانى» دەگەن ماراپات بەردى.
1970~1980 -جىلدارى شينجياڭ ولكەلىك پروكۋراتۋراسىنىڭ باس پروكۋرورى بولعان ەرعالي ءابىلقايىر ۇلى، شينجياڭ گۋبەرناتورىنىڭ ورىنباسارى بولعان ءجانابىل سىماعۇل ۇلى، شينجياڭ قازىنا ءبولىمىنىڭ باستىعى اۋەزبەك، باسىندا جەمسارى اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى، كەيىن شينجياڭ ولكەلىك ۇكىمەتتىڭ حاتشىسى بولعان اسەن قاتارلى قازاق ۇلتىنان شىققان جوعارى لاۋازىمدى كىسىلەر ونىڭ ءۇيىنىڭ جانىنان كيىز ءۇي تىكتىرىپ دەنساۋلىعىن وڭاۋمەن بىرگە، حالىقتى قابىلداپ، مۇڭ-مۇقتاجىن شەشىپ بەرىپ وتىردى.
1975 -جىلى قازاندا، بەيجىڭگە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بولىپ تۇرعان جوۋ ىنلايدىڭ اۋرۋىن قاراۋعا شاقىرتىلىپ، ونى شينجياڭ گۋبەرناتورىنىڭ ورىنباسارى باداي (تورعاۋىت) الىپ بارىپ، ناۋقاستىڭ تامىرىن ۇستاپ، قۋىق استى بەزى مەن بۇيرەكتىڭ قاتەرلى ىسىگىنىڭ سوڭعى ساتىسىنا وتكەنىن ايتىپ دابىل قاقتى. ءجۇنىس اقساقال سول جولى 26 ولكەدە ەكسكۋرسيادا بولىپ، جاڭا جىل قارساڭىندا قايتىپ ورالادى.
1982~1990 -جىلدارى جەمسارى اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى، سانجى وبلىستىق وبلىستىق عىلىمي- زەرتتەۋ قوعامىنىڭ ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولدى.
1984 -جىلى تامىز بەن 1985 -جىلى قازان اراسىندا، ءجۇنىس اۋلەتى 10 وتباسى بولىپ اتا مەكەنى كوكتوعاي اۋدانىنىڭ تۇرعىن اۋىلىنا كوشىپ بارىپ، ءجانابىل سىماعۇل ۇلىنىڭ ەرەكشە شاقىرتۋىمەن جەمسارى اۋدانىنا قايتا كەلگەن. تۇرعىندا تۋعان نەمەرەسىنە تۇرعىنباي دەپ، بوعداعا كەلگەننەن كەيىنگى نەمەرەسىنە بوعداباي دەپ ات قويعان.
4 رەت شيپاگەرلەردى تاربيەلەۋ كۋرسىن اشىپ، ۇرىمجىدەگى حۋافيچاڭدا اتى شىققان ۇيعىر مومىن، جەمسارى اۋدانىنداعى يتەلى بادەل، شەرۋشى باكەن (باباي)، يتەلى دانەي، قىتاي شيە سۇڭسۇڭ، التايدىڭ قابا اۋدانىنداعى جادىك دۇيسەن قاتارلى تانىمال ەمكوستەر ونىڭ شاكىرتى بولدى. ءجۇنىس وسى ۋاقىتتاردا اراب، پارسى، وزبەك تىلدەرىمەن قوسا، قىتاي، ۇيعىر تىلدەرىن مەڭگەرگەن.
ونىڭ بايبىشەسى بيعايشا مەن توقالى گۇلزاري ەكەۋى دە جادىك رۋىنىڭ بوقاي اتاسىنىڭ قىزدارى. ەكەۋىنەن 8 ۇل، 8 قىز بار. بايبىشەسى بيعايشا تۋىت اناسى بولىپ، 1950~1990 -جىلدارى جاڭاجەر اۋىلىندا تۋعان بوبەكتەردىڭ `- ىنىڭ كىندىك شەشەسى بولعان.
