Popular Mechanics جۋرنالىنىڭ جازۋىنشا، 1993-2010-جىلدار ارالىعىندا ادامزات جەر قويناۋىنان شامامەن 2150 گيگاتوننا جەر استى سۋىن وندىرگەن. بۇل جەردەگى ماسسانىڭ تارالۋىنا ايتارلىقتاي اسەر ەتكەن.
زەرتتەۋشىلەردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، سۋدىڭ دا بەلگىلى ءبىر سالماعى بار. سوندىقتان ماسسانىڭ اۋقىمدى كولەمدە ءبىر جەردەن ەكىنشى جەرگە اۋىسۋى پلانەتانىڭ اينالۋىنا ىقپال ەتەدى. جەر استى سۋلارى تارتىلىپ، كەيىن وزەندەر مەن مۇحيتتارعا جەتكەن كەزدە جەردەگى سالماقتىڭ تارالۋى وزگەرەدى.
سونىمەن قاتار جەر استى سۋلارىنىڭ ازايۋى دۇنيەجۇزىلىك مۇحيت دەڭگەيىنىڭ شامامەن 6,2 ميلليمەترگە كوتەرىلۋىنە سەبەپ بولعان. زەرتتەۋ جەتەكشىسى، گەوفيزيك كي-ۆون سونىڭ ايتۋىنشا، كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى پروتسەستەردىڭ ىشىندە جەر استى سۋلارىنىڭ قايتا ءبولىنۋى جەر ءوسىنىڭ ىعىسۋىنا ەڭ كوپ اسەر ەتكەن فاكتورلاردىڭ ءبىرى سانالادى.
عالىمدار جۇرگىزگەن مودەلدەۋ ناتيجەسى وزگەرىستەردىڭ باسىم بولىگى سولتۇستىك امەريكانىڭ باتىس بولىگىندە جانە ءۇندىستاننىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا جەر استى سۋلارىنىڭ سارقىلۋىنان بولعانىن كورسەتتى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ورتا ەندىكتەردەگى سۋدىڭ ورىن اۋىستىرۋى جەر پوليۋستەرىنىڭ ورنالاسۋىنا كوبىرەك اسەر ەتەدى. سەبەبى بۇل قۇبىلىس پلانەتانىڭ اينالۋ ەرەكشەلىكتەرىمەن تىكەلەي بايلانىستى. جالپى پوليۋستەردىڭ قوزعالىسىنا جەر استى سۋلارى، مۇزدىقتار، مۇز قالقاندارى جانە جەر قويناۋىندا جۇرەتىن پروتسەستەر سەكىلدى كوپتەگەن فاكتور ىقپال ەتەدى.
عالىمدار جەر ءوسىنىڭ ىعىسۋى ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتپەيتىنىن ايتادى. الايدا جەر استى سۋلارىنىڭ سارقىلۋى الدەقايدا كۇردەلى ماسەلەلەرگە اكەلۋى مۇمكىن. ولاردىڭ قاتارىندا:
جەر بەتىنىڭ شوگۋى؛
تەڭىز دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنىڭ جەدەلدەۋى؛
تۇزدى سۋدىڭ تۇشى سۋ كوزدەرىنە ەنۋى؛
قۇرعاق ايماقتارداعى اۋىزسۋ تاپشىلىعىنىڭ كۇشەيۋى بار.
زەرتتەۋشىلەر بۇل ۇدەرىستى توقتاتۋعا بولاتىنىن دا اتاپ ءوتتى. ول ءۇشىن سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ، جەر استى سۋ قورلارىن جاساندى تۇردە تولىقتىرۋ جانە جاڭا سۋ ساياساتىن ەنگىزۋ قاجەت.