بالالارىنان ەركىن، قابىلبەك، مۇرات، نۇرجامي، نەمەرەلەرىنەن گۇلبادان، گۇلجامي، جاڭىل، سولتان، تۇرعىنباي، بۇلعىنباي، ءماۋلىتاي، مارحابا، جامال قاتارلىلار الماتى، جەمسارى جەرلەرىندە شيپاگەرلىكپەن شۇعىلداندى. ەركىن دەگەن ۇلى ەمشى بولىپ قانا قويماي، سانجى وبلىسى جەرىندە ارىسقا ءتۇسىپ بالۋان اتانعان ءارى دومبىرا، سىبىزعى تارتۋدىڭ شەبەرى، ءانشى دە بولعان. قابىلبەك دەگەن ۇلى جەمسارى اۋدانىنىڭ جەتى كەزەك اقىندار ايتىسىنا قاتىناسىپ، سانجى وبلىسىنىڭ ءبىر كەزەكتى اقىندار ايتىسىنا قاتىناسقان. باسقا ۇرپاقتارىنىڭ ءبارى سازعا جاقىن ونەرپازدار بولىپ، ۇل-قىز دەمەي دومبىرانى ءبىر قايىرمايتىنى جوق.
جاڭاجەر اۋىلىنداعى ءجۇنىس اقساقالدىڭ ەمحاناسىندا قازىر 50-گە جۋىق اق قالاتتى قىزمەت وتەيدى، 100-گە جۋىق بولنيتسا توسەگى بار. ەمحانا سىرتى 135 گەكتارلىق ورمانمەن كومكەرىلگەن.
ءجۇنىس سىماعۇل ۇلى 1986 -جىلى «قازاق ەمشىلىگى مەن دارىگەرلىگى» اتتى كىتابىن «شينجياڭ حالىق باسپاسىنان» شىعارىپ، بۇل كىتاپ قازاقتىڭ ۇلتتىق مەديسيناسى تۋرالى 20 -عاسىردا شىققان العاشقى كىتاپ بولدى. بۇل كىتاپ قازاقستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى سايىم بالمۇحانوۆتىڭ ۇسىنىسىمەن الماتىدا قايتالاي باسىلىپ، ءتىپتى كوپ وقىرماننىڭ قولىنا جەتتى. «دەنساۋلىق» جۋرنالى ونىڭ سۋرەتىن باسىپ، ونىڭ دارىگەرلىگى تۋرالى كولەمدى بەتتەر ارنادى. سول جىلى ۇرىمجىدەگى «شينجياڭ تەلەۆيزياسى» ول تۋرالى دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىپ تاراتتى.
1993 -جىلى كوز جۇمارىنىڭ الدىندا، 1 جاسىنان 84 جاسىنا دەيىن تۋرالاپ، قۇراندى 84 رەت اۋدارىپ شىققان. اۋىلىنداعى جادىك قاسىم، شەرۋشى ءساميعوللا، شاقاباي قابىشاي، جادىك ءسابيقان، ءوز ءىنىسى اسقابىل قاتارلى 5 يمامعا ءوزىنىڭ اسىن بەرگەنگە دەيىن توقتاۋسىز قاتىم ءتۇسىرىپ تۇرۋدى تاپسىرىپ، 12-اقپاندا جۇرەك قان قىسىمىنان كوز جۇمدى.
ءجۇنىس سىماعۇل ۇلىنىڭ اۋلەتتىك شەجىرەسى:
قاراقاس — سىيدالى — ناركەس — جانتەلى — نازار بي — تۇگەلباي بي — جادىك بي— جانباي — دۇيسەن — جەلبەگەي — قوسىلباي — ءجۇنىستىڭ 8 ۇلى — زۋكابىل، وقابىل، قابىل، ەركىن، باقىت، قابىلبەك، مۇرات، جارقىن؛ 8 قىزى — كۇلان، گۇلزيا، اقاي (راحيلا)، احيما، راحيا، گۇلباعي، نۇرباعي، نۇرجامي.
كوكبورى مۇباراك